به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی ـ اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، بیست‌وپنجم ذی‌القعده در تقویم اسلامی با عنوان «دحو‌الارض» شناخته می‌شود؛ روزی که بنا بر روایات، زمین از زیر خانه کعبه گسترش یافت و بستر حیات انسان فراهم شد. در منابع دینی، این روز از جمله ایام پرفضیلت سال دانسته شده و برای آن اعمالی همچون روزه، دعا و عبادت توصیه شده است.

اگرچه دحو‌الارض بیشتر با اعمال عبادی شناخته می‌شود، اما بسیاری از کارشناسان فرهنگی معتقدند این مناسبت، مفهومی فراتر از یک روز مذهبی دارد و می‌تواند فرصتی برای بازنگری در نسبت انسان با طبیعت و جهان پیرامونش باشد.

در روزهایی که بحران کم‌آبی، فرسایش منابع طبیعی و تغییرات اقلیمی به بخشی از دغدغه‌های جدی مردم استان سمنان تبدیل شده، بازخوانی مفاهیمی همچون «امانت‌داری زمین» بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است؛ مفهومی که در بسیاری از آموزه‌های دینی مورد تأکید قرار گرفته است.

خشکسالی‌های پی‌درپی، کاهش منابع آبی و تغییر سبک مصرف، باعث شده مسئله حفظ نعمت‌ها دیگر فقط یک توصیه اخلاقی یا فرهنگی نباشد؛ بلکه به ضرورتی اجتماعی و حتی زیستی تبدیل شود.

انسان؛ مالک زمین یا امانت‌دار آن؟

محمدجواد روشن‌بین در گفت‌وگو با خبرنگار «مرآت» با اشاره به مفهوم دحو‌الارض اظهار کرد: دحو‌الارض در نگاه دینی، فقط یک مناسبت عبادی نیست؛ بلکه روزی برای تذکر به یک حقیقت بزرگ است و آن، رابطه انسان با زمین و نعمت‌های الهی محسوب می‌شود.

وی افزود: بر اساس معارف دینی، زمین فقط محل زندگی انسان نیست، بلکه امانت الهی است و انسان در منطق دین، مالک مطلق زمین به شمار نمی‌رود؛ بلکه امانت‌داری است که موظف شده آنچه را به او سپرده‌اند، حفظ، آباد و از آن پاسداری کند.

این کارشناس مذهبی با بیان اینکه یکی از پیام‌های مهم دحو‌الارض، توجه به «شکر عملی» نعمت‌هاست، تصریح کرد: اگر آب نعمت خداست، شکر آن صرفه‌جویی در مصرف است و اگر خاک، درخت و هوا نعمت الهی محسوب می‌شوند، شکرشان این است که انسان آن‌ها را آلوده و نابود نکند.

روشن‌بین ادامه داد: امروز بسیاری از مشکلات بشر از همین‌جا ناشی می‌شود که انسان، نعمت را بدون مسئولیت می‌خواهد؛ بهره‌برداری را می‌خواهد، اما پاسخگویی را نمی‌پذیرد؛ در حالی که دین به انسان می‌آموزد بهره‌مندی از نعمت بدون احساس مسئولیت، با روح بندگی سازگار نیست.

وقتی مصرف‌گرایی جای امانت‌داری را می‌گیرد

کارشناسان معتقدند بخش مهمی از بحران‌های امروز جهان، تنها ریشه اقتصادی یا فنی ندارد؛ بلکه به نوع نگاه انسان به طبیعت بازمی‌گردد. انسان معاصر بیش از گذشته توانسته طبیعت را در اختیار بگیرد، اما هم‌زمان از مفهوم «اعتدال» و «امانت‌داری» فاصله گرفته است.

استان سمنان نیز طی سال‌های اخیر با چالش‌هایی همچون کاهش منابع آبی، خشکسالی و ضرورت مدیریت مصرف روبه‌رو بوده است؛ موضوعی که باعث شده مسئله اصلاح الگوی مصرف و مسئولیت‌پذیری اجتماعی بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

در برخی مناطق استان، کاهش بارندگی و افت منابع آب زیرزمینی، زنگ هشدار را برای آینده منابع طبیعی به صدا درآورده است؛ موضوعی که بسیاری از کارشناسان، بخشی از آن را ناشی از الگوهای نادرست مصرف می‌دانند.

در همین زمینه، روشن‌بین با اشاره به گسترش مصرف‌گرایی در زندگی امروز گفت: انسان معاصر گاهی چنان در شتاب مصرف و رفاه‌طلبی پیش رفته که زمین را نه به‌عنوان امانت خدا، بلکه به‌عنوان کالایی برای بهره‌کشی بی‌حد و مرز می‌بیند.

وی خاطرنشان کرد: نتیجه این نگاه، آلودگی هوا، نابودی منابع طبیعی، کمبود آب، تخریب جنگل‌ها و به خطر افتادن سلامت نسل‌های آینده است؛ در حالی که دحو‌الارض به انسان یادآوری می‌کند که خلافت انسان بر زمین، به معنای بهره‌برداری همراه با تعهد و انصاف است، نه مصرف بی‌مسئولیت.

این کارشناس مذهبی تأکید کرد: شکر نعمت فقط به گفتن «الحمدلله» محدود نمی‌شود؛ شکر آب، صرفه‌جویی در مصرف آن است، شکر نان، دور نریختن آن و شکر زمین نیز حفظ پاکی و آبادانی آن محسوب می‌شود.

دحو‌الارض؛ دعوتی برای بازگشت به اعتدال

بسیاری از صاحب‌نظران حوزه فرهنگ معتقدند مناسبت‌های مذهبی زمانی می‌توانند در زندگی اجتماعی اثرگذار باشند که مفاهیم آن‌ها با مسائل واقعی جامعه پیوند بخورد. از همین منظر، دحو‌الارض را می‌توان یادآور مسئولیت انسان در قبال محیط زیست، منابع طبیعی و سبک زندگی دانست.

روشن‌بین در ادامه این گفت‌وگو اظهار کرد: دحو‌الارض برای انسان امروز یک هشدار است؛ هشداری که می‌گوید اگر رابطه انسان با طبیعت اصلاح نشود و سبک زندگی از اسراف و مصرف‌زدگی فاصله نگیرد، هم دنیا آسیب می‌بیند و هم انسان از حقیقت بندگی دور می‌شود.

وی افزود: این روز شریف، انسان را به قناعت به جای اسراف، مسئولیت‌پذیری به جای بی‌تفاوتی و شکر عملی به جای تشکر زبانی دعوت می‌کند.

در همین حال، هم‌زمان با فرارسیدن دحو‌الارض، مساجد، هیئت‌ها و بقاع متبرکه در نقاط مختلف استان سمنان نیز میزبان مراسم دعا، مناجات و اعمال ویژه این روز هستند؛ آیین‌هایی که هر ساله با حضور مردم برگزار می‌شود.

زمین؛ امانتی برای نسل‌های آینده

کارشناسان فرهنگی معتقدند انسان امروز، بیش از هر زمان دیگری به بازگشت به مفهوم «اعتدال» نیاز دارد؛ اعتدالی که بخشی از آن، در نحوه مواجهه انسان با طبیعت و نعمت‌ها معنا پیدا می‌کند.

شاید دحو‌الارض، امروز بیش از هر زمان دیگری، یادآور این حقیقت باشد که زمین فقط محل زندگی انسان نیست؛ امانتی است که آینده نسل‌ها نیز به آن گره خورده است.

و شاید معنای واقعی این مناسبت، همین باشد؛ اینکه انسان، پیش از آنکه مالک زمین باشد، مسئول آن است.

انتهای خبر/