به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، مسئول امور پژوهشی مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر سمنان در یادداشت اختصاصی نوشت: در مقاطع حساس تاریخ، شیوه مواجهه نخبگان، رسانه‌ها و جریان‌های سیاسی با مسائل کشور، نقشی تعیین‌کننده در آینده جامعه دارد. تجربه کشورها نشان داده است که هرگاه منازعات کوتاه‌مدت سیاسی بر منافع ملی غلبه کرده، ظرفیت حکمرانی تضعیف و هزینه‌های سنگینی بر جامعه تحمیل شده است. امروز نیز ایران بیش از هر زمان دیگری به انسجام ملی، اعتماد عمومی و حکمرانی کارآمد نیاز دارد.

در چنین شرایطی، تمایز میان «نقد برای اصلاح» و «نفی برای فرسایش» ضرورتی جدی است. نقد سازنده، از ارکان جامعه پویا و نظام سیاسی کارآمد به شمار می‌رود و می‌تواند زمینه اصلاح خطاها و ارتقای عملکرد نهادها را فراهم کند. اما هنگامی که نقد به تخریب مستمر، سیاه‌نمایی و انکار همه دستاوردها تبدیل شود، نتیجه‌ای جز کاهش سرمایه اجتماعی و تضعیف اعتماد عمومی نخواهد داشت.

حکمرانی تنها به دولت یا یک قوه خاص محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از نهادها، سیاست‌ها، قوانین و سازوکارهای اداره امور عمومی را دربرمی‌گیرد. از این منظر، تضعیف مستمر و غیرمنصفانه نهادهای حکمرانی، در نهایت به کاهش توان ملی منجر می‌شود.

هیچ کشوری بدون ساختارهای حکمرانی مقتدر و کارآمد نمی‌تواند مسیر توسعه را طی کند؛ از همین رو، نقد عملکردها نباید اصل اعتماد به ظرفیت‌های ملی را هدف قرار دهد.

یکی از آفت‌های جدی در این مسیر، خودتحقیری ملی است؛ پدیده‌ای که در آن جامعه به جای ارزیابی واقع‌بینانه نقاط قوت و ضعف، تنها بر ناکامی‌ها تمرکز می‌کند و دستاوردها و ظرفیت‌های خود را نادیده می‌گیرد. چنین فضایی، امید اجتماعی را کاهش می‌دهد و احساس ناتوانی را جایگزین اعتماد به نفس جمعی می‌کند.

البته توجه به دستاوردها به معنای چشم‌پوشی از مشکلات نیست. هیچ جامعه‌ای بدون پذیرش واقعیت‌ها و تلاش برای رفع کاستی‌ها پیشرفت نخواهد کرد. آنچه اهمیت دارد، ایجاد تعادل میان نقد و امید، مطالبه‌گری و مسئولیت‌پذیری، و اصلاح‌گری و اعتمادسازی است. توسعه زمانی محقق می‌شود که جامعه، ضمن شناخت چالش‌ها، به توانایی خود برای عبور از آن‌ها نیز باور داشته باشد.

در کنار این موضوع، شرایط پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی نیز ضرورت تقویت سرمایه اجتماعی و همبستگی ملی را دوچندان کرده است. امروز قدرت کشورها تنها با منابع اقتصادی یا توان نظامی سنجیده نمی‌شود، بلکه اعتماد عمومی، انسجام اجتماعی و کارآمدی نظام حکمرانی نیز از مؤلفه‌های اصلی قدرت ملی به شمار می‌آید.

در این میان، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها، نخبگان و فعالان سیاسی نقشی تعیین‌کننده دارند. ترویج گفتگوی مسئولانه، نقد منصفانه و پرهیز از دوقطبی‌سازی‌های فرساینده می‌تواند به ارتقای کیفیت حکمرانی و افزایش سرمایه اجتماعی کمک کند. در مقابل، گسترش تخریب، برچسب‌زنی و ناامیدسازی عمومی نه‌تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه بر پیچیدگی مسائل می‌افزاید.

ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت، همدلی و مسئولیت‌پذیری جمعی نیاز دارد. کشور با هیاهو، افراط‌گرایی و منازعات بی‌حاصل سیاسی قوی نمی‌شود؛ ایران زمانی قدرتمندتر خواهد شد که همه جریان‌ها، با وجود اختلاف‌نظرها، بر اصول بنیادینی چون منافع ملی، امنیت ملی، پیشرفت کشور و رفاه مردم توافق داشته باشند.

بر این اساس، تقویت ایران یک پروژه مشترک ملی است؛ پروژه‌ای که موفقیت آن در گرو افزایش اعتماد عمومی، ارتقای کارآمدی حکمرانی، تقویت سرمایه اجتماعی و حفظ انسجام ملی است. آینده ایران نیز بیش از هر چیز به همین انتخاب وابسته است: انتخاب میان فرسایش سرمایه‌های ملی یا تقویت آن‌ها در مسیر توسعه و اقتدار.  

یادداشت: علی یزدانیان - مسئول امور پژوهشی مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر سمنان