به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ هوشمندسازی چاه‌های کشاورزی در سمنان با هدف کنترل و پایش برداشت از منابع آب زیرزمینی دنبال می‌شود و اکنون ۸۴ درصد چاه‌های کشاورزی استان به کنتور هوشمند مجهز شده‌اند؛ اقدامی که می‌تواند نظارت بر میزان برداشت را دقیق‌تر کند، اما به‌تنهایی پاسخگوی تمام ابعاد بحران آب استان نیست.

کنتور نصب شد؛ برداشت چقدر کم شد

کارشناس آب در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت» با اشاره به اینکه نصب کنتور هوشمند الزاماً به معنای توقف اضافه‌برداشت نیست، اظهار کرد: بخشی از کنتورها ممکن است دچار نقص شوند یا عمداً آسیب ببینند و از سوی دیگر، حجم برداشت مجاز برخی چاه‌ها نیز لزوماً با ظرفیت واقعی و زیست‌محیطی آبخوان تطابق ندارد.

مقداد معلمی افزود: در میان حدود سه هزار حلقه چاه دارای مجوز در استان، حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ حلقه چاه می‌توانند سهم قابل‌توجهی در برداشت بالا داشته باشند و بنابراین صرف نصب تجهیزات اندازه‌گیری، بدون برخورد اجرایی با برداشت‌های مازاد، الزاماً به کاهش واقعی مصرف منجر نمی‌شود.

این کارشناس آب تأکید کرد: کنتور هوشمند در وهله نخست ابزار پایش و اندازه‌گیری است و زمانی می‌تواند در کنترل بحران مؤثر باشد که اطلاعات آن به اقدام اجرایی منجر شود؛ از جمله محدود کردن برداشت، اعمال محدودیت برای چاه‌های متخلف و در موارد لازم قطع برق چاه‌های پرمصرف.

معلمی راه‌اندازی بازار آب، مشارکت تشکل‌های آب‌بران، برخورد جدی با چاه‌های غیرمجاز و بازنگری در مجوزهای قدیمی را از دیگر اقدامات ضروری دانست و گفت: در گام نخست باید مصرف و برداشت در بخش کشاورزی کاهش یابد، سپس استفاده از پساب تصفیه‌شده و منابع غیرمتعارف برای صنعت و فضای سبز توسعه پیدا کند و اصلاح الگوی کشت نیز با توجه به شرایط اقلیمی استان دنبال شود.

مسئله فقط تعداد کنتورها نیست

آنچه در این میان اهمیت دارد، تفاوت میان «کنترل برداشت» و «اندازه‌گیری برداشت» است.

کنتور هوشمند می‌تواند مشخص کند یک چاه چه میزان آب برداشت کرده است، اما اگر اطلاعات ثبت‌شده به کاهش برداشت چاه‌های پرمصرف، اصلاح سهمیه‌ها و برخورد با تخلفات منجر نشود، فناوری صرفاً تصویر دقیق‌تری از بحران ارائه کرده است.

از سوی دیگر، حتی کنترل چاه‌های دارای مجوز نیز به‌تنهایی کافی نیست. مجاز بودن یک چاه الزاماً به معنای پایدار بودن برداشت آن نیست؛ زیرا ممکن است مجوزی در شرایطی صادر شده باشد که وضعیت منابع آب با امروز تفاوت داشته است.

در چنین شرایطی، بازنگری در مجوزهای قدیمی، کنترل چاه‌های غیرمجاز و تعیین میزان برداشت بر اساس ظرفیت واقعی آبخوان، بخش مهمی از مدیریت منابع زیرزمینی خواهد بود.

کشاورزی؛ نقطه اصلی کاهش مصرف

بخش دیگری از مسئله به الگوی مصرف بازمی‌گردد. در استانی که منابع آب زیرزمینی تحت فشار قرار دارند، کاهش مصرف صرفاً با نصب کنتور اتفاق نمی‌افتد.

اصلاح روش‌های آبیاری، کاهش سطح زیرکشت محصولات پرآب‌بر، تغییر الگوی کشت و ایجاد مشوق اقتصادی برای کشاورزی کم‌آب‌بر، اقداماتی هستند که باید در کنار کنترل برداشت دنبال شوند.

در همین مسیر، استفاده از پساب تصفیه‌شده و منابع غیرمتعارف برای مصارفی مانند صنعت و فضای سبز می‌تواند بخشی از فشار بر منابع زیرزمینی را کاهش دهد؛ البته به شرط آنکه این منابع واقعاً جایگزین برداشت از آبخوان شوند.

آبخوان؛ معیار واقعی موفقیت

در نهایت، مهم‌ترین پرسش درباره طرح هوشمندسازی چاه‌ها این نیست که چند درصد چاه‌ها کنتور دارند؛ بلکه این است که وضعیت آبخوان‌های استان چه تغییری کرده است؟

تعداد کنتورهای نصب‌شده یک شاخص اجرایی است و میزان ثبت‌شده برداشت نیز یک داده مدیریتی؛ اما شاخص نهایی باید در وضعیت منابع زیرزمینی دیده شود.

اگر پس از توسعه کنتورهای هوشمند، روند افت سطح آب زیرزمینی همچنان ادامه داشته باشد، نمی‌توان صرفاً بر اساس افزایش تعداد کنتورها از موفقیت مدیریت آب سخن گفت.

هوشمندی زمانی ارزش دارد که به اقدام برسد

سمنان اکنون ابزار دقیق‌تری برای اندازه‌گیری برداشت از چاه‌ها در اختیار دارد، اما مرحله مهم‌تر، استفاده از همین اطلاعات برای تصمیم‌گیری است.

اگر داده‌های کنتورهای هوشمند به شناسایی چاه‌های پرمصرف، کاهش برداشت، اصلاح مجوزها، مقابله با برداشت غیرمجاز و تغییر الگوی مصرف منجر شود، هوشمندسازی می‌تواند بخشی از راه‌حل بحران آب باشد؛ در غیر این صورت، صرفاً یک سامانه دقیق‌تر برای ثبت بحران خواهد بود.

بنابراین، آزمون واقعی هوشمندسازی چاه‌ها زمانی آغاز می‌شود که آمار کنتورها باید خود را در وضعیت آبخوان نشان دهد؛ یعنی مشخص شود آیا برداشت کاهش یافته و روند افت منابع زیرزمینی تغییر کرده است یا خیر.

مسئله سمنان فقط هوشمند شدن چاه‌ها نیست؛ سؤال اصلی این است که این هوشمندی در نهایت چقدر آب برای آبخوان و آینده استان حفظ می‌کند.

انتهای خبر/