به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ وقتی سخن از مراتع به میان می‌آید، ذهن بسیاری از مردم به چراگاه‌های دام محدود می‌شود؛ در حالی که این عرصه‌های طبیعی، یکی از مهم‌ترین پایه‌های پایداری سرزمین به شمار می‌روند.

مراتع با حفظ پوشش گیاهی، از فرسایش خاک جلوگیری می‌کنند، در تغذیه آبخوان‌ها نقش دارند، شدت سیلاب‌ها را کاهش می‌دهند و سدی طبیعی در برابر گسترش بیابان‌ها هستند.
این اهمیت در استانی مانند سمنان که بخش زیادی از آن در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد، دوچندان است. سال‌های متوالی خشکسالی، کاهش بارندگی و افزایش دما، توان طبیعی مراتع برای بازسازی را کاهش داده و زنگ خطر را برای یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های طبیعی استان به صدا درآورده است؛ سرمایه‌ای که تضعیف آن تنها به کاهش علوفه محدود نمی‌شود و می‌تواند پیامدهایی گسترده برای محیط‌زیست، اقتصاد و حتی امنیت غذایی به همراه داشته باشد.

تخریب مراتع، آغاز زنجیره‌ای از بحران‌های زیست‌محیطی

مهدی قدم، کارشناس منابع طبیعی و مرتع، در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت، مراتع را یکی از ارکان اصلی تعادل اکولوژیک استان سمنان دانست و اظهار کرد: این عرصه‌ها تنها محل چرای دام نیستند، بلکه با تثبیت خاک، کاهش رواناب، افزایش نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی و کاهش فرسایش بادی، نقش مهمی در حفظ پایداری محیط‌زیست ایفا می‌کنند.
وی افزود: بخش قابل توجهی از تنوع زیستی استان نیز به سلامت مراتع وابسته است و بسیاری از گیاهان دارویی ارزشمند مانند باریجه، کتیرا، آویشن و درمنه در این عرصه‌ها رویش دارند؛ گونه‌هایی که علاوه بر ارزش اقتصادی، بخشی از سرمایه ژنتیکی استان محسوب می‌شوند.
این کارشناس منابع طبیعی با اشاره به پیامدهای تداوم خشکسالی گفت: کاهش پوشش گیاهی تنها به افت تولید علوفه ختم نمی‌شود، بلکه زمینه افزایش فرسایش خاک، گسترش بیابان‌زایی، ایجاد کانون‌های گردوغبار و کاهش تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی را فراهم می‌کند.
قدم ادامه داد: مراتع سالم مانند یک اسفنج طبیعی عمل می‌کنند و بارش‌ها را در خود نگه می‌دارند، اما با از بین رفتن پوشش گیاهی، بخش عمده آب به صورت رواناب از دست می‌رود و در مقابل، خطر وقوع سیلاب‌های مخرب نیز افزایش می‌یابد.
وی مهم‌ترین عوامل تخریب مراتع استان را تداوم خشکسالی، چرای زودهنگام و بیش از ظرفیت، برداشت غیراصولی گیاهان دارویی، تردد خودروهای آفرود، توسعه نامتوازن برخی فعالیت‌های عمرانی و معدنی و آتش‌سوزی‌ها عنوان کرد و گفت: برای احیای این عرصه‌ها باید مدیریت اکوسیستمی جایگزین اقدامات مقطعی شود؛ از اجرای دقیق طرح‌های مرتعداری و رعایت ظرفیت چرای هر مرتع گرفته تا آبخیزداری، کنترل فرسایش، بذرکاری و استفاده از فناوری‌های نوین برای پایش پوشش گیاهی.
به گفته وی، حفاظت پایدار از مراتع بدون مشارکت جوامع محلی امکان‌پذیر نیست و اگر منافع دامداران و بهره‌برداران با برنامه‌های حفاظتی همسو شود، آن‌ها به بهترین حافظان این سرمایه طبیعی تبدیل خواهند شد.

کاهش پوشش گیاهی، زنگ خطری برای مراتع سمنان

در ادامه، علیرضا رهایی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان، در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت با اشاره به وضعیت کنونی مراتع استان اظهار کرد: بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد کاهش بارندگی و تداوم خشکسالی طی سال‌های اخیر، موجب کاهش پوشش گیاهی، افت تولید علوفه و محدود شدن منابع آبی در مراتع شده است؛ شرایطی که تأمین خوراک دام را نیز با چالش مواجه کرده است.
وی افزود: کاهش پوشش گیاهی تنها بر تولید علوفه اثر نمی‌گذارد، بلکه فرسایش خاک، تشدید روند بیابان‌زایی و تهدید منابع طبیعی را نیز به دنبال دارد و در نهایت می‌تواند امنیت تولید و امنیت غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان با اشاره به برنامه‌های حفاظتی این اداره‌کل گفت: اجرای طرح‌های بذرکاری، بذرپاشی، کپه‌کاری، عملیات استحصال آب باران، مدیریت چرای دام، قرق مراتع، پروژه‌های بیابان‌زدایی، نهال‌کاری، آبخیزداری، کنترل سیلاب و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی از جمله اقداماتی است که برای بهبود وضعیت مراتع در دستور کار قرار دارد.

رهایی همچنین از اجرای برنامه‌های آموزشی برای جوامع محلی، فرهنگ‌سازی عمومی، تشکیل گروه‌های مشارکتی اطفای حریق در مناطق حساس و آمادگی نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی برای مقابله با آتش‌سوزی‌های احتمالی خبر داد.

وی تأکید کرد: گستردگی عرصه‌های منابع طبیعی استان ایجاب می‌کند مردم، دامداران و بهره‌برداران بیش از گذشته در حفاظت از مراتع مشارکت داشته باشند؛ زیرا بدون همراهی آنان، مدیریت پایدار این سرمایه ملی امکان‌پذیر نخواهد بود.

مراتع؛ سرمایه‌ای برای آینده استان

مراتع سمنان تنها بخشی از چشم‌انداز طبیعی استان نیستند؛ آن‌ها پشتوانه حفظ خاک، منابع آب، تنوع زیستی و حتی امنیت غذایی به شمار می‌روند. آنچه از مجموع دیدگاه‌های کارشناسی و مسئولان برمی‌آید، این است که تداوم خشکسالی و فشار بر این عرصه‌ها، آینده‌ای نگران‌کننده را ترسیم می‌کند؛ آینده‌ای که تنها با اجرای برنامه‌های علمی، مدیریت اصولی بهره‌برداری و مشارکت جدی مردم در حفاظت از منابع طبیعی می‌توان از آن پیشگیری کرد.
حفظ مراتع، در حقیقت حفاظت از آینده سرزمینی است که پایداری آن بیش از هر زمان دیگری به منابع طبیعی‌اش گره خورده است.

انتهای خبر/