به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، برداشت از چاه‌های مجاز، یکی از محورهای اصلی مدیریت منابع آب زیرزمینی در استان سمنان به شمار می‌رود؛ موضوعی که با وجود برخورد مستمر با چاه‌های غیرمجاز، همچنان به دلیل اضافه‌برداشت از چاه‌های دارای پروانه، فشار قابل توجهی بر سفره‌های آب زیرزمینی استان وارد می‌کند. 

سمنان به عنوان یکی از استان‌های خشک و کویری کشور، سال‌هاست که با پدیده فرونشست زمین و افت شدید تراز آب‌های زیرزمینی دست‌وپنجه نرم می‌کند. در این میان، بخش عمده‌ای از توجه افکار عمومی و رسانه‌ها همواره معطوف به پدیده چاه‌های غیرمجاز بوده است؛ در حالی که تحلیل‌های کارشناسی نشان می‌دهد کانون اصلی بحران در جای دیگری قرار دارد. 

چاه‌های مجاز بر اساس میزان مشخصی از حقابه و حجم برداشت تعیین‌شده در پروانه بهره‌برداری فعالیت می‌کنند، اما برداشت بیش از سقف مجاز، تعادل میان تغذیه و تخلیه آبخوان‌ها را بر هم می‌زند. برآوردها نشان می‌دهد حدود ۸۰ میلیون مترمکعب اضافه‌برداشت سالانه از چاه‌های مجاز استان صورت می‌گیرد؛ رقمی که نزدیک به ۱۵ درصد مجموع آب برداشت‌شده از چاه‌های سمنان را شامل می‌شود. این حجم عظیم از برداشت مازاد، معادل حجم آب مصرفی چندین شهر بزرگ استان در طول سال است که بدون مجوز قانونی از دل زمین بیرون کشیده می‌شود.

این حجم از برداشت مازاد، در شرایط کم‌آبی و محدودیت منابع تجدیدپذیر، اهمیت کنترل دقیق چاه‌های مجاز را دوچندان کرده است. نصب کنتورهای هوشمند، اصلاح و تعدیل پروانه چاه‌های کشاورزی، رصد میزان برداشت و فعالیت گروه‌های گشت و بازرسی، از جمله اقداماتی است که برای مدیریت این بخش دنبال می‌شود.

هدف از اجرای این برنامه‌ها، کاهش برداشت‌های غیرمجاز از چاه‌های دارای پروانه و حرکت به سمت تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی است. در واقع، ناترازی آب در این دشت‌ها نه از مجاری پنهان و غیرقانونی، بلکه از دهانه چاه‌هایی تغذیه می‌شود که روی کاغذ، مجوز فعالیت دارند اما در عمل، فراتر از توان اکولوژیک منطقه آب استخراج می‌کنند.

وضعیت چاه‌های غیرمجاز؛ پر شدن سریع پس از شناسایی

در کنار این موضوع، برخورد با چاه‌های غیرمجاز نیز در دستور کار شرکت آب منطقه‌ای سمنان قرار دارد. چاه‌های غیرمجاز پس از شناسایی، در بازه زمانی کوتاه پر و مسلوب‌المنفعه می‌شوند و بر اساس اعلام مسئولان، چاه غیرمجاز شناسایی‌شده در حال بهره‌برداری در استان وجود ندارد. سرعت عمل در مسدودسازی این چاه‌ها مانع از آن شده است که بستری برای تخلیه مستمر و پنهان سفره‌های زیرزمینی شکل بگیرد. 

بر این اساس، اگرچه انسداد چاه‌های غیرمجاز همچنان بخشی از برنامه‌های صیانت از منابع آب محسوب می‌شود، اما تمرکز اصلی مدیریت آب در سمنان بر کنترل اضافه‌برداشت از چاه‌های مجاز قرار گرفته است؛ مسئله‌ای که نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش فشار بر آبخوان‌ها و حفظ ذخایر زیرزمینی استان دارد.

 چاه‌های مجاز؛ کانون اصلی هدررفت آب در استان سمنان

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان در گفتگو با خبرنگار اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت» با تشریح آخرین وضعیت طرح‌های احیا و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی، از نبود چاه غیرمجاز فعال در استان خبر داد و تأکید کرد که چالش اصلی در حال حاضر، اضافه‌برداشت‌های غیرقانونی از چاه‌های دارای مجوز است.

حمید احسانی با بیان اینکه تمامی چاه‌های غیرمجاز شناسایی‌شده در استان، بلافاصله پس از کشف، پر و مسلوب‌المنفعه می‌شوند، تصریح کرد: به‌دلیل اقدامات قاطع و نظارت مستمر، چاه‌های غیرمجاز در حال بهره‌برداری در سمنان عملاً وجود خارجی ندارند و نمی‌توان آن‌ها را عامل اصلی بحران کم‌آبی در استان دانست.

له گفته وی، روند شناسایی و انسداد این‌گونه چاه‌ها به قدری سریع انجام می‌شود که فرصتی برای آسیب‌رسانی مداوم به سفره‌های زیرزمینی باقی نمی‌گذارد.

احسانی، تمرکز اصلی مدیریت منابع آب را بر روی چاه‌های مجاز دانست و افزود: آمارها نشان می‌دهد سالانه حدود ۸۰ میلیون مترمکعب اضافه‌برداشت از چاه‌های مجاز صورت می‌گیرد که این رقم، معادل ۱۵ درصد از کل حجم برداشت آب از چاه‌های استان است.

وی همچنین تصریح کرد: این میزان برداشت غیرمجاز از منابع قانونی، فشار سنگینی بر سفره‌های زیرزمینی وارد کرده و نیازمند مدیریت جدی، نظارت‌های هوشمند و همکاری همه‌جانبه بهره‌برداران است.

جزئیات طرح احیا و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی

این مقام مسئول با اشاره به راهکارهای مقابله با این معضل، به طرح احیا و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی اشاره کرد که از سال ۱۳۹۳ در شورای عالی آب کشور تصویب شده است.

طبق گفته وی، از مجموع ۱۵ برنامه عملیاتی این طرح ملی، مسئولیت اجرای ۱۱ پروژه کلیدی بر عهده وزارت نیرو قرار دارد که با هدف بازگرداندن تعادل به دشت‌های ممنوعه کشور طراحی شده است.

احسانی در ادامه عنوان کرد: تاکنون هفت پروژه از این طرح با موفقیت به اتمام رسیده و چهار پروژه کلیدی دیگر همچنان در دستور کار فعال قرار دارد. این پروژه‌ها شامل استقرار گروه‌های گشت و بازرسی به صورت شبانه‌روزی، نصب کنتورهای هوشمند الکترومغناطیسی بر روی تمامی چاه‌ها، اصلاح و تعدیل پروانه‌های چاه‌های کشاورزی متناسب با دبی واقعی دشت‌ها و همچنین کنترل دقیق اضافه‌برداشت از چاه‌های مجاز است.

وی با اشاره به اینکه حفاظت از سفره‌های آب زیرزمینی یک وظیفه حاکمیتی و عمومی است، تأکید کرد که استمرار این اقدامات، نقشی حیاتی در تعادل‌بخشی به سفره‌های زیرزمینی و صیانت از منابع حیاتی استان برای نسل‌های آینده ایفا می‌کند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان گفت: شرکت آب منطقه‌ای با جدیت تمام، رصد و پایش وضعیت چاه‌ها را در تمامی شهرستان‌های استان ادامه خواهد داد تا از هرگونه تخطی از سهمیه‌های قانونی جلوگیری شود.

انتهای خبر/