به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، محور میامی–سبزوار در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین و در عین حال حساس‌ترین مسیرهای ارتباطی کشور از منظر زیست‌محیطی تبدیل شده است؛ مسیری که از دل یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های حیات‌وحش ایران عبور می‌کند و به‌ویژه به‌عنوان یکی از کریدورهای اصلی تردد یوزپلنگ آسیایی شناخته می‌شود؛ گونه‌ای در معرض انقراض که بقای آن به شدت به مدیریت انسانی و سیاست‌های حفاظتی وابسته است.

محور میامی–سبزوار و اهمیت زیست‌محیطی آن

این محور به دلیل قرار گرفتن در محدوده زیستگاه‌های منطقه توران، از جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌های حفاظتی برخوردار است و همواره به‌عنوان یکی از نقاط اولویت‌دار در مدیریت تنوع زیستی کشور مطرح بوده است. تلاقی مسیرهای جاده‌ای با کریدورهای طبیعی، این منطقه را به یکی از نقاط حساس از نظر تعارض میان انسان و حیات‌وحش تبدیل کرده است.

تعارض توسعه جاده‌ای با زیستگاه یوز آسیایی

در همین چارچوب، اجرای پروژه فنس‌کشی و ایمن‌سازی این محور را باید فراتر از یک اقدام عمرانی ساده ارزیابی کرد. این پروژه در واقع پاسخی به یکی از جدی‌ترین چالش‌های توسعه زیرساختی در ایران است؛ یعنی تعارض میان گسترش شبکه حمل‌ونقل و حفاظت از تنوع زیستی.

هرچند توسعه جاده‌ها و بهبود دسترسی‌های ارتباطی از الزامات رشد اقتصادی و اجتماعی محسوب می‌شود، اما در مناطق حساس زیست‌محیطی، این توسعه می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای حیات‌وحش به همراه داشته باشد.

فنس‌کشی؛ راهکار پیشگیرانه در مدیریت حیات‌وحش

محور میامی–سبزوار به دلیل عبور از زیستگاه‌های منطقه توران، سال‌هاست در زمره نقاط پرریسک از منظر تلفات جاده‌ای حیات‌وحش قرار دارد. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که برخورد خودروها با گونه‌های جانوری، به‌ویژه در ساعات شب، یکی از تهدیدهای جدی برای جمعیت محدود یوز آسیایی در این منطقه بوده است.

از این رو، اجرای فنس‌کشی در بخش‌های حساس این محور، یک اقدام پیشگیرانه و مبتنی بر اصول علمی مدیریت حیات‌وحش محسوب می‌شود که هدف آن کاهش ورود حیوانات به حریم جاده و جلوگیری از تصادفات مرگبار است.

تغییر رویکرد از واکنش به پیشگیری در محیط‌زیست

از منظر تحلیلی، اهمیت این پروژه را می‌توان در قالب تغییر رویکرد در سیاست‌های محیط‌زیستی کشور نیز بررسی کرد. در سال‌های گذشته، عمده اقدامات حفاظتی پس از وقوع بحران یا افزایش تلفات انجام می‌شد، اما اکنون حرکت به سمت «مدیریت پیشگیرانه کریدورهای زیستی» در حال تقویت است.

این رویکرد نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری محیط‌زیستی به سمت برنامه‌ریزی بلندمدت، کاهش ریسک و مدیریت علمی زیستگاه‌ها حرکت کرده است؛ موضوعی که در ادبیات جهانی حفاظت از حیات‌وحش نیز به‌عنوان یک اصل کلیدی شناخته می‌شود.

گردشگری طبیعت‌محور و ضرورت حفاظت از زیستگاه‌ها

در کنار بعد حفاظتی، منطقه توران و زیستگاه‌های اطراف آن یکی از ظرفیت‌های مهم گردشگری طبیعی کشور نیز به شمار می‌رود. حضور گونه‌های شاخص حیات‌وحش، به‌ویژه یوز آسیایی، این منطقه را به یکی از مقاصد بالقوه گردشگری طبیعت‌محور تبدیل کرده است.

با این حال، توسعه این نوع گردشگری بدون تأمین امنیت زیستگاه‌ها و کاهش تهدیدات انسانی امکان‌پذیر نیست. از این منظر، فنس‌کشی را می‌توان بخشی از زیرساخت‌های گردشگری پایدار نیز دانست.

همکاری بین‌بخشی در حفاظت از تنوع زیستی

اجرای چنین پروژه‌هایی نیازمند همکاری چندبخشی میان نهادهای اجرایی، محیط‌زیست، میراث‌فرهنگی و فعالان مدنی است. تجربه نشان داده است که حفاظت از گونه‌های در خطر انقراض بدون مشارکت اجتماعی و هم‌افزایی نهادی امکان‌پذیر نیست.

پروژه فنس‌کشی محور میامی–سبزوار نمونه‌ای از این هم‌افزایی در راستای حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور محسوب می‌شود.

توسعه پایدار و آینده مدیریت کریدورهای زیستی

در سطح کلان‌تر، این پروژه پیام مهمی در حوزه سیاست‌گذاری توسعه دارد؛ اینکه توسعه زیرساختی در کشور باید بر پایه ملاحظات زیست‌محیطی و اصول توسعه پایدار شکل بگیرد. در غیر این صورت، هزینه‌های ناشی از تخریب زیستگاه‌ها و کاهش تنوع زیستی می‌تواند بسیار سنگین‌تر از منافع کوتاه‌مدت پروژه‌های عمرانی باشد.

جمع‌بندی

در نهایت، فنس‌کشی محور میامی–سبزوار را می‌توان گامی مهم در مسیر حفاظت از یکی از نمادهای زیستی ایران، یعنی یوزپلنگ آسیایی دانست؛ اقدامی که در صورت تداوم و تکمیل، می‌تواند به الگویی ملی برای مدیریت کریدورهای زیستی و کاهش تعارض انسان و حیات‌وحش تبدیل شود.

انتهای خبر/