به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، با فرارسیدن ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، بار دیگر نام کربلا در حافظه جامعه اسلامی زنده می‌شود؛ نامی که تنها یادآور یک واقعه تاریخی نیست، بلکه نشانه مکتبی ماندگار برای آزادگی، عدالت‌خواهی، بصیرت و ایستادگی در برابر ظلم است. عاشورا پس از گذشت قرن‌ها همچنان زنده است، زیرا پیام آن با بنیادی‌ترین نیازهای انسان پیوند دارد؛ نیاز به کرامت، حقیقت، عزت و مقاومت در برابر ستم.

نهضت امام حسین(ع) در شرایطی شکل گرفت که جامعه اسلامی با خطر انحراف در ارزش‌ها، تحریف حقیقت دین و سلطه جریانی روبه‌رو بود که به نام اسلام، روح عدالت و معنویت را تضعیف می‌کرد. در چنین فضایی، امام حسین(ع) قیام خود را برای اصلاح امت جدش و احیای امر به معروف و نهی از منکر آغاز کرد؛ قیامی که اگرچه در ظاهر با شهادت یاران اندک اما مؤمن و آگاه آن حضرت پایان یافت، اما در حقیقت آغازگر جریانی شد که تا امروز الهام‌بخش ملت‌ها و جریان‌های آزادی‌خواه باقی مانده است.

عاشورا در نگاه اندیشمندان دینی و سیاسی، فقط یک سوگ بزرگ نیست؛ بلکه مدرسه‌ای برای شناخت مرز حق و باطل، عبور از بی‌تفاوتی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و دفاع از مظلوم است. از همین رو، هر سال با فرارسیدن محرم، این پرسش دوباره در جامعه مطرح می‌شود که پیام عاشورا برای امروز چیست و چگونه می‌توان این پیام را در زندگی فردی، اجتماعی و سیاسی بازخوانی کرد.

فلسفه قیام | وقتی سکوت در برابر باطل جایز نیست

در همین رابطه حجت‌الاسلام حسین اکبری، کارشناس مسائل دینی، در گفتگو با خبرنگار ما با تأکید بر اینکه عاشورا باید فراتر از سطح عاطفه و سوگ مورد توجه قرار گیرد، اظهار کرد: محرم و عزاداری برای امام حسین(ع) سرمایه عظیم معنوی شیعه است، اما اگر این عزاداری با معرفت همراه نباشد، بخشی از پیام اصلی عاشورا مغفول می‌ماند. امام حسین(ع) برای احیای حقیقت دین، اصلاح جامعه و مقابله با انحراف قیام کرد. در واقع، فلسفه قیام آن حضرت، بازگرداندن جامعه به مسیر عدالت، توحید و کرامت انسانی بود.

وی با اشاره به جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در نهضت حسینی افزود: گاهی امر به معروف و نهی از منکر به چند توصیه فردی و اخلاقی محدود می‌شود، در حالی که در منطق عاشورا، این فریضه یک مسئولیت بزرگ اجتماعی است. امام حسین(ع) وقتی دید جامعه در برابر ظلم، تحریف و بی‌عدالتی دچار سکوت شده، با قیام خود نشان داد که مؤمن نمی‌تواند نسبت به سرنوشت جامعه بی‌تفاوت باشد.

این کارشناس دینی با بیان اینکه عاشورا صحنه تشخیص درست در شرایط غبارآلود بود، گفت: یکی از درس‌های مهم کربلا، بصیرت است. بسیاری در زمان امام حسین(ع) حق را می‌شناختند، اما هزینه همراهی با حق را نپذیرفتند. بعضی‌ها سکوت کردند، بعضی‌ها کنار کشیدند و عده‌ای هم در جبهه باطل ایستادند. بنابراین عاشورا فقط روایت مظلومیت امام حسین(ع) نیست؛ روایت انتخاب‌های انسان‌ها در لحظه‌های سرنوشت‌ساز تاریخ است.

اکبری با اشاره به جایگاه حضرت ابوالفضل العباس(ع) در فرهنگ عاشورا تصریح کرد: حضرت عباس(ع) نماد وفاداری آگاهانه است. وفاداری ایشان تنها از روی عاطفه و نسبت خانوادگی نبود؛ بلکه بر پایه شناخت امام، تشخیص جبهه حق و ایثار در مسیر ولایت شکل گرفت. به همین دلیل تاسوعا در فرهنگ شیعه، روز تجلیل از بصیرت، وفاداری و ادب در برابر امام زمان است.

وی همچنین نقش حضرت زینب(س) را در استمرار پیام عاشورا تعیین‌کننده دانست و افزود: اگر خون شهدا در کربلا حقیقت را آشکار کرد، خطبه‌ها و روشنگری حضرت زینب(س) اجازه نداد این حقیقت در تبلیغات دشمن دفن شود. این برای امروز ما بسیار درس‌آموز است؛ زیرا در دوره جنگ روایت‌ها، تبیین درست و دفاع از حقیقت، ادامه همان رسالت زینبی است.

از کربلا تا امروز | عاشورا زبان مشترک ملت‌های آزاده است

امیر سادات کرمی، کارشناس ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، نیز در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به ظرفیت سیاسی و اجتماعی نهضت عاشورا گفت: عاشورا را باید یکی از مهم‌ترین منابع تولید معنا در اندیشه سیاسی اسلام دانست. در این مکتب، سیاست از اخلاق جدا نیست و قدرت زمانی مشروعیت دارد که در خدمت عدالت، کرامت انسان و حقیقت باشد. امام حسین(ع) در برابر ساختاری ایستاد که می‌خواست با حفظ ظاهر دین، حقیقت دین را از درون تهی کند.

وی افزود: در اندیشه سیاسی اسلام، جامعه دینی فقط جامعه‌ای نیست که مناسک در آن برگزار شود؛ بلکه جامعه‌ای است که در برابر ظلم حساس باشد، نسبت به سرنوشت مظلومان بی‌تفاوت نماند و اجازه ندهد قدرت‌های فاسد، ارزش‌ها را به ابزار سلطه تبدیل کنند. عاشورا دقیقاً در چنین نقطه‌ای معنا پیدا می‌کند؛ یعنی جایی که انسان مؤمن باید میان مصلحت‌طلبی و حقیقت‌طلبی انتخاب کند.

کرمی با بیان اینکه عاشورا یک مکتب فراملی است، اظهار کرد: پیام امام حسین(ع) محدود به یک قوم، جغرافیا یا دوره تاریخی نیست. عدالت‌خواهی، آزادی‌طلبی، دفاع از مظلوم و ایستادگی در برابر استکبار، مفاهیمی انسانی و جهانی هستند. به همین دلیل است که عاشورا فقط در میان شیعیان اثرگذار نمانده و در بسیاری از جنبش‌های آزادی‌خواهانه و مقاومت‌طلبانه جهان اسلام الهام‌بخش بوده است.

این کارشناس ارشد اندیشه سیاسی در اسلام با اشاره به پیوند فرهنگ عاشورا با تاریخ معاصر ایران گفت: در انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، فرهنگ عاشورا نقش محوری داشت. بسیاری از مردم و رزمندگان، مبارزه و مقاومت خود را در امتداد همان منطق حسینی تعریف می‌کردند؛ منطقی که بر عزت، استقلال، ایثار و نپذیرفتن سلطه تأکید دارد. شهدای جنگ تحمیلی نشان دادند عاشورا برای آنان فقط یک خاطره تاریخی نبود، بلکه الگوی عمل و سبک زندگی بود.

وی ادامه داد: امروز نیز در جبهه‌های معاصر، از فلسطین تا لبنان، می‌توان امتداد همین منطق را مشاهده کرد. وقتی ملتی در برابر اشغالگری، تحقیر و سلطه‌طلبی می‌ایستد، در حقیقت از همان روحیه‌ای الهام می‌گیرد که در کربلا به اوج رسید. عاشورا به ملت‌ها می‌آموزد که تعداد اندک، امکانات محدود یا فشار دشمن، دلیل چشم‌پوشی از حق نیست.

کرمی با تأکید بر ضرورت بازخوانی عقلانی و روزآمد عاشورا برای نسل جوان تصریح کرد: نسل امروز با پرسش‌های جدی درباره عدالت، آزادی، هویت، رسانه، قدرت و مسئولیت اجتماعی روبه‌روست. اگر عاشورا فقط در قالب سوگ معرفی شود، بخش مهمی از ظرفیت آن برای پاسخ به این پرسش‌ها نادیده می‌ماند. باید نشان دهیم عاشورا چگونه می‌تواند به جوان امروز قدرت تشخیص، شجاعت انتخاب و روحیه مسئولیت‌پذیری بدهد.

جمع‌بندی | عاشورا چراغ آینده است، نه فقط خاطره گذشته

بررسی ابعاد مختلف نهضت امام حسین(ع) نشان می‌دهد که عاشورا تنها یک واقعه اندوهبار در تاریخ اسلام نیست، بلکه مکتبی زنده برای ساختن انسان و جامعه است. این مکتب، انسان را به آزادگی، عزت‌خواهی، کرامت، مسئولیت‌پذیری و ایستادگی در برابر ظلم دعوت می‌کند و جامعه را از بی‌تفاوتی، تحریف و تسلیم در برابر قدرت‌های ستمگر بازمی‌دارد.

تاسوعا و عاشورا یادآور این حقیقت‌اند که در لحظه‌های حساس تاریخ، سکوت نیز می‌تواند نوعی انتخاب باشد. برخی در کربلا با شمشیر جنگیدند، برخی با سکوت خود راه را برای ظلم هموار کردند و گروهی اندک اما ماندگار، با بصیرت و ایمان در کنار حق ایستادند. همین انتخاب آگاهانه بود که کربلا را از یک میدان نبرد محدود به مدرسه‌ای جاودانه برای همه نسل‌ها تبدیل کرد.

امروز نیز بازخوانی پیام عاشورا برای جامعه اسلامی ضرورتی جدی است. در جهانی که جنگ روایت‌ها، تحریف حقیقت، سلطه رسانه‌ای و فشار قدرت‌های استکباری بخشی از واقعیت روزمره ملت‌هاست، فرهنگ حسینی می‌تواند چراغ راهی برای تشخیص مسیر درست باشد. عاشورا به انسان معاصر می‌آموزد که عزت از مسیر سازش با ظلم به دست نمی‌آید و حقیقت، هرچند پرهزینه، ارزش ایستادن دارد.

از این رو، پیام عاشورا همچنان زنده است؛ زیرا تا زمانی که ظلم، تبعیض، اشغالگری و تحقیر انسان وجود دارد، ندای امام حسین(ع) نیز الهام‌بخش آزادگان خواهد بود. کربلا پایان یک حادثه نبود؛ آغاز راهی بود که از دل تاریخ عبور کرد و امروز نیز در مقاومت ملت‌ها، در دفاع از مظلومان و در ایستادگی در برابر استکبار ادامه دارد.

انتهای پیام/