به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی مرآت،حفاظت از طبیعت در استانی مانند سمنان که از زیستگاه‌های متنوع کوهستانی و جنگلی تا پهنه‌های کویری و مناطق ارزشمند حیات‌وحش را در خود جای داده، به حضور مستمر و مؤثر نیروهای محیط‌بان نیاز دارد. با این حال، کمبود نیروی انسانی و غیرفعال‌بودن بخشی از پاسگاه‌های محیط‌بانی، پرسش‌هایی جدی درباره توان حفاظتی استان و چگونگی مدیریت این عرصه‌ها ایجاد کرده است.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم زیستگاه‌هایی مانند پارک ملی توران، علاوه بر ارزش طبیعی، محل زیست گونه‌های ارزشمندی همچون یوزپلنگ آسیایی هستند؛ گونه‌هایی که حفاظت از آن‌ها به پایش مستمر، امنیت زیستگاه و حضور میدانی نیروهای متخصص نیاز دارد.

کمبود نیرو و کاهش حفاظت هدفمند

امین طاهری، کارشناس محیط‌زیست، در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت با اشاره به گستردگی زیستگاه‌های استان سمنان و کمبود نیروی انسانی اظهار کرد: استان سمنان با داشتن نزدیک به سه میلیون هکتار عرصه تحت مدیریت و زیستگاه‌های متنوع، در شرایطی قرار دارد که نیروهای محیط‌بانی با حدود ۴۰ درصد ظرفیت موردنیاز فعالیت می‌کنند.

وی افزود: پیامد اصلی این وضعیت، کاهش حفاظت هدفمند و مبتنی بر ویژگی‌های هر زیستگاه است. برای نمونه، گونه‌هایی مانند یوزپلنگ آسیایی به پایش مستمر و امنیت زیستگاه نیاز دارند، اما کمبود نیرو موجب می‌شود حفاظت بیشتر به شکل واکنشی و در نقاط بحرانی انجام شود و برخی پهنه‌ها از نظارت کافی محروم بمانند.

این کارشناس محیط‌زیست با بیان اینکه غیرفعال‌شدن هشت پاسگاه از مجموع ۲۴ پاسگاه محیط‌بانی استان، بیشترین تأثیر را بر گشت‌زنی و پیشگیری دارد، گفت: پاسگاه‌ها پایگاه‌های مقدم حفاظت و محل استقرار نیروها برای حضور مستمر در عرصه‌های طبیعی هستند. با خالی‌شدن آن‌ها، نیروهای باقی‌مانده ناچارند از مراکز دورتر به مناطق مراجعه کنند و همین مسئله می‌تواند تعداد گشت‌های منظم و پیشگیرانه را کاهش دهد.

طاهری ادامه داد: در چنین شرایطی، مقابله با شکار غیرمجاز ممکن است بیشتر به اقدامات پس از وقوع تخلف محدود شود و رسیدگی به تعارض میان انسان و حیات‌وحش، مانند حمله حیات‌وحش به دام، نیز با تأخیر مواجه شود. در واقع، خالی‌شدن پاسگاه‌ها به معنای کاهش چشم‌های میدانی حفاظت از طبیعت است.

فناوری مکمل محیط‌بان است، نه جایگزین او

وی درباره امکان استفاده از فناوری برای جبران کمبود نیرو بیان کرد: دوربین‌های پایش، پهپادها و ردیاب‌ها می‌توانند بخشی از خلأ موجود را جبران کنند، اما جایگزین حضور محیط‌بان نیستند. فناوری در پایش و کشف تخلف مؤثر است، ولی در واکنش سریع، ایجاد بازدارندگی و مدیریت موقعیت‌های پیش‌بینی‌نشده توانایی محدودی دارد.

این کارشناس محیط‌زیست توضیح داد: دوربین می‌تواند وقوع تخلف را ثبت کند، اما امکان متوقف‌کردن متخلف یا مداخله در یک موقعیت بحرانی را ندارد. از سوی دیگر، در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور، ایجاد پوشش کامل فناورانه نیز هزینه‌بر و دشوار است؛ بنابراین حضور فیزیکی محیط‌بان همچنان یکی از ارکان اصلی حفاظت به شمار می‌رود.

طاهری درباره دلایل دشواری جذب و نگهداشت نیروهای محیط‌بان نیز گفت: ماهیت پرخطر شغل، مواجهه با شکارچیان مسلح و شرایط سخت اقلیمی، از مهم‌ترین عوامل این مسئله است. در کنار آن، شرایط معیشتی، محدودیت‌های استخدامی و بوروکراسی اداری و دوری از خانواده به‌دلیل استقرار در پاسگاه‌های دورافتاده و شیفت‌های طولانی، فشار مضاعفی بر نیروها وارد می‌کند.

مشارکت مردم؛ مکمل حفاظت تخصصی

وی با تأکید بر نقش مردم محلی و تشکل‌های محیط‌زیستی در حفاظت از طبیعت اظهار کرد: همیاران محیط‌بان می‌توانند در گزارش‌دهی تخلفات، پایش آتش‌سوزی‌ها و اطلاع‌رسانی درباره تهدیدهای زیست‌محیطی نقش مؤثری داشته باشند، اما این مشارکت نباید جایگزین مسئولیت نیروهای رسمی شود.

این کارشناس محیط‌زیست افزود: اعمال قانون، دستگیری متخلفان، تشکیل پرونده قضایی و مدیریت تعارض‌های خطرناک میان انسان و حیات‌وحش، به اختیارات قانونی، آموزش تخصصی و تجهیزات ویژه نیاز دارد. همچنین حفاظت هدفمند از گونه‌های در معرض انقراض، مانند یوزپلنگ آسیایی، بدون حضور نیروهای متخصص امکان‌پذیر نیست.

حفاظت از طبیعت به نیروی انسانی نیاز دارد

آنچه از وضعیت پاسگاه‌های محیط‌بانی استان سمنان و اظهارات این کارشناس برمی‌آید، نشان می‌دهد مسئله کمبود نیرو صرفاً یک مشکل اداری یا استخدامی نیست؛ این کمبود مستقیماً با میزان حضور در زیستگاه‌ها، امکان پیشگیری از تخلفات و سرعت واکنش به تهدیدهای طبیعی و انسانی ارتباط دارد.

تجهیز پاسگاه‌ها، توسعه ابزارهای پایش و جلب مشارکت مردم می‌تواند بخشی از مشکلات را کاهش دهد، اما هیچ‌یک جایگزین تأمین نیروی انسانی متخصص نمی‌شود. از این رو، تعیین تکلیف پاسگاه‌های غیرفعال، تأمین نیروی موردنیاز و بهبود شرایط خدمت محیط‌بانان باید در اولویت برنامه‌های حفاظتی استان قرار گیرد؛ چراکه حفاظت از گونه‌های ارزشمند و زیستگاه‌های طبیعی سمنان، پیش از هر چیز به حضور مؤثر نیروهایی نیاز دارد که در خط مقدم این مسئولیت ایستاده‌اند.

انتهای خبر/