به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ بحران آب در سمنان دیگر فقط به کاهش بارندگی و افت ذخایر زیرزمینی محدود نمی‌شود. آنچه اهمیت بیشتری پیدا کرده، همزمانی کاهش حجم آبخوان‌ها با افت کیفیت بخشی از منابع آب زیرزمینی است؛ وضعیتی که می‌تواند آینده تأمین آب استان را با چالش جدی‌تری مواجه کند.

بررسی داده‌های موجود نشان می‌دهد سطح آب‌های زیرزمینی استان با افت مواجه شده و کسری مخازن آبخوان‌ها نیز به رقم قابل‌توجهی رسیده است. در چنین شرایطی، کاهش تغذیه طبیعی آبخوان در کنار برداشت از منابع، تنها حجم آب در دسترس را کاهش نمی‌دهد، بلکه می‌تواند تعادل شیمیایی و کیفی منابع زیرزمینی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

 آبخوان‌ها در مسیر شوری غیرقابل‌بازگشت

عرفان عقیلی، کارشناس حوزه آب، در این‌باره معتقد است افزایش شوری همزمان با افت سطح آبخوان، یک هشدار جدی است؛ زیرا نشان می‌دهد منابع زیرزمینی از دو جهت با تهدید مواجه شده‌اند؛ هم از نظر کمیت و هم کیفیت.

وی با اشاره به اینکه کاهش سطح آب می‌تواند جریان طبیعی آبخوان را تغییر دهد، توضیح می‌دهد که در چنین شرایطی احتمال حرکت آب شور به سمت بخش‌های شیرین‌تر افزایش پیدا می‌کند و اگر این روند ادامه داشته باشد، برخی منابع آب زیرزمینی ممکن است برای شرب یا کشاورزی محدودیت پیدا کنند.

به گفته عقیلی، شوری آب تنها نتیجه خشکسالی نیست و مجموعه‌ای از عوامل از جمله کاهش بارش و تغذیه آبخوان، تبخیر بالا، شرایط زمین‌شناسی و وجود سازندهای شور در آن نقش دارند؛ اما برداشت بیش از ظرفیت تجدیدپذیر آبخوان، یکی از عوامل تعیین‌کننده است.

این کارشناس حوزه آب تأکید می‌کند: ادامه افت آبخوان‌ها برای کشاورزی به معنای کاهش دبی چاه‌ها، افزایش هزینه پمپاژ و در صورت افزایش شوری، کاهش کیفیت آب آبیاری و آسیب احتمالی به خاک و بهره‌وری محصولات خواهد بود. در بخش شرب نیز وابستگی بیشتر به منابع جایگزین و طرح‌های انتقال آب می‌تواند هزینه تأمین آب را افزایش دهد.

عقیلی درباره امکان احیای آبخوان‌های شورشده نیز می‌گوید میزان امکان بازگشت به شرایط گذشته به شدت و علت شوری بستگی دارد. اگر عامل اصلی برداشت بیش از حد و کاهش تغذیه باشد، با کنترل برداشت، افزایش تغذیه طبیعی یا مصنوعی و ایجاد تعادل میان ورودی و برداشت، امکان بهبود وجود دارد؛ اما در صورت گسترش شدید شوری و ایجاد تغییرات عمیق شیمیایی و هیدروژئولوژیکی، بازگشت می‌تواند بسیار دشوار یا در برخی نقاط عملاً غیرممکن باشد.

وی راهکار فوری را ایجاد تعادل واقعی میان برداشت و تغذیه آبخوان می‌داند و تأکید دارد که مدیریت چاه‌ها باید متناسب با ظرفیت واقعی آبخوان‌های بحرانی انجام شود؛ ضمن اینکه اصلاح الگوی کشت، توسعه آبیاری بهره‌ور، استفاده اصولی از پساب تصفیه‌شده و اجرای حساب‌شده طرح‌های تغذیه مصنوعی نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

مسئله مهم در این میان این است که «کمبود آب» و «شوری آب» دو بحران جدا از هم نیستند. هرچه سطح آبخوان پایین‌تر برود و برداشت از منابع زیرزمینی از ظرفیت طبیعی تغذیه بیشتر شود، فشار بر بخش‌های باقی‌مانده منابع افزایش پیدا می‌کند.

این یعنی حتی اگر در مقطعی آب یک چاه همچنان قابل برداشت باشد، تضمینی وجود ندارد که کیفیت آن نیز برای سال‌های آینده حفظ شود. در بخش کشاورزی، این مسئله می‌تواند از کاهش آب در دسترس فراتر برود و به افت کیفیت آب آبیاری، افزایش هزینه تولید و حتی آسیب به خاک منجر شود.

از سوی دیگر، کاهش کیفیت منابع زیرزمینی در نهایت می‌تواند هزینه تأمین آب شرب را نیز افزایش دهد؛ زیرا هرچه منابع باکیفیت محدودتر شوند، نیاز به تصفیه بیشتر، منابع جایگزین و زیرساخت‌های جدید افزایش پیدا می‌کند.

بنابراین، سیاست‌گذاری آب در سمنان نباید صرفاً بر افزایش منابع یا تأمین آب جدید متمرکز باشد. آبخوان موجود نیز یک سرمایه است و حفظ کیفیت آن به اندازه حفظ حجم آب اهمیت دارد.

سمنان با بحران تازه‌ای روبه‌رو نیست؛ اما بحران آب در استان در حال تغییر ماهیت است. کاهش بارندگی و افت آبخوان‌ها یک سوی ماجراست و افزایش فشار بر کیفیت منابع زیرزمینی سوی دیگر آن. اگر مدیریت آب همچنان فقط بر میزان برداشت و تأمین آب متمرکز بماند، ممکن است در آینده با منابعی روبه‌رو شویم که هم آب کمتری دارند و هم کیفیت پایین‌تری.

مسئله امروز سمنان فقط این نیست که «چقدر آب داریم؟»؛ سؤال مهم‌تر این است که «چه مقدار از آب باقی‌مانده، با چه کیفیتی و تا چه زمانی قابل استفاده خواهد بود؟»

انتهای خبر/