به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ محدودیت منابع آب در استان سمنان، ضرورت بازنگری در شیوه‌های تولید کشاورزی را افزایش داده است؛ اما اصلاح الگوی کشت زمانی به نتیجه می‌رسد که علاوه بر ملاحظات زیست‌محیطی، درآمد کشاورزان و شرایط واقعی بازار نیز در نظر گرفته شود.

در این شرایط، سنجش ارزش اقتصادی محصولات به‌ازای آب مصرفی می‌تواند به انتخاب آگاهانه‌تر محصولات کمک کند؛ رویکردی که هدف آن افزایش بهره‌وری منابع آب، بدون نادیده‌گرفتن معیشت کشاورزان است.

سودآوری؛ معیار مهم انتخاب محصول

سجاد محمدی، کارشناس اقتصاد کشاورزی، در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت‌نیوز اظهار کرد: در ارزیابی اقتصادی کشاورزی، ارزش تولید به‌ازای هر مترمکعب آب مصرفی یکی از شاخص‌های مهم است؛ اما اینکه این شاخص به‌صورت نظام‌مند و برای همه محصولات استان سمنان مبنای تصمیم‌گیری قرار گرفته باشد، نیازمند بررسی آمار و رویه‌های اجرایی استان است.

وی افزود: تناژ محصول به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش بهره‌وری اقتصادی نیست؛ زیرا ممکن است محصولی تولید بالایی داشته باشد، اما مصرف آب و هزینه‌های تولید آن نیز زیاد باشد. سود خالص کشاورز و ارزش اقتصادی حاصل از آب مصرفی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

این کارشناس ادامه داد: برای انتخاب محصول مناسب، علاوه بر سود خالص و بهره‌وری اقتصادی آب، باید ریسک تولید، هزینه فرصت آب و شرایط بازار نیز در نظر گرفته شود؛ زیرا محصولی که ارزش اقتصادی بیشتری به‌ازای آب مصرفی ایجاد می‌کند، لزوماً در همه شرایط بهترین انتخاب نیست.

چرا تغییر الگوی کشت دشوار است؟

محمدی با بیان اینکه تغییر الگوی کشت صرفاً یک تصمیم فنی نیست، گفت: کشاورزی که سال‌ها محصول مشخصی کشت کرده، تجربه، تجهیزات و ارتباطات بازاری خود را بر اساس همان محصول شکل داده است؛ بنابراین تغییر کشت ممکن است به سرمایه‌گذاری جدید، آموزش و پذیرش ریسک نیاز داشته باشد.

وی افزود: برخی محصولات جایگزین بازار مطمئن، قیمت تضمین‌شده یا خریدار مشخصی ندارند و کشاورز نیز معمولاً توان تحمل چند فصل کاهش درآمد یا شکست احتمالی کشت جدید را ندارد.

این کارشناس اقتصاد کشاورزی تأکید کرد: تا زمانی که سودآوری محصول جایگزین برای کشاورز قابل پیش‌بینی نباشد، تغییر الگوی کشت با مقاومت مواجه می‌شود؛ ازاین‌رو، مسئولیت اصلاح الگوی کشت نباید صرفاً بر عهده کشاورز باشد و دولت و زنجیره تأمین و فروش محصولات نیز باید در این فرایند نقش داشته باشند.

جایگزینی کشت باید با بازار هماهنگ باشد

وی درباره راهکارهای تغییر الگوی کشت بدون کاهش درآمد کشاورزان اظهار کرد: جایگزینی محصولات باید بر اساس شرایط اقتصادی هر منطقه انجام شود، نه صرفاً میزان آب موردنیاز گیاه. برای این منظور، هزینه تولید، درآمد، میزان آب مصرفی و ریسک بازار محصول فعلی و جایگزین باید با یکدیگر مقایسه شوند.

محمدی توسعه بازار فروش از طریق صنایع تبدیلی، تعاونی‌ها و قراردادهای خرید را ضروری دانست و افزود: اجرای آزمایشی کشت جدید در بخشی از زمین، استفاده از ارقام سازگار با اقلیم و مدیریت علمی مزرعه می‌تواند ریسک تغییر را کاهش دهد. همچنین فرآوری، بسته‌بندی و فروش مستقیم در برخی موارد ظرفیت افزایش درآمد کشاورزان را دارد.

وی با اشاره به تفاوت شرایط کشاورزی در مناطق مختلف استان سمنان تصریح کرد: انتخاب محصول جایگزین باید با توجه به شرایط آب‌وهوایی، خاک، کیفیت آب و امکانات بازار هر منطقه انجام شود و نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه شهرستان‌ها تجویز کرد.

حمایت مالی؛ شرط موفقیت اصلاح الگوی کشت

این کارشناس اقتصاد کشاورزی با تأکید بر ضرورت حمایت از کشاورزان در دوره گذار گفت: کشاورز نباید هزینه تغییر را به‌تنهایی پرداخت کند، درحالی‌که منافع مدیریت منابع آب در بلندمدت به کل جامعه می‌رسد.

محمدی تسهیلات کم‌بهره، کمک‌های بلاعوض هدفمند، حمایت جبرانی در دوره تغییر کشت، توسعه بیمه محصولات جایگزین و قراردادهای بلندمدت خرید را از سازوکارهای قابل‌بررسی برای حمایت از کشاورزان برشمرد.

وی افزود: حمایت مالی باید به رعایت ضوابط مصرف آب و نتایج قابل‌اندازه‌گیری مرتبط باشد؛ به‌گونه‌ای که صرفاً تغییر محصول یا نصب تجهیزات، معیار دریافت حمایت نباشد و کاهش واقعی فشار بر منابع آب نیز بررسی شود.

اقتصاد آب؛ حلقه مفقوده تصمیم‌گیری درباره کشت

اظهارات این کارشناس نشان می‌دهد که اصلاح الگوی کشت، تنها با معرفی محصولات کم‌آب‌بر محقق نمی‌شود و باید اقتصاد تولید و معیشت کشاورزان نیز در کانون تصمیم‌گیری قرار گیرد.

برای استان سمنان، مقایسه مستند محصولات از نظر سود خالص، میزان آب مصرفی، ریسک تولید و ظرفیت بازار می‌تواند مبنای دقیق‌تری برای سیاست‌گذاری باشد. انتشار چنین داده‌هایی به کشاورزان کمک می‌کند گزینه‌های اقتصادی خود را بهتر بشناسند و امکان ارزیابی اثربخشی برنامه‌های مدیریت آب را نیز فراهم می‌کند.

انتهای خبر/