به گزارش  خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ امروز، ۳۱ شهریور و هم‌زمان با دهم ربیع‌الثانی، سالروز وفات حضرت فاطمه معصومه(س) است؛ مناسبتی که می‌تواند فراتر از روایت تاریخی و پیام‌های معمول، فرصتی برای بازخوانی یک مفهوم در زندگی روزمره باشد: کرامت انسان.

کرامت، وقتی از یک مفهوم اخلاقی به مسئله اجتماعی تبدیل می‌شود که پای آن به خانه، خانواده و روابط میان آدم‌ها باز شود؛ جایی که اختلاف نظر، فشار اقتصادی، مقایسه اجتماعی، تغییر سبک زندگی و گاهی فرسودگی روانی می‌تواند کیفیت روابط را تحت تأثیر قرار دهد.

در چنین شرایطی، مسئله فقط این نیست که چرا افراد با یکدیگر اختلاف پیدا می‌کنند؛ پرسش مهم‌تر این است که در زمان اختلاف، تا کجا حرمت و شأن یکدیگر را حفظ می‌کنیم؟

کرامت؛ ارزشی که نباید به ظاهر زندگی گره بخورد

حجت‌الاسلام محمدجواد روشن‌بین، کارشناس مذهبی، در بازخوانی شخصیت حضرت فاطمه معصومه(س)، کرامت را در کنار ایمان، آگاهی و مسئولیت قرار می‌دهد و معتقد است انسان نباید ارزش خود یا دیگری را صرفاً با دارایی، موقعیت اجتماعی و سبک زندگی بسنجد.

وی در ادامه افزود: این مسئله در جامعه‌ای که مقایسه و نمایش سبک زندگی پررنگ شده، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. ساده‌زیستی نیز به معنای محرومیت یا نادیده گرفتن نیازهای مادی نیست؛ مسئله زمانی شکل می‌گیرد که مصرف و تجمل به معیار ارزش‌گذاری انسان تبدیل شود.

به گفته این کارشناس مذهبی؛ کرامت در این نگاه، یعنی انسان بتواند فارغ از میزان ثروت، ظاهر زندگی یا جایگاه اجتماعی، برای خود و دیگران شأن انسانی قائل باشد؛ رویکردی که مستقیماً به کیفیت روابط خانوادگی و اجتماعی گره می‌خورد.

روشن بین تصریح کرد:خانواده نیز از همین زاویه فقط محل کنار هم بودن چند نفر نیست؛ بلکه شبکه‌ای از مسئولیت، گفت‌وگو، حمایت و امنیت است. احترام متقابل، شنیدن یکدیگر و پرهیز از تحقیر، بخش‌هایی از همان کرامت انسانی هستند که باید در زندگی روزمره دیده شوند.

روشن‌بین معتقد است: مناسبت‌های دینی زمانی می‌توانند از سطح تقویم عبور کنند که به رفتار و انتخاب‌های روزمره پیوند بخورند؛ خانواده درباره کرامت و مسئولیت با یکدیگر گفت‌وگو کند، مدرسه آن را به رفتار اجتماعی تبدیل کند و رسانه نیز نسبت این مفاهیم را با مسائل واقعی جامعه نشان دهد.

وقتی اختلاف، به تحقیر تبدیل می‌شود

اختلاف در خانواده امری غیرعادی نیست؛ آنچه می‌تواند یک اختلاف را به بحران تبدیل کند، نحوه مواجهه با آن است.

آمار اعلام‌شده از سوی اورژانس اجتماعی سمنان نشان می‌دهد اختلافات حاد خانوادگی بیشترین دلیل امدادخواهی شهروندان از سامانه ۱۲۳ در استان بوده است. رئیس اداره اورژانس اجتماعی بهزیستی استان سمنان در تیرماه امسال اعلام کرد تیم‌های سیار این مجموعه برای کاهش تنش و جلوگیری از گسترش آسیب‌های اجتماعی در چنین مواردی مداخله می‌کنند.

این آمار به‌تنهایی نمی‌تواند علت اختلافات خانوادگی را توضیح دهد و نباید همه این بحران‌ها را به یک عامل فرهنگی یا اخلاقی نسبت داد؛ فشارهای اقتصادی، شرایط اجتماعی و مسائل فردی نیز در شکل‌گیری تعارض‌ها نقش دارند.

اما همین واقعیت اجتماعی، اهمیت یک پرسش فرهنگی را بیشتر می‌کند: آیا در روابط امروز، مهارت حفظ شأن طرف مقابل در زمان اختلاف به اندازه مهارت حل اختلاف اهمیت پیدا کرده است؟

تحقیر، توهین، مقایسه کردن همسر یا فرزند با دیگران و تبدیل اختلاف نظر به حمله به شخصیت فرد، مرز میان «اختلاف» و «آسیب رابطه» را جابه‌جا می‌کند. در مقابل، حفظ حرمت طرف مقابل حتی هنگام اختلاف، یکی از ملموس‌ترین شکل‌های کرامت در زندگی روزمره است.

از مناسبت تا رفتار

بر این اساس، بازخوانی شخصیت حضرت معصومه(س) فقط به بیان فضائل و ویژگی‌های فردی ایشان محدود نمی‌شود؛ می‌توان از این مناسبت به مسئله‌ای نزدیک‌تر به زندگی امروز رسید: اینکه انسان در برابر همسر، فرزند، والدین، همکار، همسایه و حتی فردی که از نظر اقتصادی یا اجتماعی با او تفاوت دارد، چگونه رفتار می‌کند.

اگر کرامت قرار باشد در زندگی امروز معنا داشته باشد، باید در لحظه‌های سخت خودش را نشان دهد؛ زمانی که عصبانی هستیم، زمانی که اختلاف داریم، زمانی که دیگری از ما ضعیف‌تر است و حتی زمانی که می‌توانیم با یک جمله یا رفتار، شأن انسانی فرد مقابل را حفظ یا تخریب کنیم.

سالروز وفات حضرت فاطمه معصومه(س) می‌تواند بهانه‌ای برای بازخوانی مفهومی باشد که شاید بیش از هر زمان دیگری به زندگی روزمره نیاز دارد؛ کرامت انسان.

اختلاف خانوادگی، فشار اقتصادی و تغییر سبک زندگی را نمی‌توان با یک توصیه اخلاقی حل کرد؛ اما جامعه‌ای که در آن حفظ حرمت انسان حتی هنگام اختلاف یک ارزش باشد، ظرفیت بیشتری برای گفت‌وگو، تحمل تفاوت و ترمیم روابط خواهد داشت.

شاید معنای اجتماعی «کرامت» از همین نقطه آغاز شود؛ از اینکه اختلاف را به تحقیر تبدیل نکنیم و انسان مقابل را، حتی وقتی با او موافق نیستیم، همچنان شایسته احترام بدانیم.

انتهای خبر/