به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، دبیر حزب مؤتلفه اسلامی استان سمنان در یادداشت اختصاصی نوشت: در شرایطی که جمهوری اسلامی ایران با تهدیدهای جدی امنیتی، تحولات پیچیده منطقه‌ای و احتمال شعله‌ور شدن مجدد آتش جنگ روبه‌روست، هر پیشنهادی که با هدف صیانت از امنیت ملی و جلوگیری از درگیری مطرح می‌شود، شایسته بررسی است؛ اما نمی‌توان هر ابتکار دیپلماتیکی را بدون سنجش واقعیت‌های سیاسی و تجربه‌های تاریخی، راهگشای امنیت کشور دانست.

نامه عباس آخوندی به رئیس‌جمهور و پیشنهاد دعوت از دولت‌های چین، روسیه، ترکیه، پاکستان، مصر و کشورهای جنوب خلیج فارس برای تشکیل نشستی در تهران، اگرچه در ظاهر با شعار امنیت جمعی و جلوگیری از جنگ مطرح شده، اما از چند جهت اساسی نیازمند نقد و تأمل جدی است.

نخست؛ امنیت ملی ایران موضوعی نیست که بتوان آن را به اراده و توافق دیگران گره زد.

تجربه تاریخی نشان داده است که در بزنگاه‌های حساس، بسیاری از دولت‌ها پیش از هر چیز منافع ملی خود را دنبال می‌کنند. آیا می‌توان تضمین کرد کشورهایی که هر یک روابط و ملاحظات متفاوتی با قدرت‌های متخاصم دارند، در شرایط بحرانی در کنار ایران بایستند؟ دیپلماسی ضروری است، اما اتکای امنیتی به وعده و تعهد دولت‌های دیگر، خطایی راهبردی خواهد بود.

دوم؛ آیا همه دعوت‌شدگان از نظر سیاسی و امنیتی در یک جایگاه قرار دارند؟

چین و روسیه، ترکیه و پاکستان، مصر و کشورهای حاشیه خلیج فارس، هرکدام مناسبات متفاوت و گاه متعارضی با ایران دارند. برخی از این کشورها با قدرت‌های فرامنطقه‌ای همکاری امنیتی و نظامی دارند و برخی در معادلات منطقه‌ای مواضعی اتخاذ کرده‌اند که با منافع ایران همخوانی ندارد. چگونه می‌توان بدون تعریف دقیق دستور کار، تضمین‌های متقابل و شناخت اختلاف منافع، از یک نشست مشترک انتظار رسیدن به جمع‌بندی مؤثر داشت؟

سوم؛ نباید جای متجاوز و قربانی تجاوز عوض شود.

اگر جنگی با تجاوز به تمامیت ارضی ایران آغاز شده یا تهدید به تکرار آن وجود دارد، مسئله اصلی پیش از هر چیز شناسایی مسئولیت متجاوز، مطالبه تضمین عدم تکرار تجاوز و تثبیت حقوق قانونی ایران است. نشست منطقه‌ای نباید به بستری برای تبدیل یک مسئله روشن حقوقی و سیاسی به مذاکره‌ای مبهم درباره نگرانی‌های متقابل تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که کشور مورد تجاوز نیز در جایگاه پاسخ‌گویی قرار گیرد.

چهارم؛ امنیت پایدار بدون بازدارندگی مقتدرانه شکل نمی‌گیرد.

دیپلماسی و قدرت دفاعی دو مسیر متضاد نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. کشوری که از توان دفاعی، انسجام داخلی، اقتدار سیاسی و آمادگی لازم برای پاسخ به تهدید برخوردار باشد، در میز مذاکره نیز از موقعیت بهتری برخوردار خواهد بود. نباید این تصور ایجاد شود که برگزاری یک اجلاس دیپلماتیک می‌تواند جایگزین تقویت توان بازدارندگی و آمادگی دفاعی کشور شود.

پنجم؛ امنیت شبکه‌ای جمعی، بدون اعتمادسازی و ضمانت اجرایی، بیشتر یک نظریه است تا راه‌حل عملی.

پرسش اساسی این است که اگر کشورهای دعوت‌شده در تهران به جمع‌بندی مشخصی برسند، چه سازوکاری برای اجرای تعهدات آنان وجود خواهد داشت؟ چه کسی مسئول تضمین عدم تجاوز خواهد بود؟ در صورت نقض توافق، چه اقدام عملی پیش‌بینی شده است؟ توافقی که ضمانت اجرا نداشته باشد، نمی‌تواند مبنای اطمینان راهبردی یک ملت قرار گیرد.

ششم؛ ابتکار دیپلماتیک باید از موضع اقتدار و با حفظ خطوط قرمز جمهوری اسلامی دنبال شود.

ما با اصل گفت‌وگو، تعامل منطقه‌ای و استفاده از ظرفیت کشورهای همسایه مخالف نیستیم؛ اتفاقاً معتقدیم ایران به‌عنوان کشوری بزرگ و تأثیرگذار باید در شکل‌دهی به ترتیبات امنیتی منطقه نقش محوری داشته باشد. اما این ابتکار باید بر پایه منافع ملی، احترام متقابل، عدم مداخله در امور داخلی کشورها، خروج نیروهای تهدیدکننده امنیت منطقه و تضمین عملی حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها استوار باشد.

و نکته پایانی؛

آقای رئیس‌جمهور در جایگاه عالی‌ترین مقام اجرایی کشور و رئیس شورای عالی امنیت ملی، مسئولیت سنگینی در صیانت از امنیت و منافع ملی بر عهده دارند. انتظار می‌رود هرگونه ابتکار دیپلماتیک، پس از بررسی دقیق در نهادهای مسئول و با هماهنگی کامل دستگاه سیاست خارجی و شورای عالی امنیت ملی بعد از تایید مقام معظم رهبری دنبال شود.

پیشنهاد ما روشن است: به‌جای آنکه صرفاً از دولت‌ها برای حضور در تهران دعوت کنیم، باید با یک نقشه راه روشن، مطالبه‌گرانه و مبتنی بر منافع ملی وارد میدان شویم؛ نقشه‌ای که در آن توقف تهدید و تجاوز، تضمین عدم تکرار جنگ، احترام به حاکمیت ایران و پذیرش مسئولیت اقدامات متجاوزانه، محور اصلی هرگونه رایزنی باشد.

ایران نه از مذاکره هراس دارد و نه از تعامل با همسایگان گریزان است؛ اما امنیت و عزت خود را به وعده هیچ قدرتی واگذار نخواهد کرد.

دیپلماسی باید ابزار تثبیت اقتدار ملی باشد، نه جایگزین آن. صلحی پایدار است که بر پایه عدالت، احترام متقابل، بازدارندگی و تضمین‌های واقعی شکل بگیرد؛ نه صرفاً برگزاری نشست‌ها و صدور بیانیه‌های دیپلماتیک.

یادداشت: نجف علی انتظاری_ دبیر حزب مؤتلفه اسلامی استان سمنان