به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، استان سمنان در سال‌های اخیر با یکی از سخت‌ترین دوران‌های اقلیمی خود دست‌وپنجه نرم می‌کند. کاهش چشمگیر بارش‌ها و تداوم خشکسالی‌های پیاپی، تراز آبی این استان کویری را به وضعیت هشدار رسانده است.

 بر اساس آمارهای موجود، سمنان در زمره استان‌هایی قرار دارد که شدیدترین وضعیت خشکسالی را تجربه می‌کنند، به‌طوری‌که شاخص‌های بلندمدت هواشناسی نشان‌دهنده درگیری تقریبی تمامی پهنه استان با درجات مختلف خشکسالی است.

این وضعیت زمانی بحرانی‌تر می‌شود که بدانیم بخش اعظم نیازهای حیاتی استان در حوزه‌های شرب، صنعت و به‌ویژه کشاورزی، به منابع آب زیرزمینی وابسته است. وابستگی نزدیک به ۸۰ درصدی به چاه‌ها و قنات‌ها در استانی که تنها بخش کوچکی از مساحت آن قابلیت تغذیه طبیعی سفره‌های آب را دارد، فشار خردکننده‌ای به ذخایر استراتژیک زیرزمینی وارد کرده است.

برداشت بی‌رویه و فراتر از توان سفره‌ها، اکنون پیامد خود را در قالب پدیده هولناک فرونشست زمین نشان می‌دهد. فرونشست که از آن به عنوان مرگ پنهان زمین یاد می‌شود، فرآیندی است که در آن لایه‌های زیرین خاک به دلیل تخلیه آب و از بین رفتن فشار هیدرولیکی، تحت وزن طبقات بالایی فشرده می‌شوند.

 این پدیده در دشت‌های سمنان دیگر یک احتمال علمی نیست، بلکه به یک واقعیت عینی تبدیل شده است. شکاف‌های عمیق در دشت‌های بسطام و حوالی روستای گرجی، نشست زمین در مناطق حاشیه‌ای گرمسار و آرادان و تهدید زیرساخت‌های حیاتی مانند جاده‌ها، خطوط ریلی و شبکه‌های انتقال انرژی، تنها بخشی از شواهد میدانی این بحران است.

فرونشست زمین پدیده‌ای غیرقابل بازگشت است؛ چرا که با فشرده شدن خاک، تخلخل زمین از بین رفته و حتی در صورت وقوع بارش‌های سیل‌آسا، زمین دیگر توان جذب و ذخیره‌سازی آب را نخواهد داشت.

زلزله خاموش در کمین زیرساخت‌های حیاتی استان

این وضعیت، پایداری سکونتگاه‌ها و امنیت غذایی استان را با چالش جدی مواجه کرده است. افت مستمر سطح آب در چاه‌ها، کشاورزان را ناچار به کف‌شکنی‌های مکرر کرده که خود عاملی برای تشدید بحران است. در حالی که کسری مخزن انباشته آبخوان‌های استان به میلیاردها مترمکعب رسیده، هر قطره آبی که از عمق زمین استخراج می‌شود، به معنای نزدیک‌تر شدن به نقطه فروپاشی دشت‌هاست. در چنین شرایطی، مدیریت منابع آب به مهم‌ترین اولویت اجرایی استان تبدیل شده است. 

علاوه بر تهدیدات کشاورزی، زیرساخت‌های عمرانی استان نیز در معرض خطر جدی قرار دارند. نشست نامتقارن زمین در مناطق شهری و حاشیه دشت‌ها می‌تواند منجر به شکستگی لوله‌های انتقال آب و فاضلاب، نشت گاز و حتی تخریب پی ساختمان‌ها شود.

این بحران که در سکوت و به دور از چشم شهروندان در اعماق زمین در حال شکل‌گیری است، نیازمند بازنگری جدی در الگوهای توسعه و بارگذاری جمعیتی در مناطقی است که دیگر توان تامین آب پایدار را ندارند.

در همین راستا، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت» به تشریح ابعاد فنی این ناترازی و اقدامات صیانتی برای حفاظت از اندک ذخایر باقی‌مانده پرداخته است.

 لیست سیاه ۵ منطقه بحرانی؛ زمین در حال بلعیدن خود

حمید احسانی با اشاره به وضعیت فعلی آبخوان‌ها و سفره‌های زیرزمینی اظهار کرد: در سال آبی گذشته، میزان کسری مخزن سالیانه آبخوان‌های استان حدود ۹۹ میلیون مترمکعب بوده است.

وی با اشاره به اینکه متوسط درازمدت کسری مخزن سالیانه حدود ۱۱۹ میلیون مترمکعب است، عنوان کرد: این ارقام نشان‌دهنده کاهش افت آبخوان در سال گذشته نسبت به میانگین‌های درازمدت است که می‌تواند ناشی از سیاست‌های کنترلی و همراهی بهره‌برداران باشد.

این مقام مسئول با تشریح وضعیت مناطق مختلف استان تصریح کرد: در ۱۲ محدوده مطالعاتی که دارای منابع آب زیرزمینی قابل ملاحظه هستند، افت سطح آبخوان‌ها به صورت مستمر و با دقت اندازه‌گیری می‌شود که در این میان، وضعیت منابع آب زیرزمینی در ۵ محدوده مطالعاتی شامل ایوانکی، گرمسار، سمنان، دامغان و شاهرود نسبت به سایر محدوده‌ها بحرانی‌تر گزارش شده است.

وی با تاکید بر اینکه فرونشست یکی از جدی‌ترین و خطرناک‌ترین پیامدهای برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی محسوب می‌شود، گفت: این پدیده اکنون در تعدادی از دشت‌های استان به یک بحران واقعی تبدیل شده است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان در خصوص راهکارهای عملیاتی برای جلوگیری از گسترش فرونشست و مقابله با پیامدهای برداشت مازاد آب افزود: کاهش برداشت از آبخوان‌ها و جلوگیری قاطع از برداشت‌های غیرمجاز در صدر اولویت‌های اجرایی قرار دارد.

احسانی همچنین با اشاره به اهمیت تغذیه مصنوعی سفره‌ها بیان کرد: تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها با هدایت سیلاب‌ها و روان‌آب‌های سطحی به محل‌های مناسب و نفوذپذیر یکی از اقدامات کلیدی است که با جدیت دنبال می‌شود.

جراحی اجباری دشت‌ها؛ پایان دوران غارت آب‌های زیرزمینی

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان در ادامه تصریح کرد: انسداد چاه‌های غیرمجاز و نظارت دقیق بر میزان برداشت از چاه‌های مجاز با استفاده از نصب کنتورهای هوشمند، بخش دیگری از اقدامات صیانتی شرکت برای مدیریت مصرف است.

وی با اشاره به اهمیت پایش‌های فنی بیان کرد که پایش مستمر سطح آب زیرزمینی با استفاده از شبکه پایش به صورت مداوم در حال انجام است تا هرگونه تغییر در تراز آبخوان‌ها رصد شود.

این مقام مسئول با بیان اینکه حفاظت از سفره‌های آب زیرزمینی وظیفه‌ای همگانی است، اظهار کرد: اجرای طرح‌های احیا و تعادل‌بخشی تنها راه جلوگیری از فاجعه فرونشست در دشت‌های استان است و همکاری تمامی دستگاه‌های ذی‌ربط و بهره‌برداران بخش کشاورزی در این مسیر ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. 

انتهای خبر/