رامین قانع در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت» با اشاره به اهمیت تحولات اخیر گفت: برای تحلیل رفتار پاکستان باید از قضاوت‌های شتاب‌زده فاصله گرفت و به جای تمرکز بر فرضیه‌های اثبات‌نشده، منافع، محدودیت‌ها و محاسبات راهبردی اسلام‌آباد را مورد بررسی قرار داد.

کارشناس مسائل بین‌المللی در ادامه افزود: میانجی‌گری پاکستان را می‌توان بخشی از تلاش این کشور برای ارتقای جایگاه دیپلماتیک خود و مدیریت پیامدهای بحران‌های منطقه‌ای ارزیابی کرد.

محاسبات چندجانبه پاکستان در معادلات منطقه‌ای

وی با بیان اینکه پاکستان در محیطی پیچیده از روابط سیاسی و امنیتی قرار دارد، تصریح کرد: اسلام‌آباد هم‌زمان به حفظ روابط خود با آمریکا، توسعه همکاری با کشورهای عربی و مدیریت مناسبات با همسایه غربی خود، ایران، توجه دارد.

به گفته قانع، این وضعیت موجب می‌شود که تصمیم‌گیری‌های پاکستان تابع مجموعه‌ای از ملاحظات باشد و نتوان رفتار آن را صرفاً بر اساس رابطه با یک کشور تحلیل کرد.

این کارشناس مسائل سیاسی افزود: ایفای نقش میانجی می‌تواند برای پاکستان دستاوردهای دیپلماتیک داشته باشد؛ زیرا چنین نقشی امکان حضور فعال‌تر در رایزنی‌های بین‌المللی و تقویت ارتباطات با بازیگران مؤثر را فراهم می‌کند.

وی با بیان اینکه کاهش تنش میان ایران و آمریکا می‌تواند از منظر اقتصادی و امنیتی نیز برای اسلام‌آباد اهمیت داشته باشد، اظهار کرد: بی‌ثباتی منطقه‌ای ممکن است هزینه‌های انرژی، فشارهای اقتصادی و مخاطرات امنیتی پاکستان را افزایش دهد و بر محیط پیرامونی آن اثر بگذارد.

قانع با اشاره به اینکه منافع پاکستان لزوماً در همه موضوعات با منافع ایران یا آمریکا هم‌پوشانی ندارد، بیان کرد: اسلام‌آباد در تلاش است روابط خود را با طرف‌های مختلف مدیریت کند و از قرارگرفتن در موقعیتی که ناچار به انتخاب میان شرکای خود شود، فاصله بگیرد.

این کارشناس مسائل سیاسی در ادامه عنوان کرد: به همین دلیل، ارزیابی عملکرد این کشور باید بر اساس اقدامات عملی، مواضع رسمی و تعهدات مشخص آن صورت گیرد، نه صرفاً اظهارات دیپلماتیک.

موقعیت ژئوپلیتیکی پاکستان؛ ظرفیت‌ها و محدودیت‌ها

قانع با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی پاکستان اظهار کرد: همجواری با ایران، دسترسی به دریای عرب، ارتباط با کشورهای خلیج فارس و پیوندهای پاکستان با جنوب آسیا، به این کشور ظرفیت‌هایی برای اثرگذاری بر برخی روندهای منطقه‌ای بخشیده است.

به گفته وی، این موقعیت می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های اقتصادی، ارتباطات دیپلماتیک و هماهنگی‌های امنیتی باشد؛ اما در شرایط تشدید تنش‌ها، ممکن است آسیب‌پذیری‌های این کشور را نیز افزایش دهد.

وی تأکید کرد: برای تهران، شناخت این ظرفیت‌ها به معنای نگاه تهدیدمحور به پاکستان نیست، بلکه به معنای درک واقع‌بینانه محیط پیرامونی و استفاده از فرصت‌های موجود است. توسعه تجارت دوجانبه، تقویت همکاری‌های مرزی، گفت‌وگوهای امنیتی منظم و ایجاد کانال‌های ارتباطی پایدار می‌تواند به کاهش سوءتفاهم‌ها و افزایش امکان مدیریت بحران کمک کند.

این کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به احتمال افزایش نقش بازیگران مختلف در روندهای دیپلماتیک مرتبط با ایران گفت: گسترش میانجی‌گری می‌تواند زمینه ورود یا مشارکت بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را فراهم کند، اما این احتمال به‌تنهایی دلیلی بر وجود یک طرح هماهنگ یا توافق پنهانی علیه ایران نیست.

وی افزود: یکی از موضوعاتی که در این میان باید با دقت دنبال شود، ظرفیت‌های نظامی و امنیتی پاکستان و ارتباط این ظرفیت‌ها با تحولات منطقه‌ای است. پاکستان به دلیل سابقه مواجهه با مسائل امنیتی افغانستان، چالش‌های مرزی و همکاری با بازیگران مختلف، از تجربه قابل توجهی در حوزه امنیت منطقه‌ای برخوردار است.

به گفته قانع، بااین‌حال، وجود چنین ظرفیت‌هایی به‌خودی‌خود اثبات‌کننده نقش‌آفرینی علیه منافع ایران نیست و هرگونه ادعا در این زمینه باید بر مستندات معتبر تکیه داشته باشد.

سفر دبیرکل سازمان ملل و چشم‌انداز مذاکرات

این کارشناس با بیان اینکه سفر دبیرکل سازمان ملل را باید در چارچوب گسترده‌تر تحولات منطقه بررسی کرد، خاطرنشان کرد: این سفر می‌تواند فرصتی برای برجسته‌شدن نقش دیپلماتیک پاکستان و بررسی امکان تسهیل ارتباط میان تهران و واشنگتن باشد.

قانع تصریح کرد: برای نتیجه‌گیری درباره دستاوردهای واقعی آن باید به محتوای رایزنی‌ها، مواضع اعلام‌شده طرف‌ها و نتایج عملی مذاکرات توجه کرد. صرف انجام یک سفر دیپلماتیک نمی‌تواند نشانه دستیابی به توافق یا شکل‌گیری ترتیبات جدید منطقه‌ای تلقی شود.

سه سناریو برای آینده میانجی‌گری پاکستان

وی، رصد چند سناریو را برای سیاست خارجی ایران ضروری دانست و گفت: در سناریوی نخست، پاکستان می‌تواند به تسهیل گفت‌وگوها و کاهش تنش کمک کند. در سناریوی دوم، اختلاف منافع یا افزایش تنش میان طرف‌های اصلی ممکن است دامنه اثرگذاری اسلام‌آباد را محدود سازد.

قانع با بیان اینکه در سناریوی سوم نیز ممکن است موضوعات مرتبط با ایران و آمریکا با سایر ترتیبات منطقه‌ای پیوند بخورد و پیچیدگی مذاکرات افزایش یابد، اظهار کرد: این سناریوها فرضیه‌های تحلیلی هستند و ارزیابی اعتبار هر یک به تحولات واقعی و شواهد قابل بررسی بستگی دارد.

این کارشناس مسائل سیاسی تأکید کرد: مهم‌ترین ملاحظه برای ایران، حفظ استقلال در تصمیم‌گیری و اتکا به ارزیابی‌های دقیق و چندمنبعی است و باید ضمن رصد مستمر تحولات و شناخت منافع بازیگران، از ظرفیت‌های دیپلماتیک پاکستان برای پیشبرد همکاری‌های دوجانبه و کاهش تنش‌های منطقه‌ای بهره بگیرد.

قانع در ادامه افزود: در عین حال، نباید موفقیت یا شکست مسیرهای دیپلماتیک را صرفاً به یک میانجی وابسته دانست یا بدون شواهد کافی درباره اهداف بازیگران قضاوت کرد.

وی خاطرنشان کرد: رویکرد مؤثر در برابر این تحولات، ترکیبی از هوشیاری راهبردی، دیپلماسی فعال و شناخت واقع‌بینانه منافع مشترک و اختلافات احتمالی است؛ رویکردی که به ایران امکان می‌دهد ضمن حفظ آمادگی در برابر سناریوهای مختلف، از فرصت‌های همکاری منطقه‌ای نیز برای تأمین منافع ملی خود استفاده کند.

انتهای خبر/