به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ در مسیر نجف تا کربلا، کمتر کسی از دیگری می‌پرسد اهل کدام کشور است، چه زبانی دارد یا به کدام قوم تعلق دارد. یک نفر ظرف آب به دست گرفته، دیگری غذای گرم میان زائران توزیع می‌کند و خانواده‌ای تمام فضای خانه‌اش را برای استراحت مسافرانی آماده کرده است که شاید هیچ‌گاه دوباره آن‌ها را نبیند.

اینجا کسی برای خدمت کردن حقوق نمی‌گیرد و بخش زیادی از نظم، پذیرایی و پشتیبانی این اجتماع عظیم، نه با دستورهای اداری، بلکه با تصمیم داوطلبانه مردم شکل می‌گیرد. یکی اندوخته یک سال خود را خرج موکب می‌کند، دیگری روزها از کار و زندگی‌اش می‌گذرد و جوانی نیز ساعت‌ها در گرما می‌ایستد تا مسیر زائران پاکیزه بماند.

همین تصاویر ساده، اربعین را از یک مناسک فردی فراتر می‌برد. در این مسیر، ارزش‌هایی مانند گذشت، برادری، تعاون و احترام به انسان‌ها فقط بیان نمی‌شوند، بلکه در رفتار میلیون‌ها نفر نمود پیدا می‌کنند.

پرسش مهم این است که آیا چنین اجتماعی می‌تواند الگویی برای ساختن یک جامعه و تمدن انسانی باشد؟ تمدنی که در آن افراد خود را در برابر سرنوشت دیگران مسئول بدانند و تفاوت‌های قومی، زبانی و جغرافیایی مانعی برای همدلی نباشد.

عاشورا در تاریخ متوقف نمانده است

امید مظفری، کارشناس سیاسی، در گفتگو با خبرنگار مرآت، اربعین را ادامه جریان زنده عاشورا دانست و گفت: مکتب عاشورا مکتبی الهی و تجلی‌گاه پیروزی حق بر باطل است؛ مکتبی که در طول تاریخ بشریت نمونه‌ای هم‌سنگ و هم‌تراز با آن دیده نشده است.

وی با بیان اینکه قیام امام حسین(ع) به زمان و مکان مشخصی محدود نیست، افزود: عبارت کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا بیانگر این حقیقت است که تا زمانی که انسان در این جهان حضور دارد، فلسفه عاشورا نیز زنده و جاری خواهد بود. این مکتب انسان را به حقیقت‌جویی، عدالت‌خواهی و ایستادگی در برابر ظلم هدایت می‌کند.

به اعتقاد مظفری، عاشورا تنها متعلق به یک دین یا گروه خاص نیست و هر انسان آزاده‌ای می‌تواند با تأمل در قیام امام حسین(ع)، پیام آزادگی و حقیقت‌طلبی آن را درک کند.

این کارشناس سیاسی اظهار کرد: قیام عاشورا حرکتی فراتر از مرزهای جغرافیایی و قومی است. این قیام در برابر ظلم، استبداد و نظام‌های سلطه شکل گرفت و در دوره‌های مختلف، الهام‌بخش حرکت‌های حق‌طلبانه بوده است.

مظفری پیاده‌روی اربعین را دارای دو بُعد فردی و اجتماعی دانست و بیان کرد: در بُعد فردی، زائر فرصتی برای خودسازی، شناخت عمیق‌تر حماسه حسینی و بازیابی هویت خود در مسیر امام حسین(ع) پیدا می‌کند؛ اما در بُعد اجتماعی، حضور آزادی‌خواهان از ادیان، مذاهب و ملیت‌های مختلف، جلوه‌ای از اتحاد و انسجام در برابر ظلم و استبداد است.

وی افزود: زائران مانند قطراتی هستند که در کنار یکدیگر دریایی از حقیقت‌طلبی می‌سازند. هر زائر در این مسیر، روایتی از فرهنگ عاشورا و پیامی از ایستادگی در برابر باطل را با خود حمل می‌کند.

به گفته وی، اجتماع اربعین ظرفیت گسترده‌ای برای انتقال پیام مقاومت و عدالت‌خواهی به افکار عمومی جهان دارد؛ ظرفیتی که بهره‌برداری از آن به شناخت دقیق زبان هنر، رسانه و روایتگری نیازمند است.

مظفری تأکید کرد: مراسم باشکوه اربعین حسینی و به‌طور کلی حماسه عاشورا،حلقه‌ای متصل به سوی مهدویت و آرمان‌ تمدن نوین اسلامی است؛ چراکه ما در مرحله امت‌سازی و جامعه اسلامی با نگاهی تمدنی مبتنی بر عدالت، معنویت و کرامت انسانی قرار داریم که در آموزه‌های مهدوی نیز بر آن تأکید فراوان شده است.

وی با بیان اینکه ویژگی بارز اربعین حسینی، تبدیل شور فردی به شعور جمعی و گذر از نگاه شخصی به عرصه اجتماعی و عمومی است، خاطرنشان کرد: زائر در این مسیر، از خودسازی فردی آغاز می‌کند، اما به همدلی، همبستگی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در برابر سرنوشت امت اسلامی و مستضعفان عالم می‌رسد. 

مظفری در پایان تاکید کرد: آنچه در این مسیر حائز اهمیت بنیادین است، پیوند دادن فرهنگ اصیل حسینی و این حماسه بزرگ به عمق جان نسل جوان است. چراکه شرط اصلی موفقیت در این عرصه، همراه‌سازی نسل جوان، معرفی واقعیت و حقیقت عاشورا به زبان و درک آنان، و بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت‌های بی‌بدیل این نسل پویا و آگاه است. 

تمدن از رفتارهای کوچک آغاز می‌شود

تمدن‌سازی در نگاه نخست ممکن است مفهومی بزرگ، پیچیده و دور از زندگی روزمره به نظر برسد، اما هر تمدن پیش از آنکه در ساختمان‌ها، فناوری‌ها و ساختارهای سیاسی جلوه کند، در رفتار مردم شکل می‌گیرد.

جامعه متمدن تنها جامعه‌ای برخوردار از امکانات مادی نیست؛ بلکه جامعه‌ای است که در آن کرامت انسان‌ها محترم شمرده شود، قوی‌ترها نسبت به ضعیف‌ترها احساس مسئولیت کنند و منافع فردی، همه روابط اجتماعی را تحت تأثیر قرار ندهد.

اربعین برای چند روز چنین جامعه‌ای را به نمایش می‌گذارد. در این مسیر، خدمت کردن افتخار است؛ زائر و میزبان خود را از یکدیگر جدا نمی‌دانند و افراد بدون شناخت قبلی، دارایی، زمان و توان خود را در اختیار دیگران قرار می‌دهند.

در موکب‌های کوچک و بزرگ، افراد از طبقات مختلف اجتماعی کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند. پزشک، کارگر، دانشجو، کاسب و کشاورز هرکدام بخشی از مسئولیت را برعهده می‌گیرند و عنوان و جایگاه اجتماعی افراد در برابر فرهنگ خدمت‌رسانی رنگ می‌بازد.

این رفتارها نشان می‌دهد که اربعین فقط مقصدی برای رسیدن نیست، بلکه مدرسه‌ای برای آموختن زندگی جمعی است؛ مدرسه‌ای که در آن انسان تمرین می‌کند آسایش خود را از آسایش دیگران جدا نداند.

با این حال، ظرفیت تمدن‌ساز اربعین زمانی به نتیجه خواهد رسید که ارزش‌های آن پس از بازگشت زائران نیز ادامه پیدا کند. اگر روحیه خدمت، گذشت و مسئولیت‌پذیری از جاده کربلا به خانواده، محله، اداره، مدرسه و بازار منتقل نشود، بخش مهمی از پیام اجتماعی این حرکت ناتمام خواهد ماند.

 اربعین نمایشی کوتاه از یک جامعه آرمانی است

سیدامیر ساداتی کرمی، کارشناس فرهنگی، در گفتگو با خبرنگار مرآت، اربعین را فراتر از یک گردهمایی مذهبی دانست و گفت: اربعین یک رویداد فرهنگی و اجتماعی تمدن‌ساز است؛ زیرا ارزش‌هایی را در میدان عمل به نمایش می‌گذارد که هر جامعه انسانی برای پیشرفت و تعالی به آن‌ها نیاز دارد.

وی با اشاره به اینکه تمدن فقط با توسعه مادی شکل نمی‌گیرد، افزود: تمدن زمانی پدید می‌آید که انسان‌ها بر پایه مجموعه‌ای از ارزش‌های مشترک، روابط خود را سامان دهند. عدالت، معنویت، ایثار، تعاون و کرامت انسانی از مهم‌ترین ارزش‌هایی هستند که در جریان اربعین به‌صورت عینی مشاهده می‌شوند.

این کارشناس فرهنگی، مردمی بودن را یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های اربعین برشمرد و اظهار کرد: میلیون‌ها نفر بدون اجبار و بر اساس یک باور قلبی در این حرکت مشارکت می‌کنند. بخشی زائر می‌شوند و بخشی دیگر تمام توان خود را برای خدمت به زائران به میدان می‌آورند. این مشارکت داوطلبانه، سرمایه اجتماعی بزرگی ایجاد می‌کند.

ساداتی کرمی ادامه داد: در مسیر اربعین، انسان‌ها بدون توجه به قومیت، زبان و ملیت در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. تفاوت‌ها حذف نمی‌شوند، اما به عاملی برای درگیری و فاصله تبدیل نمی‌شوند. این وحدت در عین تنوع، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های یک تمدن پویا و انسانی است.

وی اربعین را تمرینی برای عبور از فردگرایی دانست و گفت: یکی از مسائل جدی جهان امروز، گسترش فردگرایی و بی‌تفاوتی نسبت به سرنوشت دیگران است. اربعین به انسان یادآوری می‌کند که او عضوی از یک جامعه بزرگ‌تر است و در برابر رنج، نیاز و سرنوشت دیگر انسان‌ها مسئولیت دارد.

ساداتی کرمی در پایان خاطرنشان کرد: اربعین نمایشی کوتاه از جامعه‌ای آرمانی است؛ جامعه‌ای که در آن محبت، برادری، خدمت و مسئولیت‌پذیری محور روابط انسانی است. وظیفه ما این است که اجازه ندهیم این ارزش‌ها در مرزها و روزهای پیاده‌روی باقی بمانند.

آزمون اربعین پس از بازگشت آغاز می‌شود

جاده نجف تا کربلا سرانجام به پایان می‌رسد، موکب‌ها جمع می‌شوند و زائران به شهرها و خانه‌های خود بازمی‌گردند؛ اما پیام اربعین نباید همراه با پایان سفر متوقف شود.

آزمون واقعی زائر از زمانی آغاز می‌شود که دوباره در میان خانواده، همسایگان و مردم شهر خود قرار می‌گیرد. اینکه آیا پس از دیدن آن‌همه ایثار، نسبت به مشکلات دیگران حساس‌تر می‌شود؛ آیا از بخشی از منافع خود برای آسایش جامعه می‌گذرد و آیا خدمت به مردم را تنها به روزهای اربعین محدود می‌کند یا آن را به رفتاری همیشگی تبدیل خواهد کرد.

اربعین نشان می‌دهد جامعه‌ای بر پایه محبت، اعتماد، تعاون و کرامت انسانی فقط یک آرمان دوردست نیست. چنین جامعه‌ای هر سال، هرچند برای مدتی کوتاه، در مسیر کربلا شکل می‌گیرد و میلیون‌ها نفر آن را با چشم خود تجربه می‌کنند.

شاید تمدن‌سازی نیز از همین رفتارهای کوچک آغاز شود؛ از دستی که در مسیر کربلا لیوانی آب به زائر می‌دهد و پس از بازگشت، برای حل مشکل یک همسایه، یاری یک نیازمند و کاهش رنج مردم شهر خود قدم برمی‌دارد.

انتهای خبر/