ثبت ملی؛ اقدامی برای جلوگیری از تخریب، نه برای احیا

در حالی که انتظار می‌رود ثبت ملی یک اثر تاریخی مقدمه‌ای برای ساماندهی و حفاظت باشد، اظهارات مسئولان نشان می‌دهد در مورد قبرستان سنادره چنین رویکردی وجود ندارد.

سروش هاشمی معاون اداره میراث فرهنگی سمنان در گفت‌وگو با خبرنگار ما اعلام کرد که پس از ثبت ملی این قبرستان، تاکنون هیچ اقدام عملی برای بازسازی یا مرمت آن انجام نشده و برنامه مشخصی نیز برای ساماندهی کلی مجموعه وجود ندارد.

به گفته وی، هدف اصلی از ثبت ملی این قبرستان، جلوگیری از تخریب احتمالی آن بوده است؛ رویکردی که پیش‌تر در مورد برخی دیگر از قبرستان‌های تاریخی سمنان نیز دنبال شده است. 

هاشمی توضیح داد: ثبت ملی این قبرستان بیشتر به این دلیل انجام شد که مانند برخی قبرستان‌های تاریخی دیگر دچار تخریب نشود و اگر دستگاه یا نهادی بخواهد اقدامی انجام دهد، باید با میراث فرهنگی هماهنگ کند.

این مقام مسئول همچنین به وجود یک آب‌انبار تاریخی در محدوده قبرستان اشاره کرد و گفت: تصمیم برای مرمت آن وجود دارد، اما زمان مشخصی برای اجرای این طرح اعلام نشد؛ موضوعی که همچنان ابهام درباره آینده این مجموعه را افزایش می‌دهد. در حالی که تمرکز بر مرمت آب‌انبار می‌تواند گامی مثبت تلقی شود، بخش اصلی قبرستان همچنان بدون برنامه مشخص حفاظتی باقی مانده است.

خلأ مسئولیت میان دستگاه‌ها و تخریب تدریجی

از سوی دیگر، پیگیری‌های خبرنگار ما نشان می‌دهد شهرداری نیز مسئولیتی در قبال ساماندهی این قبرستان برای خود قائل نیست. بنا بر اعلام شهرداری، قرار گرفتن این محدوده خارج از محدوده خدمات شهری، باعث شده برنامه‌ای برای رسیدگی به وضعیت آن وجود نداشته باشد.

این وضعیت عملاً قبرستان سنادره را در خلأ مدیریتی قرار داده است؛ جایی که مسئولیت میان دستگاه‌های مختلف دست به دست می‌شود و در نهایت اقدام مؤثری صورت نمی‌گیرد. نه برنامه مرمتی مشخصی از سوی میراث فرهنگی وجود دارد و نه نهاد شهری مسئولیت ساماندهی آن را می‌پذیرد. نتیجه چنین پاس‌کاری اداری، ادامه روند فرسایش و تخریب تدریجی اثری است که در ظاهر تحت حفاظت قانونی قرار دارد.

هشدار کارشناسان؛ ثبت بدون اقدام کافی نیست

خالصی از پژوهشگران میراث فرهنگی استان در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به اهمیت تاریخی این گورستان گفت: قبرستان‌های تاریخی اسناد زنده تاریخ اجتماعی هستند. اطلاعاتی که روی سنگ‌قبرها وجود دارد، در بسیاری موارد در هیچ منبع دیگری ثبت نشده است. ثبت ملی اگر با برنامه حفاظت و مرمت همراه نباشد، تنها زمان تخریب را به تعویق می‌اندازد، نه اینکه مانع آن شود.

وی تأکید کرد: فرسایش طبیعی، تغییرات اقلیمی و فرونشست زمین در صورت نبود مداخله تخصصی، می‌تواند در سال‌های آینده بخش‌هایی از این مجموعه را به طور کامل از بین ببرد.

نگرانی مردم محلی از تکرار یک سرنوشت آشنا

در میان مردم محلی نیز نگرانی مشابهی وجود دارد. یکی از ساکنان قدیمی محله سنادره می‌گوید: ما قبرستان‌های قدیمی دیگری را دیده‌ایم که کم‌کم رها شدند و بعد از چند سال چیزی از آن‌ها باقی نماند. وقتی گفتند اینجا ثبت ملی شده، انتظار داشتیم رسیدگی شود، اما الان وضعیت تغییر خاصی نکرده. اگر همین‌طور بماند، اینجا هم به همان سرنوشت دچار می‌شود.

به گفته او، نبود نظارت و رسیدگی باعث شده برخی بخش‌ها به مرور تخریب شوند و حتی هویت تاریخی بسیاری از قبور قابل تشخیص نباشد.

خطر تکرار تجربه‌های تلخ

کارشناسان معتقدند تجربه قبرستان‌های تاریخی دیگر در سمنان نشان داده که ثبت ملی، بدون تخصیص بودجه و برنامه اجرایی، نمی‌تواند تضمین‌کننده حفظ یک اثر باشد. روند فعلی در سنادره نیز نشانه‌هایی از همان مسیر را نشان می‌دهد؛ مسیری که در نهایت به تبدیل یک فضای تاریخی به محوطه‌ای متروکه و فراموش‌شده منتهی می‌شود.

در شرایطی که تنها اقدام اعلام‌شده، احتمال مرمت یک آب‌انبار در آینده نامعلوم است، بخش اصلی قبرستان همچنان بدون برنامه حفاظتی رها شده است. ادامه این وضعیت می‌تواند باعث از بین رفتن تدریجی سنگ‌قبرها و نابودی بخشی از تاریخ محلی سمنان شود.

آینده‌ای که هنوز قابل نجات است

قبرستان سنادره امروز در نقطه‌ای تعیین‌کننده قرار دارد. اگرچه ثبت ملی آن گامی مهم در جلوگیری از تخریب فوری بوده، اما نبود اقدام عملی، این نگرانی را ایجاد کرده که این میراث تاریخی نیز به سرنوشت دیگر قبرستان‌های رهاشده دچار شود. کارشناسان تأکید می‌کنند مستندسازی فوری، مرمت اضطراری و تعیین متولی مشخص برای نگهداری، حداقل اقداماتی است که می‌تواند روند تخریب را متوقف کند.

در غیر این صورت، قبرستانی که روزگاری بخشی از حافظه جمعی شهر بود، ممکن است در سکوت و بی‌توجهی، به خرابه‌ای تبدیل شود؛ نمونه‌ای دیگر از میراثی که ثبت شد، اما حفظ نشد.

انتهای خبر/