به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»،آبزیپروری در استانی که بخش زیادی از آن با محدودیت منابع آبی روبهروست، شاید در نگاه نخست صنعتی محدود به نظر برسد؛ اما وجود چشمهسارها، منابع آب در مناطق شمالی و هزاران استخر و مخزن کشاورزی، فرصتهایی را برای توسعه این فعالیت اقتصادی فراهم کرده است. در کنار تولید فعلی، استفاده از ظرفیتهای کمتر بهرهبرداریشده میتواند آبزیپروری را به یکی از مسیرهای ایجاد درآمد مکمل برای کشاورزان و تقویت اقتصاد روستاها تبدیل کند.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی جهاد کشاورزی استان، حدود ۳۰۰ واحد آبزیپروری در سمنان فعالاند و سالانه نزدیک به هزار و ۷۰۰ تن ماهی تولید میکنند. همچنین برنامهریزیهایی برای افزایش تولید استان تا حدود پنج هزار و ۵۰۰ تن در افق سال ۱۴۰۷ مطرح شده است؛ هدفی که تحقق آن به فراهم شدن زیرساختها، سرمایهگذاری و مدیریت اصولی منابع آب وابسته است.
ظرفیتهایی که هنوز به کار گرفته نشدهاند
حسین فرجی، کارشناس حوزه آبزیپروری، در گفتگو با مرآت با اشاره به ظرفیتهای اقلیمی و منابع آبی استان اظهار کرد: اگرچه سمنان در شمار استانهای خشک کشور قرار دارد، اما در مناطق شمالی استان، بهویژه محدودههای کوهپایهای و دارای چشمهسار، شرایط مناسبی برای پرورش ماهیان سردآبی مانند قزلآلا وجود دارد.
وی با اشاره به شناسایی حدود پنج هزار مخزن و استخر کشاورزی دارای مجوز در استان افزود: بر اساس بررسیهای انجامشده، تنها حدود پنج تا ۱۰ درصد از این ظرفیت برای پرورش ماهی مورد استفاده قرار گرفته است؛ بنابراین بخشی از مسیر توسعه آبزیپروری میتواند از طریق فعالسازی همین زیرساختهای موجود دنبال شود.
این کارشناس حوزه آبزیپروری همچنین به بررسی اولیه امکان پرورش ماهی در قفس در برخی سدهای کشاورزی اشاره کرد و گفت: سد مجن در شهرستان شاهرود از جمله محدودههایی است که برای این موضوع مورد بررسی اولیه قرار گرفته است. البته اجرای چنین طرحهایی به مطالعات فنی، ارزیابی شرایط محیطی و اخذ مجوزهای لازم نیاز دارد.
فرجی با اشاره به زیرساختهای تولید تخم چشمزده قزلآلا در استان ادامه داد: پنج مرکز حدواسط در این زمینه فعالیت دارند که ظرفیت تولید سالانه آنها به حدود هفت میلیون تخم چشمزده میرسد. به گفته وی، وجود این مراکز میتواند در تأمین نهادههای مورد نیاز واحدهای پرورش ماهی و تقویت زنجیره تولید استان نقش مؤثری داشته باشد.
آبزیپروری؛ سهمی در اشتغال و درآمد روستایی
فرجی با بیان اینکه حدود دو سوم تولید ماهی استان به گونههای سردآبی و یک سوم به گونههای گرمابی اختصاص دارد، گفت: فعالیت نزدیک به ۳۰۰ واحد آبزیپروری در استان، زمینه اشتغال مستقیم و غیرمستقیم حدود هزار نفر را فراهم کرده است.
وی با تأکید بر ظرفیت استخرهای کشاورزی برای ایجاد درآمد مکمل افزود: بسیاری از کشاورزان میتوانند در کنار فعالیت اصلی خود، با استفاده از استخرهای موجود و رعایت الزامات فنی، به پرورش ماهی نیز بپردازند. این شیوه علاوه بر ایجاد منبع درآمدی جدید، میتواند به متنوعسازی فعالیتهای اقتصادی در روستاها کمک کند.
این کارشناس با اشاره به نمونههایی از فعالیتهای آبزیپروری در شهرستان میامی بیان کرد: در این شهرستان ۲۳ استخر فعال در این حوزه وجود دارد که برای ۲۹ نفر اشتغال ایجاد کردهاند. چنین نمونههایی نشان میدهد توسعه آبزیپروری لزوماً به ایجاد واحدهای بزرگ صنعتی محدود نیست و میتوان با استفاده از ظرفیتهای محلی، زمینه فعالیت اقتصادی در مقیاس کوچکتر را نیز فراهم کرد.
توسعه آبزیپروری بدون مدیریت آب ممکن نیست
یکی از مهمترین پرسشها درباره گسترش پرورش ماهی در استان سمنان، چگونگی تأمین آب مورد نیاز این فعالیت است؛ موضوعی که با توجه به وضعیت منابع آبی استان، نمیتوان از کنار آن بهسادگی عبور کرد.
فرجی در اینباره با تأکید بر ضرورت استفاده از فناوریهای نوین گفت: توسعه آبزیپروری در مناطق کمآب باید بر پایه روشهایی انجام شود که میزان مصرف و هدررفت آب را کاهش دهند. استفاده از سیستمهای بازچرخانی آب، استخرهای پیشساخته دایرهای و هشتضلعی، تجهیزات هوادهی و درامفیلترها از جمله راهکارهایی است که میتواند به مدیریت بهتر منابع آب کمک کند.
وی افزود: در برخی روشهای نوین، آب پس از تصفیه و حذف مواد زائد دوباره به چرخه پرورش بازمیگردد و نیاز به تأمین مداوم آب تازه کاهش پیدا میکند. همچنین در صورت رعایت استانداردهای بهداشتی و زیستمحیطی، بخشی از آب خروجی استخرهای پرورش ماهی قابلیت استفاده در بخش کشاورزی را خواهد داشت.
این کارشناس حوزه آبزیپروری با اشاره به امکان استفاده از سامانههای بسته در محیطهای گلخانهای و گونههای متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه بیان کرد: انتخاب گونه پرورشی و روش تولید باید بر اساس شرایط منابع آبی، ملاحظات زیستمحیطی و ضوابط قانونی انجام شود تا توسعه این صنعت به منابع طبیعی آسیب وارد نکند.
هزینه تولید و ناپایداری زیرساختها؛ موانع پیشروی تولیدکنندگان
در کنار ظرفیتهای موجود، فعالان آبزیپروری با چالشهایی روبهرو هستند که میتواند روند توسعه این فعالیت را کند کند. افزایش هزینه خوراک ماهی، نوسان قیمت فروش، دشواری تأمین نقدینگی و مشکلات زیرساختی از جمله موانعی است که تولیدکنندگان با آن مواجهاند.
فرجی با اشاره به افزایش هزینههای تولید اظهار کرد: خوراک ماهی بخش مهمی از هزینههای واحدهای پرورش را تشکیل میدهد و افزایش قیمت آن، حاشیه سود تولیدکنندگان را تحت تأثیر قرار میدهد. از سوی دیگر، نوسان قیمت فروش و دشواری تأمین سرمایه در گردش باعث میشود برخی واحدها برای ادامه فعالیت یا توسعه ظرفیت خود با مشکل روبهرو شوند.
وی قطعی برق در فصل تابستان را از دیگر چالشهای این بخش دانست و افزود: فعالیت تجهیزات هوادهی و پمپاژ در بسیاری از واحدهای پرورش ماهی به برق وابسته است و قطع جریان برق میتواند شرایط پرورش را مختل کند. به همین دلیل، تأمین برق پایدار و پیشبینی راهکارهای جایگزین برای زمان قطعی، از نیازهای مهم این واحدهاست.
هدف ۵۵۰۰ تنی؛ فرصتی که به برنامهریزی نیاز دارد
افزایش تولید ماهی استان به حدود پنج هزار و ۵۰۰ تن تا سال ۱۴۰۷، هدفی است که در صورت فراهم شدن شرایط لازم میتواند جایگاه اقتصادی آبزیپروری را در سمنان تقویت کند؛ اما فاصله میان تولید فعلی و هدفگذاریشده، ضرورت برنامهریزی دقیق و رفع موانع موجود را نشان میدهد.
فرجی با اشاره به تولید فعلی حدود هزار و ۷۰۰ تا هزار و ۸۰۰ تن ماهی در استان گفت: دستیابی به هدف تعیینشده امکانپذیر است، اما این موضوع به توسعه زیرساختها، فعالسازی ظرفیتهای بلااستفاده استخرهای کشاورزی، تأمین سرمایه و خوراک مورد نیاز و پایداری برق وابسته است.
وی توسعه روشهای نوین پرورش و استفاده از ظرفیتهای متناسب با شرایط هر منطقه را از دیگر الزامات افزایش تولید دانست و تأکید کرد: نمیتوان صرفاً با افزایش تعداد واحدها به تولید پایدار رسید؛ بلکه باید بهرهوری، مدیریت منابع آب و صرفه اقتصادی طرحها نیز مورد توجه قرار گیرد.
توسعه تولید با تکیه بر ظرفیتهای موجود
آبزیپروری در استان سمنان از یک سو با محدودیت منابع آب و هزینههای تولید روبهروست و از سوی دیگر، ظرفیتهایی دارد که هنوز بهطور کامل مورد استفاده قرار نگرفتهاند. وجود هزاران استخر و مخزن کشاورزی، منابع آبی مناطق شمالی و زیرساختهای تولید تخم چشمزده قزلآلا، فرصتهایی هستند که میتوانند مبنای توسعه این صنعت قرار گیرند.
با این حال، آمار پنج هزار استخر و استفاده محدود از آنها، بیش از آنکه صرفاً نشانه یک ظرفیت بزرگ باشد، ضرورت بررسی دلایل بهرهبردارینشدن از این امکانات را نشان میدهد. همه استخرهای کشاورزی الزاماً از نظر کیفیت و کمیت آب، دسترسی به زیرساخت، موقعیت مکانی و صرفه اقتصادی برای پرورش ماهی مناسب نیستند. بنابراین شناسایی ظرفیت واقعی و اولویتبندی استخرهای واجد شرایط، باید پیش از هرگونه هدفگذاری تولید انجام شود.
از سوی دیگر، توسعه آبزیپروری در استان کمآبی مانند سمنان زمانی توجیهپذیر است که افزایش تولید به بهای فشار بیشتر بر منابع آب تمام نشود. استفاده از سامانههای بازچرخانی، بهرهگیری از فناوریهای کاهش مصرف آب و نظارت بر پیامدهای زیستمحیطی، باید در مرکز برنامههای توسعه قرار گیرد.
در کنار این موارد، پایداری برق، دسترسی به خوراک با قیمت مناسب و تأمین سرمایه در گردش نیز از پیششرطهای حفظ واحدهای موجود و ورود سرمایهگذاران جدید است. در واقع، پیش از آنکه توسعه کمی تولید در اولویت قرار گیرد، باید موانعی که فعالیت واحدهای فعلی را دشوار کردهاند، برطرف شوند.
ظرفیت آبزیپروری استان سمنان تنها به واحدهای فعال و میزان تولید فعلی محدود نمیشود؛ استخرهای کشاورزی، منابع آبی مناطق مستعد و امکان استفاده از فناوریهای نوین، فرصتهایی برای گسترش این فعالیت اقتصادی فراهم کردهاند.
با این حال، رسیدن به هدف تولید پنج هزار و ۵۰۰ تن ماهی تا سال ۱۴۰۷، بدون تأمین زیرساختهای پایدار، مدیریت منابع آب و حمایت مؤثر از تولیدکنندگان دور از انتظار خواهد بود.
آبزیپروری میتواند به یکی از مسیرهای تقویت اقتصاد روستاها و ایجاد درآمد مکمل برای کشاورزان تبدیل شود؛ به شرط آنکه توسعه آن بر پایه ظرفیت واقعی مناطق، توجیه اقتصادی و ملاحظات زیستمحیطی پیش برود.
انتهای خبر/
















