- گروه : فرهنگی
- شماره : 11012
سمنان سیاهپوش شد؛
برپایی خیمه عزا در تکیه عمرانکوی دارالمرحمه
با نزدیک شدن به ماه محرم، آئین دیرینه برپا کردن خیمه عزای تکیه عمرانکو در سمنان برگزار میشود؛ رسمی قدیمی که سالهاست با همت اهالی محله ادامه دارد و نشانهای از آغاز روزهای سوگواری است.
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، با فرارسیدن روزهای پایانی ذیالحجه، سمنان حالوهوایی دیگر پیدا میکند؛ گویی شهر آرامآرام از ریتم معمول زندگی فاصله میگیرد و خود را برای میزبانی از ماهی متفاوت آماده میکند. هنوز محرم نرسیده، اما نشانههایش در کوچهها و گذرهای قدیمی پیداست.
پارچههای سیاه از صندوقها بیرون میآیند، تکایا غبارروبی میشوند و مردم، بیآنکه فراخوانی در کار باشد، خود را در آمادهسازی شهر شریک میدانند؛ کاری که سالهاست در همین روزها تکرار میشود و بخشی از حافظه جمعی شهر را شکل داده است.
استان سمنان به تنوع آئینهای سوگواری شناخته میشود؛ آئینهایی که هرکدام روایتگر بخشی از فرهنگ و باور مردم این دیار است. از علمگردانی و نخلبرداری گرفته تا سنگزنی و طوقبندان، از اطعام عزاداران تا برگزاری شام غریبان؛ هر رسم نشانی از پیوند عمیق مردم با واقعه عاشورا دارد. در میان این جلوههای گوناگون، برخی مراسمها قدمتی بیشتر دارند و همچنان با همان حالوهوای گذشته برگزار میشوند.
یکی از این آئینهای کهن، مراسم برپا کردن چادر عزای تکیه عمرانکو در شهر سمنان است؛ رسمی که هر سال در آستانه ماه محرم برگزار میشود و مردم بسیاری را گرد هم میآورد.
آماده شدن محله برای ورود به محرم
چند روز مانده به محرم، در محله عمرانکو رفتوآمدها بیشتر میشود. پیرمردانی که سالها خادم تکیه بودهاند، زودتر از دیگران خود را میرسانند.
جوانترها هم میآیند؛ برخی برای کمک و برخی برای یاد گرفتن. درون تکیه بوی آب و خاک نمخورده به مشام میرسد. فرشها تکانده میشود، دیوارها تمیز میشود و چراغها آزمایش میشود.
بیرون از تکیه نیز بر سر درب خانهها و مغازهها پارچههای سیاه نصب میشود؛ پارچههایی که نام امام حسین(ع) و یارانش بر آنها نقش بسته است. شهر کمکم رنگ عزا میگیرد و کوچهها حالوهوایی متفاوت پیدا میکنند.
در همین روزها، مردم در کنار یکدیگر جمع میشوند و بیرقهای سیاه را که مزین به اشعار عاشورایی و نام شهدای کربلاست برافراشته میکنند. صدای «یا حسین» در کوچهها طنین میاندازد و فضای شهر را سرشار از معنویت میکند. این سیاهپوش شدن شهر تنها یک رسم ظاهری نیست؛ نشانهای است از پیوند عاطفی مردم با فرهنگ عاشورا و یادآوری ارزشهایی که در واقعه کربلا تجلی یافته است.
آئین قدیمی برپا کردن خیمه عزای تکیه عمرانکو
در واپسین جمعه پیش از ماه محرم، یکی از مهمترین آیینهای مذهبی این محله برگزار میشود. از صبح آن روز، تکیه عمرانکو میزبان مردمی است که برای شرکت در مراسم برپا کردن خیمه عزا گرد هم آمدهاند.
هیئت امنای تکیه، پیرغلامان اهلبیت (ع)، بزرگان محله و خانوادهها در صحن تکیه جمع میشوند. صدای سلام و احوالپرسی در فضا پیچیده، اما در پس این گفتگوها، انتظار آغاز مراسم بهخوبی احساس میشود.
مراسم با ذکر صلوات و قرائت دعا آغاز میشود. مرثیهای کوتاه خوانده میشود و حال و هوای مجلس آرامآرام رنگ سوگ میگیرد. نگاهها اما به پشتبام تکیه دوخته شده است؛ جایی که قرار است چادر بزرگ عزاداری برافراشته شود. چادری بزرگ و سنگین که سالهاست در همین روز و با همین آیین برپا میشود.
لحظه برافراشته شدن خیمه
خادمان تکیه در دو سوی صحن میایستند و طنابها را در دست میگیرند. هماهنگی میان آنان حاصل سالها تجربه است. با اشارهای کوتاه و همزمان با ذکر نام اهلبیت(ع)، طنابها کشیده میشود و چادر آرامآرام از زمین فاصله میگیرد. سنگینی آن در بازوان مردانی که طنابها را میکشند پیداست، اما شوق برپایی این آیین، خستگی را از چهرهها دور میکند.
چادر بهتدریج بالا میآید و بر میلههای قائم سقف تکیه مینشیند. در همان لحظه، صلواتی جمعی فضا را پر میکند. اما کار هنوز به پایان نرسیده است.
خادمان باید طنابهای افقی را نیز بکشند و چادر را محکم مهار کنند تا در برابر بادهای پاییزی سمنان استوار بماند. این خیمه قرار است تا پایان ماههای محرم و صفر پابرجا بماند و سایهای برای برگزاری مراسم سوگواری باشد.
رسمی که از گذشته تا امروز باقی مانده است
قدیمیترهای محله میگویند در گذشته خیمه سادهتر بود و تنها با یک تیرک و چادری کوچک برپا میشد. اما از حدود دهه پنجاه خورشیدی شکل آن تغییر کرد و به ساختار کنونی با دو تیرک تبدیل شد.
با وجود این تغییرات، اصل آئین همچنان حفظ شده است. آنچه اهمیت دارد، همکاری و مشارکت مردم محله است که هر سال با همان شور و اشتیاق در این مراسم حضور پیدا میکنند.
محمد حیدریان، یکی از اهالی قدیمی محله عمرانکو، درباره این رسم میگوید: ما از بچگی این مراسم را دیدهایم. یادم میآید پدران ما هم همینطور در برپا کردن خیمه کمک میکردند و حالا همان کار را نسل ما انجام میدهد. برای مردم محله، این خیمه فقط یک چادر نیست؛ نشانهای از شروع محرم و یادآور سالها خاطره و ارادت به امام حسین(ع) است.
علیاصغر پناهی یکی دیگر از شهروندان سمنانی نیز معتقد است این آئین علاوه بر جنبه مذهبی، باعث همدلی میان مردم محله میشود.
او میگوید: وقتی مردم برای برپا کردن خیمه دور هم جمع میشوند، نوعی همکاری و صمیمیت میانشان شکل میگیرد. جوانها در کنار بزرگترها کار میکنند و همین باعث میشود این سنتها زنده بماند و به نسلهای بعدی منتقل شود.
سیاهپوش شدن تکیه و آغاز عزاداری
پس از برپا شدن خیمه، جوانان محله مشغول سیاهپوش کردن دیوارهای تکیه میشوند. بیرقها و پرچمهای عزاداری در جای خود نصب میشود و تصاویر نمادین مربوط به واقعه کربلا بر دیوارها قرار میگیرد. فضای تکیه کمکم رنگ و بوی سوگ به خود میگیرد.
در ادامه، مراسم با دعا و توسل و ذکر مصیبت همراه میشود. نوحهخوان با صدایی آرام روضهای کوتاه میخواند و حلقههای سینهزنی شکل میگیرد. صدای نوحه در فضای تکیه میپیچد و نخستین نشانههای محرم در محله شنیده میشود.
با پایان این مراسم، تکیه عمرانکو رسماً آماده برگزاری آیینهای دهه اول محرم میشود. خیمهای که ساعتی پیش با تلاش جمعی برافراشته شد، اکنون بر فراز تکیه ایستاده و سایهای بر سر عزاداران انداخته است.
هرچند برپایی این خیمه هزینهها و دشواریهای خاص خود را دارد، اما اهالی محله عمرانکو همچنان آن را با همان شور گذشته برگزار میکنند.
برای آنان این آئین تنها یک مراسم مذهبی نیست، بلکه بخشی از خاطرات مشترک و هویت فرهنگی محله است؛ سنتی که نسل به نسل منتقل شده و همچنان در دل شهر سمنان زنده مانده است.
انتهای خبر/
لینک کوتاه خبر
نظر / پاسخ از
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نفری باشید که نظر میگذارید!
