به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، یک حقوقدان رسانه‌ای در یک یادداشت اختصاصی نوشت: نسل Z دیگر «نسل آینده» نیست؛ این نسل امروز در دانشگاه، بازار کار، عرصه فناوری، فرهنگ، کارآفرینی و فعالیت‌های اجتماعی حضور دارد و بخش قابل توجهی از سرمایه انسانی کشور را تشکیل می‌دهد. با این حال، سهم آن در فرآیندهای رسمی سیاست‌گذاری و تصمیم‌سازی همچنان با ظرفیت‌های واقعی این نسل فاصله دارد.

متولدین دهه‌های ۷۰ و ۸۰ شمسی در شرایطی رشد کرده‌اند که فناوری‌های دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی، هوش مصنوعی و ارتباطات گسترده جهانی بخش مهمی از زندگی روزمره آنان را شکل داده است. همین ویژگی، این نسل را با شیوه‌های متفاوتی از یادگیری، ارتباط، کارآفرینی و حل مسئله آشنا کرده و ظرفیت تازه‌ای برای مواجهه با مسائل پیچیده کشور ایجاد کرده است.

با وجود تأکیدهای مکرر بر جوان‌گرایی و استفاده از ظرفیت نسل جدید، در بسیاری از موارد جوانان همچنان بیشتر در جایگاه مخاطب سیاست‌ها قرار دارند تا شریک فرآیند تصمیم‌گیری. برای مسائل مرتبط با اشتغال، آموزش، مسکن، فناوری، فرهنگ و آینده اجتماعی آنان سیاست‌گذاری می‌شود، اما حضور مؤثر آنان در طراحی و تدوین این سیاست‌ها همچنان محدود است.

این فاصله میان «موضوع سیاست» و «شریک سیاست‌گذاری» می‌تواند یکی از چالش‌های حکمرانی مشارکتی باشد. سیاست‌گذاری زمانی می‌تواند با واقعیت‌های اجتماعی هماهنگ‌تر شود که گروه‌های ذی‌نفع، به‌ویژه نسل جوان، امکان بیان دیدگاه‌ها و مشارکت واقعی در فرآیندهای تصمیم‌سازی را داشته باشند.

از سوی دیگر، مشارکت جوانان با مسئله سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی نیز ارتباط مستقیم دارد. زمانی که یک نسل احساس کند صدای آن در فرآیندهای تصمیم‌گیری شنیده نمی‌شود و امکان اثرگذاری بر آینده خود را ندارد، زمینه برای کاهش احساس تعلق و مشارکت اجتماعی فراهم می‌شود. در مقابل، واگذاری مسئولیت و ایجاد فرصت برای نقش‌آفرینی واقعی می‌تواند زمینه تقویت احساس تعلق، مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی را فراهم کند.

البته مشارکت نسل Z نباید به تشکیل نشست‌های مشورتی، شوراهای نمادین یا برنامه‌های مناسبتی محدود شود. مشارکت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که دیدگاه‌های جوانان در فرآیند سیاست‌گذاری مورد توجه قرار گیرد و آنان بتوانند در سطوح مختلف برنامه‌ریزی، تصمیم‌سازی، نظارت و اجرا نقش داشته باشند.

استفاده از ظرفیت نسل جدید به معنای نادیده گرفتن تجربه نسل‌های پیشین نیز نیست. تجربه مدیران و کارشناسان باتجربه در کنار دانش، خلاقیت و نگاه تازه جوانان می‌تواند ترکیبی مؤثر برای مواجهه با مسائل پیچیده کشور ایجاد کند. جوانان نیز برای کسب تجربه و پذیرش مسئولیت نیازمند فرصت هستند و بدون میدان دادن، نمی‌توان انتظار داشت نسل جدید به مدیران و تصمیم‌سازان آینده تبدیل شود.

امروز کشور در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیست‌محیطی و فناوری با مسائل متعددی روبه‌رو است. حل این مسائل نیازمند استفاده از تمامی ظرفیت‌های انسانی کشور است و نسل Z، با توجه به ویژگی‌های نسلی و مهارت‌های جدید، یکی از این ظرفیت‌های مهم به شمار می‌رود.

از این منظر، جوان‌گرایی نباید صرفاً در سطح شعار باقی بماند. آنچه اهمیت دارد، ایجاد سازوکارهای مشخص برای حضور مؤثر جوانان در فرآیندهای سیاست‌گذاری و مدیریت است؛ حضوری که از مرحله مشورت فراتر رود و به مسئولیت، تصمیم‌سازی و مشارکت در اجرا منتهی شود.

نسل Z امروز بخشی از جامعه فعال کشور است، نه صرفاً وارث آینده. عبور از نگاه صرفاً مخاطب‌محور و فراهم کردن زمینه برای مشارکت واقعی این نسل در حکمرانی، می‌تواند به نزدیک‌تر شدن سیاست‌ها به واقعیت‌های اجتماعی و استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های انسانی کشور کمک کند.

یادداشت: علی یزدانیان- حقوقدان