به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، در حالی که شورای ششم شهر سمنان به روزهای پایانی فعالیت خود نزدیک می‌شود، انتقادات گسترده‌ای نسبت به عملکرد کمیسیون عمران شورای شهر و شهرداری در قبال محله‌ها و بافت‌های تاریخی این شهر مطرح شده است.

فعالان میراث فرهنگی، دانشگاهیان و شماری از شهروندان معتقدند روندی مستمر از تخریب، هویت‌زدایی و حذف نشانه‌های تاریخی و فرهنگی در محله‌های کهن سمنان طی سال‌های اخیر شدت گرفته و نه‌تنها متوقف نشده، بلکه در ماه‌های پایانی این دوره نیز ادامه دارد.

به باور منتقدان، کارنامه کمیسیون عمران شورای شهر سمنان مملو از تصمیماتی است که به حذف نام شهدای شاخص، چهره‌های فرهنگی و عناصر هویت‌ساز محله‌های تاریخی منجر شده است؛ روندی که پیامدهای آن به‌ویژه در محله تاریخی شهید دریادار محمدابراهیم همتی در محدوده کدیور و ملحی به‌وضوح قابل مشاهده و هویت این محله‌ها طی چند سال اخیر، به‌صورت تدریجی اما هدفمند، در حال پاک شدن است.

یکی از نمونه‌های مورد اشاره، تخریب مسجدی با قدمتی حدود ۵۰ سال در سال ۱۴۰۱ است؛ مسجدی که دارای کاشی‌کاری‌های ارزشمند بود و بنا به گفته منتقدان، بدون هماهنگی با اداره اوقاف و میراث فرهنگی تخریب شد.

این در حالی است که اعضایی از هیأت امنای همین مسجد، در ترکیب شورای شهر سمنان حضور داشته‌اند؛ موضوعی که شائبه تعارض منافع را نیز تقویت کرده است.

در زمستان ۱۴۰۳ نیز ساباط تاریخی و زیبای «رحمت‌اللهی» که چند سال پیش با هزینه میراث فرهنگی مرمت شده بود، با وجود اعتراضات مردمی و کارشناسی تخریب شد. این ساباط که جوی آبی از مقابل آن عبور می‌کرد و در پایین‌دست امامزاده زکریا قرار داشت، یکی از عناصر شاخص بافت تاریخی سمنان به شمار می‌رفت.

 با وجود ساختار «مدیریت واحد بافت تاریخی» در شهرداری و حضور معماران سنتی، امکان مرمت کامل ساباط وجود داشت، اما با ایجاد فضای پرتنش و دخالت دادن معاونت اجتماعی دادستانی، مسیر تخریب هموار شد.

حتی به گفته منابع مطلع، تخریب به‌گونه‌ای انجام شد که به ریزش سقف ساباط منجر شود، در حالی که شورا اختیار مرمت سازه را داشت اما ترجیح داد از آن صرف‌نظر کند.

در فاصله‌ای نه‌چندان دور، تکیه‌ای تاریخی و زیبا متعلق به خانواده پدربزرگ یکی از شهدای محله نیز توسط شهرداری تخریب شد. 

 در بسیاری از شهرهای دنیا، چهره‌ای بین‌المللی همچون شهید دریادار همتی، بهانه‌ای برای ایجاد موزه محله‌ای، گذر فرهنگی و جذب گردشگر مذهبی و تاریخی می‌شود، به‌گونه‌ای که حتی زائران مسیر مشهد نیز به این محله‌ها هدایت می‌شوند؛ اما در سمنان، این ظرفیت‌ها یکی پس از دیگری از میان رفته است.

نمونه دیگر، دالان تاریخی حسینیه بادگیردار محله ملحی است. ابتدا خانه‌ای که روی این دالان قرار داشت تخریب شد و پس از رها شدن دالان بدون ایمن‌سازی، سقف آن در اقدامی شبانه فرو ریخت که با ورود رئیس شورای شهر و هماهنگی با مدیر پیشین میراث فرهنگی، موافقت میراث با تخریب کامل دالان اخذ شد و بخشی از این حسینیه باریک و منحصربه‌فرد که محل رفت‌ و آمد و سخنرانی مرحوم حجت‌الاسلام سیف‌الله کیا بود، از بین رفت؛ فضایی که می‌توانست به یک گذر فرهنگی فعال تبدیل شود. دالان ضلع شمالی تکیه ملحی و حتی حمام تاریخی این محله نیز در سال‌های گذشته، قربانی تصمیمات مشابه شده‌اند.

در تازه‌ترین موارد، نگرانی‌ها به محله تاریخی کوشمغان معطوف شده است. محله‌ای که دارای دو قلعه تاریخی، چند مسجد ارزشمند از جمله مسجد علی‌بن‌ابیطالب، آب‌انبار دو بادگیری و خانه‌هایی با عبور آب از زیر بناهاست.

بخشی از آب‌انبار این محله به‌صورت غیرمجاز توسط شهرداری زیر خاک رفته و تلاش‌هایی برای ایجاد محورهای جدید کالبدی در این محدوده، با واکنش دانشگاهیان و فعالان مدنی روبه‌رو شده است. با استناد به قوانین، تعریض محور راه‌آهن و خیابان زاوقان را بدون مصوبه شورای‌عالی معماری و شهرسازی غیرقانونی است؛ همان شورایی که پیش‌تر، پیاده‌محور کردن خیابان امام را نیز فاقد وجاهت قانونی اعلام کرده بود.

 سمنان با قرارگیری در کریدور اصلی تهران-مشهد و فاصله سه‌ساعته از پایتخت، می‌تواند از هویت محله‌های تاریخی خود برای ایجاد اشتغال محلی، گردشگری فرهنگی و کاهش فشارهای اقتصادی بهره ببرد. ایجاد گذرهای فرهنگی، احیای خانه‌های تاریخی، آموزش محله‌محور و استفاده از تنوع قومی و فرهنگی، از جمله راهکارهایی است که به گفته آنان نادیده گرفته شده است.

این در حالی است که تجربه شهرهایی مانند همدان نشان می‌دهد با هماهنگی میان دستگاه‌ها، مرمت آثار تاریخی، ایجاد سایت‌موزه شهری و تبلیغات هدفمند، می‌توان اشتغال محلی و رونق اقتصادی ایجاد کرد. 

 شورای فعلی سمنان بسیاری از طرح‌های مرمتی دوره قبل را متوقف کرده و واگذاری برخی خانه‌های تاریخی به افراد فاقد صلاحیت، به رکود و فرسودگی محله‌ها دامن زده است.

عدم راه‌اندازی گرمخانه شهری، نبود پلیس ویژه بافت تاریخی و بازار، و غفلت از ظرفیت نیروهای شهرداری برای ایجاد نظم اجتماعی، از دیگر انتقادات مطرح‌شده است.

 این در حالی است که طبق ماده ۱۴ قانون حمایت از مرمت و احیای بافت‌های تاریخی–فرهنگی، شهرداری‌ها و شوراهای اسلامی شهرهای دارای بافت مصوب، مکلف‌اند این محدوده‌ها را در اولویت بودجه‌های عمرانی قرار دهند و صدور دستور تخریب بدون طی مسیر قانونی امکان‌پذیر نیست.

با این وجود، انتشار اخباری درباره نهایی شدن دستور تخریب حدود ۳۰ خانه تاریخی در بافت ارزشمند سمنان، موجی از نگرانی را در میان شهروندان ایجاد کرده است. سمنانی‌ها اکنون خواستار توقف فوری این روند، شفاف‌سازی تصمیمات و بازگشت نگاه فنی و فرهنگی به مدیریت شهری هستند؛ مطالبه‌ای که تحقق آن می‌تواند سرنوشت هویت تاریخی این شهر کهن را رقم بزند.

انتهای خبر/