به گزارش خبرنگار  گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی مرآت، حفاظت از منابع طبیعی تنها به اقدامات اجرایی و نظارتی محدود نمی‌شود و آگاهی و مشارکت بهره‌برداران نیز نقش مهمی در صیانت از این سرمایه‌های ملی دارد. آموزش به‌عنوان یکی از ابزارهای مؤثر در این مسیر، می‌تواند با اصلاح شیوه‌های بهره‌برداری، زمینه حفظ پوشش گیاهی، مدیریت اصولی مراتع و تقویت مشارکت جوامع محلی را فراهم کند.

در همین راستا، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان از تحقق ۱۰۲ درصدی برنامه آموزشی شش‌ماهه مجریان و بهره‌برداران خبر داده است؛ عملکردی که نشان‌دهنده توجه به توسعه آموزش و توانمندسازی فعالان این حوزه است.

تفضلی، رئیس اداره آموزش، ترویج و مشارکت‌های مردمی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان، با اشاره به عملکرد آموزشی این مجموعه اظهار کرد: برای دوره شش‌ماهه، برگزاری سه‌هزار و ۱۵۰ دوره آموزشی پیش‌بینی شده بود که با ثبت عملکرد سه‌هزار و ۲۱۰ دوره، میزان تحقق برنامه به حدود ۱۰۲ درصد رسید.

وی با تأکید بر اهمیت آموزش در مدیریت پایدار منابع طبیعی افزود: آموزش مجریان و بهره‌برداران از ارکان مهم حفاظت و احیای منابع طبیعی است و در ارتقای دانش تخصصی، اصلاح الگوهای بهره‌برداری و توسعه مشارکت‌های مردمی نقش مؤثری دارد.

رئیس اداره آموزش، ترویج و مشارکت‌های مردمی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان همچنین بر ضرورت استمرار برنامه‌های آموزشی، ارتقای کیفیت دوره‌ها و تقویت هماهنگی میان کارشناسان و رابطین تأکید کرد و توانمندسازی بهره‌برداران را زمینه‌ساز صیانت از سرمایه‌های ملی دانست.

آموزش؛ سرمایه‌گذاری برای آینده مراتع

در کنار توسعه کمی برنامه‌های آموزشی، توجه به کیفیت و میزان تأثیرگذاری این دوره‌ها نیز اهمیت دارد. آموزش زمانی می‌تواند به حفاظت پایدار از منابع طبیعی منجر شود که آموخته‌های آن در شیوه بهره‌برداری و مدیریت عرصه‌های طبیعی نمود پیدا کند.

مهدی قدم، کارشناس مرتع، در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت با تأکید بر اهمیت ارتباط آموزش با نیازهای واقعی بهره‌برداران اظهار کرد: افزایش تعداد دوره‌های آموزشی به‌تنهایی به معنای افزایش آگاهی یا اصلاح رفتار بهره‌برداران نیست و مسئله اصلی، میزان ارتباط آموزش‌ها با شرایط محیطی و نیازهای واقعی مرتعداران است.

وی افزود: آموزش زمانی اثربخش خواهد بود که بهره‌بردار بتواند آموخته‌های خود را در مدیریت دام، زمان ورود و خروج دام از مرتع، رعایت ظرفیت چرا و حفاظت از پوشش گیاهی به کار بگیرد.

این کارشناس مرتع با اشاره به اهمیت ارزیابی نتایج برنامه‌های آموزشی بیان کرد: میزان رعایت ظرفیت مجاز چرا، کاهش ورود زودهنگام دام به مراتع، رعایت دوره استراحت و قرق و جلوگیری از چرای مفرط از جمله شاخص‌هایی است که می‌توان برای سنجش اثربخشی آموزش‌ها مورد توجه قرار داد.

قدم ادامه داد: وضعیت پوشش گیاهی، میزان زادآوری گونه‌های مرتعی، تراکم گیاهان مطلوب و روند تغییرات خاک نیز می‌تواند در ارزیابی نتایج آموزش بررسی شود. البته این ارزیابی باید در یک بازه زمانی مشخص و با مقایسه وضعیت قبل و بعد از آموزش انجام شود و عواملی مانند بارندگی و خشکسالی نیز در آن مورد توجه قرار گیرد.

آموزش متناسب با شرایط هر منطقه

استان سمنان به دلیل گستردگی عرصه‌های طبیعی و تنوع شرایط اقلیمی، نیازمند برنامه‌های آموزشی متناسب با ویژگی‌های هر منطقه است؛ موضوعی که می‌تواند اثربخشی آموزش‌ها را افزایش دهد و زمینه استفاده بهتر از ظرفیت بهره‌برداران را فراهم کند.

قدم با تأکید بر ضرورت کاربردی و مستمر بودن آموزش‌ها گفت: نمی‌توان برای تمام مراتع استان سمنان با شرایط اقلیمی و پوشش گیاهی متفاوت، یک نسخه آموزشی واحد در نظر گرفت؛ زیرا نیازهای مرتعداران در مناطق خشک و نیمه‌خشک با مناطق مرتفع و سردسیر تفاوت دارد.

وی آموزش در محیط واقعی مرتع و با مشارکت مستقیم بهره‌برداران را یکی از روش‌های مؤثر در انتقال دانش دانست و افزود: آشنایی عملی با ظرفیت چرای مرتع، زمان مناسب ورود و خروج دام، شناسایی گونه‌های گیاهی ارزشمند و پیامدهای چرای زودهنگام می‌تواند تأثیر بیشتری نسبت به آموزش‌های صرفاً نظری داشته باشد.

این کارشناس مرتع همچنین استفاده از تجربه مرتعداران موفق و مشارکت دادن آن‌ها در انتقال دانش به سایر بهره‌برداران را مهم دانست و بر ضرورت پیگیری وضعیت اجرای توصیه‌های آموزشی پس از پایان دوره‌ها تأکید کرد.

معیشت پایدار در کنار حفاظت از طبیعت

یکی از موضوعات مهم در موفقیت برنامه‌های آموزشی، توجه هم‌زمان به شرایط اقتصادی و معیشتی بهره‌برداران است. مرتعدارانی که بخش مهمی از درآمد آن‌ها به دامداری وابسته است، برای اصلاح شیوه بهره‌برداری به حمایت و فراهم شدن زمینه‌های اقتصادی مناسب نیز نیاز دارند.

قدم در این زمینه اظهار کرد: وابستگی درآمد خانوار به دامداری در برخی موارد باعث می‌شود بهره‌برداران با وجود آگاهی از پیامدهای چرای بیش از ظرفیت، امکان تغییر رفتار خود را نداشته باشند.

وی افزود: خشکسالی‌های متوالی، کاهش توان تولیدی مراتع، افزایش فشار بر منابع طبیعی و ضعف نظارت نیز می‌تواند آثار آموزش را کاهش دهد؛ بنابراین آموزش باید در کنار حمایت‌های معیشتی، مدیریت اصولی چرا، نظارت مستمر و اجرای قوانین دنبال شود.

این کارشناس مرتع تأکید کرد: آموزش زمانی به حفاظت از مراتع منجر می‌شود که بهره‌بردار احساس کند حفظ پوشش گیاهی و مدیریت صحیح مرتع، علاوه بر صیانت از سرمایه طبیعی، در بلندمدت به پایداری فعالیت اقتصادی و معیشت خودش نیز کمک می‌کند.

از توسعه آموزش تا تقویت مشارکت مردمی

عملکرد آموزشی شش‌ماهه منابع طبیعی استان سمنان و تحقق فراتر از برنامه پیش‌بینی‌شده، ظرفیت مناسبی برای گسترش فعالیت‌های ترویجی و توانمندسازی بهره‌برداران ایجاد کرده است. استمرار این روند در کنار توجه به آموزش‌های میدانی، شرایط بومی مناطق و پیگیری نتایج دوره‌ها می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای مدیریت مراتع داشته باشد.

در واقع، آموزش زمانی به یکی از مؤثرترین ابزارهای حفاظت از منابع طبیعی تبدیل می‌شود که دانش ارائه‌شده در کلاس‌ها به تصمیم‌های درست در عرصه‌های طبیعی پیوند بخورد و بهره‌بردار نیز خود را در حفظ این سرمایه ملی سهیم بداند.

از این منظر، تحقق ۱۰۲ درصدی برنامه آموزشی را می‌توان گامی مثبت در توسعه آموزش و ترویج منابع طبیعی دانست؛ گامی که با تمرکز بیشتر بر کیفیت دوره‌ها، مشارکت جوامع محلی و سنجش نتایج میدانی، می‌تواند به دستاوردهای ماندگارتری در حفاظت و احیای مراتع استان سمنان منجر شود.

النتهای خبر/