به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی مرآت ،روستاها تنها کانون تولید محصولات کشاورزی و شکل‌گیری ظرفیت‌های اقتصادی نیستند، بلکه می‌توانند در حفظ هویت فرهنگی، انتقال ارزش‌ها و تقویت پیوندهای اجتماعی نیز نقش‌آفرین باشند. در این میان، فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی که با مشارکت خود مردم شکل می‌گیرند، ظرفیت بیشتری برای استمرار و تبدیل‌شدن به بخشی از زندگی اجتماعی دارند.

روستای میغان از توابع بخش بسطام شهرستان شاهرود، یکی از نمونه‌های قابل توجه این ظرفیت در استان سمنان است؛ روستایی که فعالیت‌های قرآنی آن زمینه انتخاب به‌عنوان روستای نمونه قرآنی استان را فراهم کرده و اکنون به‌عنوان نماینده سمنان در مرحله کشوری انتخاب برترین روستای قرآنی حضور دارد.

این روستا براساس سرشماری سال ۱۳۹۵، ۲ هزار و ۲۰۷ نفر جمعیت در قالب ۵۸۷ خانوار داشته است. قرار گرفتن میغان در شمار روستاهای پرجمعیت بخش بسطام، در کنار برخورداری از ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی، اهمیت بررسی تجربه آن را بیشتر می‌کند.

در روزهای اخیر، برگزاری محفل انس با قرآن و تجلیل از ۳۰ نفر از فعالان، حافظان، قاریان و پیشکسوتان قرآنی در این روستا مورد توجه قرار گرفت. همچنین فعالیت چهار مرکز قرآنی خانگی از جمله ظرفیت‌هایی است که در معرفی فعالیت‌های قرآنی میغان به آن اشاره شده است.

این فعالیت‌ها پرسشی مهم را مطرح می‌کند؛ چگونه برنامه‌های قرآنی از سطح جلسات و مراسم مناسبتی فراتر می‌روند و به جریانی مردمی و ماندگار در زندگی یک روستا تبدیل می‌شوند؟

مردمی‌شدن فعالیت‌های قرآنی؛ از خانه تا جامعه

زهرا احمدی، کارشناس قرآنی، مردمی‌بودن و ریشه‌داشتن فعالیت‌های قرآنی در زندگی اهالی را مهم‌ترین عامل تبدیل برنامه‌های قرآنی به یک جریان اجتماعی می‌داند و معتقد است زمانی که مردم در شکل‌گیری، اداره و تداوم این برنامه‌ها نقش داشته باشند، فعالیت‌های محدود به جریانی پایدار تبدیل می‌شوند.

وی در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت نیوز اظهار کرد: اعتماد عمومی، حضور افراد معتمد و اثرگذار روستا، استفاده از ظرفیت روحانیون، معلمان، قاریان و پیشکسوتان قرآنی و توجه به نیازهای واقعی خانواده‌ها از عوامل مهم موفقیت فعالیت‌های قرآنی است.

این کارشناس قرآنی با اشاره به ظرفیت مراکز قرآنی خانگی افزود: این مراکز به دلیل فضای صمیمی، دسترسی آسان و ارتباط نزدیک میان اعضا، ظرفیت ویژه‌ای برای گسترش فرهنگ قرآنی دارند و در بسیاری از روستاها می‌توانند موانع ناشی از فاصله مکانی، محدودیت امکانات و رفت‌وآمد را کاهش دهند.

احمدی با تأکید بر اینکه مراکز قرآنی خانگی جایگزین مؤسسات رسمی نیستند، بیان کرد: مراکز رسمی می‌توانند آموزش تخصصی و تربیت مربی را برعهده بگیرند و جلسات خانگی نیز زمینه گسترش عمومی و مردمی‌شدن فعالیت‌ها را فراهم کنند.

وی خانواده را نخستین محیط تربیت دینی دانست و گفت: اگر قرآن‌خوانی و انس با مفاهیم قرآنی به بخشی از برنامه روزمره خانواده تبدیل شود، آثار آن عمیق‌تر از برگزاری کلاس‌های مقطعی خواهد بود.

این کارشناس قرآنی با اشاره به نقش بانوان در استمرار فعالیت‌های فرهنگی تصریح کرد: بانوان فعال قرآنی می‌توانند حلقه اتصال میان آموزش، خانواده و جامعه روستایی باشند و با تشکیل گروه‌های قرآنی، تربیت مربیان و مشارکت در مدیریت برنامه‌ها به تقویت این جریان کمک کنند.

احمدی همچنین درباره ضرورت توجه به نسل جوان گفت: نوجوانان و جوانان نباید صرفاً مخاطب برنامه‌های قرآنی باشند، بلکه باید در طراحی و اجرای آن‌ها نقش داشته باشند و فرصت تجربه، پرسشگری و مسئولیت‌پذیری پیدا کنند.

سرمایه اجتماعی؛ پشتوانه ماندگاری فرهنگ قرآنی

فعالیت‌های قرآنی علاوه بر آثار آموزشی و تربیتی، می‌توانند زمینه‌ساز تقویت روابط اجتماعی و افزایش مشارکت مردم در امور جمعی باشند؛ موضوعی که از منظر جامعه‌شناسی فرهنگی نیز اهمیت دارد.

ابوالقاسم فرزانه، جامعه‌شناس فرهنگی، معتقد است فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی زمانی به تقویت همبستگی اجتماعی منجر می‌شوند که از برنامه‌های صرفاً مذهبی و مناسبتی فراتر بروند و به بستری برای مشارکت جمعی تبدیل شوند.

وی در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت نیوز اظهار کرد: در روستاها به دلیل پیوندهای نزدیک اجتماعی، شناخت متقابل خانواده‌ها و روابط همسایگی، فعالیت‌های فرهنگی ظرفیت بالایی برای ایجاد اعتماد و تقویت سرمایه اجتماعی دارند.

این جامعه‌شناس فرهنگی افزود: وقتی مردم در برگزاری محافل قرآنی، برنامه‌های فرهنگی و فعالیت‌های داوطلبانه مشارکت می‌کنند، احساس تعلق به جامعه محلی در آن‌ها تقویت می‌شود و این برنامه‌ها فرصت ارتباط میان نسل‌های مختلف و انتقال ارزش‌های فرهنگی را فراهم می‌کنند.

فرزانه با اشاره به عوامل موفقیت برخی روستاها در فعالیت‌های فرهنگی بیان کرد: تفاوت روستاها در موفقیت فرهنگی بیش از آنکه به امکانات مالی و جمعیت وابسته باشد، به کیفیت سرمایه اجتماعی و نحوه مدیریت فرهنگی آن‌ها ارتباط دارد.

وی با بیان اینکه اعتماد عمومی، مشارکت مردمی، روحیه کار جمعی و حضور افراد اثرگذار می‌تواند در موفقیت برنامه‌های فرهنگی نقش تعیین‌کننده داشته باشد، تصریح کرد: گاهی یک روستا با امکانات محدود اما با مشارکت واقعی مردم، عملکرد فرهنگی موفق‌تری نسبت به منطقه‌ای با اعتبارات بیشتر دارد.

این جامعه‌شناس فرهنگی درباره قابلیت الگوبرداری از تجربه میغان نیز گفت: آنچه باید از این تجربه آموخت، لزوماً شکل برگزاری برنامه‌ها نیست، بلکه سازوکار موفقیت آن، از جمله چگونگی جلب مشارکت مردم، شناسایی افراد اثرگذار، ایجاد انگیزه در جوانان و تبدیل فعالیت فرهنگی به یک سرمایه اجتماعی است.

فرزانه تأکید کرد که نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه روستاها تجویز کرد؛ زیرا هر روستا از نظر ساختار جمعیتی، پیشینه فرهنگی و مناسبات اجتماعی شرایط متفاوتی دارد و تجربه میغان باید متناسب با هویت و نیازهای فرهنگی سایر مناطق مورد استفاده قرار گیرد.

از عنوان نمونه قرآنی تا ضرورت تداوم فعالیت‌ها

کسب عنوان روستای نمونه قرآنی استان و راه‌یابی به مرحله کشوری، نقطه‌ای قابل توجه در معرفی ظرفیت‌های فرهنگی میغان است؛ اما اهمیت این اتفاق را باید فراتر از یک عنوان و رقابت مقطعی ارزیابی کرد.

تجربه فعالیت چهار مرکز قرآنی خانگی، تجلیل از فعالان این حوزه و برگزاری محافل قرآنی نشان می‌دهد که ظرفیت مشارکت مردمی در این روستا قابل توجه است؛ با این حال، استمرار این فعالیت‌ها و انتقال آن به نسل‌های بعد، نیازمند برنامه‌ریزی و تقویت زیرساخت‌های فرهنگی است.

فرزانه در این زمینه، تشکیل هسته یا شورای فرهنگی فعال با حضور جوانان، بانوان، فعالان قرآنی و معتمدان محلی، تربیت نیروهای بومی، تأمین امکانات پایدار و ایجاد ارتباط میان مدارس، مساجد، دهیاری و نهادهای فرهنگی را از الزامات استمرار فعالیت‌ها دانست.

احمدی نیز معتقد است شاخص واقعی موفقیت فعالیت‌های قرآنی را نباید صرفاً با تعداد کلاس‌ها، جلسات و شرکت‌کنندگان سنجید، بلکه باید بررسی کرد قرآن تا چه اندازه وارد زندگی روزمره مردم شده است و خانواده‌ها، بانوان و نوجوانان تا چه میزان در استمرار این جریان نقش دارند.

از ظرفیت‌های قرآنی تا معیارهای انتخاب

یکی از نکات قابل توجه در تجربه میغان، فعالیت چهار مرکز قرآنی خانگی در این روستاست؛ مراکزی که در جریان بازدید مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان سمنان در آبان‌ماه امسال مورد توجه قرار گرفتند. با این حال، برای شناخت دقیق‌تر نقش این مراکز در شکل‌گیری جریان قرآنی روستا، انتشار اطلاعاتی درباره سابقه فعالیت، شیوه اداره، تعداد قرآن‌آموزان و گروه‌های سنی تحت پوشش آن‌ها ضروری است.

از سوی دیگر، روند انتخاب روستاهای برتر قرآنی در سال ۱۴۰۵ نیز با توجه به ظرفیت‌های موجود و طرح‌های برخاسته از خود روستا دنبال می‌شود. بر اساس توضیحات مدیرکل دفتر تبلیغ و ترویج فعالیت‌های قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در رویکرد امسال، ایده‌های بومی و امکان تبدیل آن‌ها به دستاوردهای مشخص نیز مورد توجه قرار گرفته است. بر همین اساس، اعلام جزئیات ارزیابی میغان و شاخص‌هایی که این روستا بر مبنای آن‌ها به‌عنوان نماینده استان انتخاب شده، می‌تواند تصویر روشن‌تری از دلایل این انتخاب ارائه دهد.

 ارزش یک عنوان در استمرار یک تجربه

انتخاب میغان به‌عنوان روستای نمونه قرآنی استان را می‌توان فرصتی برای توجه به ظرفیتی دانست که در بسیاری از روستاها وجود دارد، اما کمتر در کانون برنامه‌ریزی‌های فرهنگی قرار می‌گیرد؛ ظرفیت مشارکت داوطلبانه مردم در شکل‌دهی به فعالیت‌های فرهنگی.

آنچه تجربه میغان را برای بررسی و الگوبرداری قابل توجه می‌کند، صرف برگزاری محافل قرآنی یا تعداد مراکز آموزشی نیست، بلکه پیوند میان فعالیت‌های خانگی، حضور خانواده‌ها و مشارکت فعالان محلی است. چنین پیوندی می‌تواند فعالیت فرهنگی را از وابستگی به مناسبت‌ها و برنامه‌های مقطعی دور کند و زمینه استمرار آن را فراهم آورد.

با این حال، نباید کسب یک عنوان را پایان مسیر دانست. موفقیت واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که مراکز قرآنی به فعالیت مستمر خود ادامه دهند، نوجوانان و جوانان در مدیریت برنامه‌ها سهم پیدا کنند و آموزش قرآن از فضای کلاس و محفل به رفتار و روابط روزمره خانواده‌ها راه یابد.

از سوی دیگر، تجربه میغان می‌تواند زمینه‌ای برای شناسایی ظرفیت‌های مشابه در دیگر روستاهای استان سمنان باشد. هر روستا با توجه به ویژگی‌های جمعیتی، فرهنگی و اجتماعی خود می‌تواند الگوی متناسبی برای فعالیت‌های قرآنی طراحی کند و از تجربه‌های موفق دیگر مناطق بهره ببرد.

در نهایت، ارزش عنوان روستای نمونه قرآنی زمانی بیشتر آشکار می‌شود که این موفقیت به یک جریان پایدار فرهنگی تبدیل شود؛ جریانی که نه به یک مراسم، یک اعتبار مالی یا حضور چند چهره شناخته‌شده، بلکه به مشارکت و احساس مسئولیت مردم متکی باشد. میغان اکنون فرصت دارد در کنار رقابت کشوری، تجربه خود را به الگویی برای تقویت فرهنگ قرآنی و سرمایه اجتماعی در روستاهای استان تبدیل کند.

انتهای خبر/