به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، یک فعال رسانه‌ایی در یادداشتی اختصاصی نوشت: تنگه هرمز جایی است که معادلات نظامی، منافع اقتصادی و محاسبات سیاسی قدرت‌های بزرگ به یکدیگر گره می‌خورند؛ گذرگاهی که اهمیت آن تنها به عبور نفتکش‌ها محدود نمی‌شود و هرگونه اختلال در آن می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای منطقه داشته باشد. در چنین شرایطی، این آبراه راهبردی برای جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک موقعیت جغرافیایی نیست، بلکه بخشی از معادله قدرت و چانه‌زنی در برابر فشارهای خارجی به شمار می‌رود.

اهمیت هرمز زمانی دوچندان می‌شود که تحولات منطقه را در کنار شرایط سیاسی داخلی آمریکا بررسی کنیم. انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در سوم نوامبر ۲۰۲۶ برگزار می‌شود و دولت دونالد ترامپ در این مقطع با مسئله‌ای روبه‌روست که نمی‌توان آن را صرفاً در چارچوب سیاست خارجی تحلیل کرد؛ هر تصمیم نظامی و هر تشدید تنش در منطقه، ممکن است پیامدهای اقتصادی و سیاسی خود را در داخل آمریکا نیز نشان دهد.

یکی از مهم‌ترین حلقه‌های این ارتباط، بازار انرژی است. تنگه هرمز در مسیر انتقال بخش قابل‌توجهی از نفت جهان قرار دارد و هرگونه نااطمینانی درباره امنیت کشتیرانی در آن می‌تواند بر قیمت نفت، هزینه حمل‌ونقل و انتظارات بازار اثر بگذارد. افزایش هزینه انرژی نیز می‌تواند به فشار بر خانوارها و کسب‌وکارهای آمریکایی منجر شود؛ موضوعی که در فضای رقابت‌های انتخاباتی، برای دولت مستقر اهمیت سیاسی پیدا می‌کند.

از این منظر، مسئله هرمز برای واشنگتن فقط حفاظت از یک مسیر دریایی نیست؛ بلکه مدیریت پیامدهای اقتصادی و سیاسی تصمیم‌هایی است که در قبال ایران اتخاذ می‌کند. دولت آمریکا ممکن است از ابزارهای نظامی برای تأمین امنیت کشتیرانی استفاده کند، اما بازگرداندن امنیت پایدار به منطقه، صرفاً با افزایش حضور نظامی تضمین نمی‌شود. هرچه دامنه تنش گسترده‌تر و افق پایان آن مبهم‌تر شود، هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم مدیریت بحران نیز افزایش می‌یابد.

در این میان، جمهوری اسلامی ایران با برخورداری از موقعیت ژئوپلیتیکی خود در شمال خلیج فارس، در یکی از مهم‌ترین معادلات امنیت انرژی جهان قرار دارد. همین موقعیت، ضرورت توجه به ظرفیت‌های راهبردی کشور در محاسبات منطقه‌ای و بین‌المللی را یادآور می‌شود. قدرت کشورها تنها با شمار تجهیزات نظامی یا حجم فشارهای اقتصادی سنجیده نمی‌شود؛ موقعیت جغرافیایی، توان دیپلماتیک و میزان اثرگذاری بر معادلات منطقه‌ای نیز از مؤلفه‌های مهم قدرت ملی هستند.

با این حال، نباید از ظرفیت هرمز تصویری اغراق‌آمیز ارائه کرد. این گذرگاه، همان‌قدر که می‌تواند بر محاسبات طرف مقابل اثر بگذارد، به دلیل اهمیت آن برای اقتصاد ایران و تجارت جهانی، با محدودیت‌ها و پیامدهای متقابل نیز همراه است. ازاین‌رو، تبدیل ظرفیت ژئوپلیتیکی به دستاورد پایدار، نیازمند محاسبه دقیق هزینه‌ها، مدیریت تنش و پیوند دادن قدرت میدانی با دیپلماسی فعال است.

انتخابات آمریکا نیز نباید به‌عنوان عاملی تلقی شود که به‌تنهایی مسیر سیاست واشنگتن در قبال ایران را تعیین می‌کند. تصمیم‌های کاخ سفید تابع مجموعه‌ای از ملاحظات امنیتی، اقتصادی، حزبی و بین‌المللی است. بااین‌حال، نمی‌توان انکار کرد که پیامدهای اقتصادی یک بحران خارجی ممکن است در فضای سیاسی داخلی آمریکا بازتاب پیدا کند و هزینه ادامه آن را برای تصمیم‌گیران افزایش دهد.

نکته اساسی برای ایران آن است که درک این واقعیت، به معنای شرط‌بندی بر نتیجه انتخابات آمریکا نیست؛ بلکه به معنای شناخت دقیق نقاط تلاقی منافع و محدودیت‌های طرف مقابل است. اگر هرمز بتواند در محاسبات واشنگتن هزینه‌های تشدید تنش را برجسته کند، این ظرفیت باید در چارچوب راهبردی سنجیده، همراه با دیپلماسی و با هدف صیانت از منافع ملی مورد توجه قرار گیرد.

در نهایت، اهمیت تنگه هرمز فقط در آنچه در آب‌های منطقه رخ می‌دهد خلاصه نمی‌شود؛ این گذرگاه می‌تواند بر بازارهای جهانی، تصمیم‌های سیاسی و محاسبات امنیتی قدرت‌های بزرگ نیز اثر بگذارد. برای ایران، مسئله اصلی نه ادعای تعیین نتیجه انتخابات آمریکا، بلکه شناخت و مدیریت هوشمندانه ظرفیتی است که موقعیت جغرافیایی کشور در اختیار آن قرار داده است.

هرمز را نباید صرفاً ابزار تهدید دید؛ ارزش راهبردی آن زمانی آشکار می‌شود که ظرفیت ژئوپلیتیکی ایران به قدرت چانه‌زنی، دیپلماسی مؤثر و دستاوردی پایدار برای منافع ملی تبدیل شود.

یادداشت: محسن زمانپور - فعال رسانه‌ای