به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»،حضور سگهای بلاصاحب در معابر شهری، مسئلهای فراتر از یک موضوع خدماتی است که امنیت شهروندان، سلامت عمومی، بهداشت محیط و ضرورت رعایت اصول رفاه حیوانات را به هم پیوند میدهد. در سالهای گذشته، جمعآوری این حیوانات یکی از روشهای مورد استفاده برای مدیریت این وضعیت بوده است؛ اما تداوم حضور سگها در برخی نقاط نشان میدهد که اقدامات مقطعی بهتنهایی نمیتواند راهکاری پایدار باشد.
در سمنان نیز افزایش حضور سگهای بلاصاحب در محدودههای شهری و نگرانی شهروندان درباره پیامدهای بهداشتی و امنیتی آن، ضرورت یافتن راهکاری اصولی را بیشتر کرده است.
در همین راستا، تفاهمنامهای میان شهرداری سمنان، دانشگاه سمنان و ادارهکل دامپزشکی استان برای مدیریت، ساماندهی و کنترل جمعیت سگهای بلاصاحب به امضا رسیده است. واکسیناسیون، عقیمسازی، شناسایی و پایش جمعیت این حیوانات، اجرای طرحهای پژوهشی و ایجاد زیرساخت نگهداری از جمله محورهای پیشبینیشده در این همکاری است.
اما پرسش اصلی این است که چه عواملی موجب افزایش جمعیت سگهای بلاصاحب میشود و این تفاهمنامه برای تبدیلشدن به راهکاری مؤثر و ماندگار باید چه مسیری را طی کند؟
منابع غذایی و زادآوری کنترلنشده؛ عوامل افزایش جمعیت
مهدیه حاجیخانی، کارشناس دامپزشکی، در گفتوگو با خبرنگار مرآت، با اشاره به عوامل افزایش جمعیت سگهای بلاصاحب در شهرها گفت: این مسئله حاصل مجموعهای از عوامل زیستی، اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی است و دسترسی آسان به منابع غذایی، بهویژه زبالههای شهری، پسماندهای رهاشده و غذارسانیهای بدون برنامه، از مهمترین عوامل آن به شمار میرود.
به گفته وی، وجود غذا و پناهگاه در محیط شهری شرایط مناسبی برای زندهماندن و تولیدمثل سگها فراهم میکند. رهاسازی سگهای خانگی، زادآوری کنترلنشده، نبود مسئولیتپذیری برخی صاحبان حیوانات و ضعف در اجرای برنامههای مدیریت جمعیت نیز در افزایش تعداد این حیوانات مؤثر است.
این کارشناس دامپزشکی با تأکید بر اینکه جمعآوری مقطعی سگها بهتنهایی نمیتواند جمعیت آنها را کنترل کند، افزود: تا زمانی که منابع غذایی، شرایط زادآوری و ورود سگهای جدید به چرخه جمعیت مدیریت نشود، جای خالی حیوانات جمعآوریشده بهتدریج با تولد تولههای جدید یا ورود سگهای دیگر پر میشود.
حاجیخانی با بیان اینکه نگاه علمی به این مسئله باید از رویکرد صرفاً جمعآوریمحور فاصله بگیرد، تصریح کرد: راهکار مؤثر، حرکت به سمت مدیریت مستمر، اصولی و مبتنی بر داده است.
عقیمسازی و واکسیناسیون؛ دو اقدام مکمل
این کارشناس دامپزشکی درباره نقش عقیمسازی و واکسیناسیون در کنترل جمعیت سگهای بلاصاحب اظهار کرد: این دو اقدام ابزارهایی مکمل هستند که هرکدام هدف متفاوتی را دنبال میکنند.
وی توضیح داد: عقیمسازی با جلوگیری از تولیدمثل، بهویژه زمانی که بهصورت گسترده و مستمر و با اولویت سگهای ماده انجام شود، میتواند در بلندمدت نرخ رشد جمعیت را کاهش دهد؛ البته نباید انتظار داشت آثار این اقدام بلافاصله نمایان شود، زیرا سگهای موجود همچنان در محیط حضور دارند و کاهش جمعیت به زمان نیاز دارد.
حاجیخانی با اشاره به اهمیت واکسیناسیون علیه هاری افزود: واکسیناسیون با هدف ایجاد ایمنی در برابر بیماریهای عفونی انجام میشود و هاری یکی از مهمترین اولویتها در این زمینه است. این بیماری ویروسی بسیار خطرناک پس از بروز علائم بالینی تقریباً همیشه کشنده است و از طریق گازگرفتگی یا تماس بزاق حیوان آلوده با زخم و مخاط منتقل میشود.
به گفته وی، عقیمسازی بهتنهایی جایگزین واکسیناسیون نیست و واکسیناسیون نیز مانع زادآوری نمیشود؛ بنابراین اجرای جداگانه این اقدامات، بدون برنامه جامع، اثربخشی محدودی خواهد داشت.
این کارشناس دامپزشکی ادامه داد: راهکار مناسب، اجرای همزمان عقیمسازی، واکسیناسیون، شناسایی و ثبت حیوانات، پایش سلامت، مدیریت پسماند و کنترل ورود سگهای جدید به جمعیت است.
حیوانگزیدگی؛ تهدیدی برای سلامت عمومی
حضور کنترلنشده سگهای بلاصاحب تنها به ایجاد ترس یا مزاحمت در معابر شهری محدود نمیشود و میتواند پیامدهای بهداشتی نیز به دنبال داشته باشد.
حاجیخانی در این زمینه گفت: انتقال بیماریهای مشترک انسان و حیوان، بهویژه هاری، یکی از مهمترین مخاطرات حضور کنترلنشده سگهای بلاصاحب است. علاوه بر آن، بیماریهای انگلی مانند اکینوکوکوز یا کیست هیداتید و برخی عفونتهای باکتریایی نیز از منظر بهداشت عمومی اهمیت دارند.
وی تجمع گروهی سگها در معابر، پارکها، اطراف مدارس و فضاهای عمومی را از دیگر نگرانیها دانست و افزود: این وضعیت میتواند موجب بروز رفتارهای تهاجمی، ایجاد ترس در شهروندان، بهخصوص کودکان و سالمندان و افزایش احتمال تصادفات ناشی از ورود ناگهانی حیوانات به خیابان شود.
این کارشناس دامپزشکی با تأکید بر ضرورت مراجعه فوری پس از گازگرفتگی حیوانات بیان کرد: هرگونه گازگرفتگی یا خراش پوستی ناشی از حیوان مشکوک باید تا زمان ارزیابی کارشناسان بهداشتی، یک مواجهه بالقوه با ویروس هاری تلقی شود.
به گفته حاجیخانی، شهروندان باید بلافاصله محل زخم را دستکم ۱۵ دقیقه با آب فراوان و صابون بشویند و بدون اتلاف وقت به مرکز درمان پیشگیری از هاری مراجعه کنند. دریافت واکسن و در موارد لازم ایمونوگلوبولین ضد هاری نیز باید بر اساس ارزیابی پزشکی انجام شود.
وی تأکید کرد: نباید منتظر بروز علائم بیماری ماند، زیرا پس از ظهور علائم بالینی هاری، بیماری تقریباً همیشه کشنده است.
غذارسانی بدون برنامه و پسماند؛ حلقه پنهان افزایش جمعیت
در کنار اقدامات اجرایی و دامپزشکی، رفتار شهروندان نیز در مدیریت جمعیت سگهای بلاصاحب نقش مهمی دارد؛ موضوعی که گاهی در بررسی این مسئله کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
حاجیخانی با اشاره به نقش رهاسازی حیوانات خانگی گفت: حیوانی که به زندگی در کنار انسان عادت کرده است، در صورت رهاشدن ممکن است برای تأمین غذا و پناهگاه با مشکلات جدی مواجه شود و در عین حال به جمعیت سگهای آزادگرد اضافه کند.
وی درباره غذارسانی غیراصولی نیز توضیح داد: اصل کمک به حیوانات از نظر اخلاقی قابل احترام است، اما غذارسانی بدون برنامه، در نقاط نامناسب و بدون هماهنگی با برنامه مدیریت جمعیت، ممکن است موجب تجمع سگها در یک محدوده، افزایش رقابت بر سر غذا و فراهمشدن شرایط مناسب برای زادآوری شود.
این کارشناس دامپزشکی مدیریت پسماند را نیز یکی از مؤلفههای مهم کنترل جمعیت دانست و افزود: زبالههای رهاشده، مخازن روباز، پسماندهای غذایی رستورانها و مراکز عرضه مواد غذایی و مراکز دفع زباله، منابع غذایی قابل دسترسی برای سگها ایجاد میکنند و تا زمانی که این منابع کنترل نشوند، اقدامات دامپزشکی و جمعآوری بهتنهایی نتیجه پایداری نخواهند داشت.
به گفته وی، کنترل جمعیت سگهای بلاصاحب فقط وظیفه شهرداری یا دامپزشکی نیست و به مشارکت مسئولانه شهروندان، جلوگیری از رهاسازی حیوانات خانگی، نگهداری اصولی و رعایت شیوه صحیح دفع زباله نیاز دارد.
تفاهمنامه سهجانبه؛ ضرورت آمار پایه و ارزیابی مستمر
امضای تفاهمنامه مشترک میان شهرداری، دانشگاه سمنان و ادارهکل دامپزشکی استان، در صورتی میتواند به نتیجه ملموس منجر شود که از چارچوب تعهدات اداری فراتر برود و به برنامهای عملیاتی با زمانبندی و شاخصهای قابل اندازهگیری تبدیل شود.
حاجیخانی با تأکید بر ضرورت شناسایی دقیق جمعیت سگهای آزادگرد در سطح شهر سمنان گفت: بدون داشتن آمار پایه، نمیتوان میزان موفقیت اقدامات بعدی را سنجید. باید مشخص شود چه تعداد سگ در مناطق مختلف شهر حضور دارند، چه نسبتی از آنها ماده هستند، چند درصد عقیم شدهاند و وضعیت سلامت و واکسیناسیون آنها چگونه است.
وی اجرای برنامه منظم عقیمسازی و واکسیناسیون با اولویت مناطق پرتراکم و نقاطی که بیشترین گزارش تجمع سگها یا حیوانگزیدگی در آنها ثبت شده است را از دیگر اقدامات ضروری دانست.
این کارشناس دامپزشکی همچنین ایجاد یا تقویت زیرساختهای استاندارد برای زندهگیری، معاینه، درمان، نگهداری موقت و واگذاری حیوانات قابل سرپرستی را ضروری برشمرد و بر نظارت دامپزشکی و رعایت اصول رفاه حیوانات در تمام این مراحل تأکید کرد.
حاجیخانی درباره تقسیم وظایف دستگاههای مشارکتکننده در این تفاهمنامه نیز گفت: شهرداری باید مدیریت پسماند، تأمین زیرساختها و ساماندهی اجرایی را برعهده بگیرد؛ ادارهکل دامپزشکی بر واکسیناسیون، عقیمسازی، معاینات و کنترل بیماریها نظارت کند و دانشگاه سمنان نیز با مطالعات جمعیتشناختی، طراحی مدل علمی و تحلیل دادهها در ارزیابی اثربخشی اقدامات نقش داشته باشد.
وی با اشاره به ضرورت مشارکت مردمی افزود: گزارش نقاط تجمع، جلوگیری از رهاسازی حیوانات، رعایت اصول نگهداری و همکاری در برنامههای آموزشی نیز از مسئولیتهای شهروندان است.
این کارشناس دامپزشکی کاهش تراکم سگهای آزادگرد، میزان پوشش عقیمسازی و واکسیناسیون، کاهش موارد حیوانگزیدگی، کاهش ورود سگهای جدید به جمعیت آزادگرد و بهبود وضعیت سلامت و رفاه حیوانات را از شاخصهای ارزیابی موفقیت طرح عنوان کرد.
به گفته وی، این شاخصها باید در بازههای سهماهه، ششماهه و سالانه بررسی شوند و نمیتوان موفقیت طرح را صرفاً با تعداد سگهای جمعآوریشده یا عملهای عقیمسازی انجامشده سنجید.
معیار موفقیت، تغییر وضعیت شهر است
بررسی عوامل افزایش جمعیت سگهای بلاصاحب نشان میدهد که این مسئله تنها با جمعآوری حیوانات از معابر حل نمیشود. منابع غذایی در دسترس، رهاسازی حیوانات خانگی، زادآوری کنترلنشده و ضعف در مدیریت پسماند، زنجیرهای از عوامل را شکل میدهند که در صورت بیتوجهی به آنها، اقدامات مقطعی را کماثر میکنند.
از این منظر، تفاهمنامه سهجانبه سمنان میتواند فرصتی برای تغییر رویکرد مدیریت شهری باشد؛ فرصتی که ارزش آن به میزان هماهنگی دستگاهها، استمرار اقدامات و شفافیت در ارائه نتایج وابسته است.
یکی از نکات قابل توجه در این تفاهمنامه، تعهد شهرداری سمنان برای ایجاد مجموعه نگهداری سگهای بلاصاحب در شهرک بازیافت است. این اقدام در صورت تأمین امکانات، رعایت استانداردهای بهداشتی و نظارت دامپزشکی میتواند بخشی از زیرساخت مورد نیاز برای ساماندهی این حیوانات را فراهم کند. همچنین پیشبینی پیوست فرهنگی و مشارکت شهروندان، نشان میدهد که حل این مسئله صرفاً به اقدامات اجرایی محدود نیست.
با این حال، هنوز اطلاعات عمومی روشنی درباره تعداد سگهای بلاصاحب در شهر، بودجه اجرای طرح، ظرفیت مرکز نگهداری، زمانبندی عملیات و اهداف کمی تفاهمنامه منتشر نشده است. نبود این اطلاعات، ارزیابی میزان پیشرفت برنامه را در آینده دشوار میکند.
از سوی دیگر، کاهش موارد حیوانگزیدگی باید در کنار سایر شاخصها بررسی شود؛ زیرا این آمار به میزان گزارشدهی و مراجعه شهروندان به مراکز درمانی نیز وابسته است و بهتنهایی نمیتواند معیار قطعی موفقیت طرح باشد.
بنابراین، انتشار آمار پایه و گزارشهای دورهای از میزان عقیمسازی، واکسیناسیون، تغییر تراکم جمعیت و وضعیت زیرساخت نگهداری میتواند به افزایش شفافیت و اعتماد عمومی کمک کند.
ساماندهی سگهای بلاصاحب در سمنان نیازمند عبور از اقدامات مقطعی و حرکت به سمت برنامهای علمی، مستمر و قابل ارزیابی است. تفاهمنامه مشترک شهرداری، دانشگاه سمنان و دامپزشکی میتواند نقطه آغاز این مسیر باشد، اما نتیجه آن زمانی برای شهروندان ملموس خواهد شد که به کاهش مخاطرات بهداشتی، کنترل جمعیت و بهبود وضعیت معابر منجر شود.
در نهایت، نه تعداد تفاهمنامهها و جلسات، بلکه تغییر قابل اندازهگیری در وضعیت شهر باید معیار موفقیت این برنامه باشد؛ مسیری که هم امنیت و سلامت شهروندان را تأمین کند و هم اصول علمی و رفاه حیوانات را نادیده نگیرد.
انتهای خبر/
















