به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی  پایگاه خبری تحلیلی مرآت ،صادق ملک شهمیرزادی، متولد اول آذر ۱۳۱۹ در شهمیرزاد، از چهره‌های شناخته‌شده باستان‌شناسی ایران بود که بخش مهمی از فعالیت‌های علمی خود را به مطالعه دوره پیش از تاریخ و شناخت جوامع اولیه در فلات ایران اختصاص داد.

او پس از تحصیل در دانشگاه تهران و ادامه تحصیلات در آمریکا، سال‌ها در حوزه آموزش و پژوهش باستان‌شناسی فعالیت کرد و در بررسی و شناخت محوطه‌های باستانی ایران سهم داشت. نام او بیش از همه با طرح «بازنگری سیلک» و مطالعات مربوط به تپه‌های باستانی سیلک کاشان گره خورده است؛ محوطه‌ای که از مهم‌ترین کانون‌های شناخت استقرارهای انسانی و تحولات فرهنگی در ایران پیش از تاریخ به شمار می‌رود.

از آثار مکتوب او می‌توان به کتاب «سیلک؛ کهن‌ترین روستای استحکام‌یافته ایران» و «فرهنگ واژگان باستان‌شناسی انگلیسی ـ فارسی و فارسی ـ انگلیسی» اشاره کرد؛ آثاری که بخشی از تلاش او برای گسترش دانش تخصصی باستان‌شناسی و ثبت نتایج مطالعات این حوزه را نشان می‌دهد.

سیلک؛ سهم یک پژوهشگر در شناخت گذشته ایران

تپه‌های سیلک تنها مجموعه‌ای از آثار تاریخی نیستند؛ این محوطه شواهد ارزشمندی از شیوه زندگی انسان، تحولات سکونتگاهی، سفالگری و شکل‌گیری ساختارهای اجتماعی در دوره‌های پیش از تاریخ در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. بازخوانی علمی این شواهد، امکان شناخت دقیق‌تر روند تغییرات جوامع انسانی در فلات ایران را فراهم می‌کند.

فرهاد رضوی، کارشناس میراث فرهنگی، در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت با اشاره به جایگاه علمی صادق ملک شهمیرزادی اظهار کرد: او از باستان‌شناسان برجسته ایران در حوزه پیش از تاریخ بود و بخش مهمی از فعالیت‌هایش به شناخت جوامع اولیه، سکونتگاه‌ها و روند پیدایش تمدن در فلات ایران اختصاص داشت.

وی افزود: ملک شهمیرزادی متولد شهمیرزاد بود و پس از تحصیل در دانشگاه تهران و دانشگاه‌های آمریکا، فعالیت‌های علمی و پژوهشی خود را ادامه داد. یکی از مهم‌ترین بخش‌های کارنامه او، سرپرستی طرح «بازنگری سیلک» و هدایت کاوش‌هایی بود که با هدف بررسی دوباره یافته‌های پیشین، مطالعه لایه‌های فرهنگی و دستیابی به شناخت دقیق‌تر از این محوطه انجام شد.

این کارشناس میراث فرهنگی با تأکید بر اهمیت تپه‌های سیلک بیان کرد: این محوطه شواهد مهمی از زندگی انسان در دوره پیش از تاریخ، تحول شیوه‌های زیست، سفالگری و شکل‌گیری ساختارهای اجتماعی دارد. اهمیت کار ملک شهمیرزادی در این زمینه، بازنگری و تحلیل علمی‌تر یافته‌های پیشین و بررسی لایه‌های باستانی بود؛ زیرا سیلک پیش از او نیز مورد کاوش قرار گرفته بود و نباید همه یافته‌های این محوطه را به یک پژوهشگر نسبت داد.

رضوی ادامه داد: مطالعات این‌چنینی به شناخت بهتر تغییرات سکونتگاهی و ابعاد اجتماعی و اقتصادی جوامع باستانی کمک می‌کند. برای شناخت تمدن ایران نیز باید به ریشه‌های زندگی انسان، کشاورزی، ابزارسازی، سفالگری و شکل‌گیری اجتماعات توجه کرد؛ موضوعاتی که پژوهش‌های باستان‌شناسی امکان مطالعه علمی آن‌ها را فراهم می‌کنند.

وی کتاب مربوط به سیلک و فرهنگ واژگان باستان‌شناسی را از جمله آثار ملک شهمیرزادی دانست و افزود: این آثار در کنار فعالیت‌های میدانی و پژوهشی، بخشی از میراث علمی او را تشکیل می‌دهند.

مفاخر علمی؛ بخشی از هویت فرهنگی استان

رضوی با اشاره به اهمیت معرفی چهره‌هایی مانند صادق ملک شهمیرزادی برای تقویت هویت فرهنگی استان سمنان اظهار کرد: هویت فرهنگی یک منطقه تنها به بناها و آثار تاریخی محدود نمی‌شود؛ پژوهشگران و شخصیت‌های علمی نیز بخشی از سرمایه فرهنگی آن هستند. شهمیرزاد با پرورش شخصیتی در تراز ملی، ظرفیت انسانی و علمی استان را نشان می‌دهد و این ظرفیت می‌تواند برای نسل‌های جدید نیز الهام‌بخش باشد.

وی با تأکید بر ضرورت معرفی مستمر مفاخر فرهنگی و علمی تصریح کرد: مستندسازی زندگی و آثار، گردآوری اسناد و تصاویر، تولید محتوای آموزشی، برگزاری نشست‌های دانش‌آموزی و دانشگاهی و پیوند دادن میراث فرهنگی با گردشگری علمی و فرهنگی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به شناساندن این چهره‌ها کمک کند. حمایت از پژوهش‌های بومی نیز در این مسیر اهمیت دارد.

این کارشناس میراث فرهنگی خاطرنشان کرد: معرفی مفاخر نباید به برگزاری مراسم یادبود یا نصب تندیس محدود شود؛ این اقدامات زمانی اثربخش خواهند بود که با پژوهش، آموزش، مستندسازی و حفاظت از میراث علمی و فرهنگی همراه شوند.

میراث علمی شهمیرزاد کجا معرفی می‌شود؟

کارنامه صادق ملک شهمیرزادی نشان می‌دهد سهم یک پژوهشگر در شناخت گذشته، تنها به حضور در محوطه‌های باستانی یا انتشار کتاب محدود نمی‌شود؛ بازنگری یافته‌های پیشین، تفسیر علمی شواهد و انتقال دانش به نسل‌های بعد نیز بخشی از این میراث است.

برای شهمیرزاد و استان سمنان، زادگاه چنین چهره‌ای فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و علمی منطقه است. با این حال، معرفی مفاخر زمانی از سطح یادآوری نام‌ها فراتر می‌رود که آثار و دستاوردهای آنان در دسترس مردم، دانش‌آموزان و پژوهشگران قرار گیرد و برنامه‌ای مستمر برای شناساندن آن‌ها وجود داشته باشد.

در این میان، پرسش اصلی این است که چه میزان از زندگی و آثار ملک شهمیرزادی برای نسل جوان شهمیرزاد و استان سمنان شناخته شده است و چه برنامه‌ای برای معرفی میراث علمی او در زادگاهش وجود دارد؟ مستندسازی زندگی و فعالیت‌های او، معرفی آثارش در مراکز آموزشی و پیوند دادن نام او با برنامه‌های فرهنگی و گردشگری علمی می‌تواند گام‌هایی عملی برای پاسخ به این مطالبه باشد.

صادق ملک شهمیرزادی ۲۱ مهر ۱۳۹۹ درگذشت؛ باستان‌شناسی که بخش مهمی از فعالیت علمی خود را به شناخت پیش از تاریخ ایران و بازنگری مطالعات تپه‌های سیلک اختصاص داد. زادگاه او، شهمیرزاد، نیز بخشی از هویت این چهره علمی است؛ پیوندی که با معرفی آثار، پژوهش‌ها و دستاوردهای او می‌تواند برای نسل‌های آینده شناخته‌شده‌تر شود.

انتهای خبر/