به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ توسعه صادرات صنعتی تنها به افزایش ظرفیت تولید و یافتن بازارهای جدید محدود نمی‌شود؛ بلکه دسترسی به شبکه حمل‌ونقل مناسب، هزینه انتقال کالا و امکان تحویل منظم محموله‌ها نیز از عوامل تعیین‌کننده در رقابت‌پذیری محصولات در بازارهای خارجی است.

استان سمنان با برخورداری از شبکه راه‌آهن سراسری و استقرار واحدهای بزرگ صنعتی، ظرفیت قابل‌توجهی برای بهره‌گیری از حمل‌ونقل ریلی دارد؛ ظرفیتی که در سال‌های اخیر با ایجاد خطوط فرعی در شهرک‌های صنعتی، وارد مرحله تازه‌ای شده است.

آغاز بارگیری ریلی محصولات شرکت کلران برای صادرات به چین، تازه‌ترین نمونه استفاده از این ظرفیت است؛ اتفاقی که در کنار ارسال محموله ۴۶۰ تنی این شرکت به ترکیه در هفته گذشته، اهمیت توسعه زیرساخت‌های ریلی برای صنایع استان را بیش از گذشته نمایان می‌کند.

بر اساس اعلام مدیرکل راه‌آهن شمال‌شرق (۱)، حدود ۷۵ درصد کلر کشور در مجموعه کلران تولید می‌شود؛ موضوعی که جایگاه این واحد صنعتی را در زنجیره تولید و صادرات کشور برجسته می‌کند.

اما پرسش مهم این است که آیا توسعه حمل‌ونقل ریلی می‌تواند از یک امکان موردی برای برخی واحدهای صنعتی، به مزیتی فراگیر برای اقتصاد و تجارت استان سمنان تبدیل شود؟

حمل ریلی؛ فرصتی برای کاهش هزینه تولید و صادرات

سید محمد شعنی، کارشناس اقتصاد ریلی، در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت نیوز با اشاره به مزیت‌های حمل‌ونقل ریلی برای جابه‌جایی کالاهای حجیم و سنگین اظهار کرد: حمل‌ونقل ریلی به‌ویژه برای محموله‌هایی که به‌صورت مستمر و در تناژ بالا صادر می‌شوند، از نظر اقتصادی مزیت‌های قابل‌توجهی دارد و مهم‌ترین آن کاهش هزینه حمل به ازای هر تن کالا در مسیرهای طولانی است.

وی افزود: کاهش مصرف سوخت به ازای واحد بار، استهلاک ناوگان جاده‌ای، احتمال بروز حوادث و وابستگی کمتر به شرایط ترافیکی جاده‌ها از دیگر مزیت‌های این شیوه حمل‌ونقل است.

این کارشناس اقتصاد ریلی با بیان اینکه کاهش هزینه حمل صرفاً به معنای ارزان‌تر شدن جابه‌جایی کالا نیست، تصریح کرد: کاهش هزینه لجستیک می‌تواند هزینه انبارداری، سرمایه در گردش و حتی ریسک تأخیر در تحویل سفارش را نیز کاهش دهد.

شعنی ادامه داد: استفاده از حمل‌ونقل ریلی زمانی به کاهش قیمت تمام‌شده محصول صادراتی منجر می‌شود که زیرساخت مناسب، دسترسی مستقیم به شبکه راه‌آهن و برنامه منظم حرکت قطارها وجود داشته باشد؛ همچنین هزینه انتقال کالا از کارخانه به ایستگاه، بارگیری، تخلیه، حمل ترکیبی و تشریفات گمرکی نیز باید در محاسبات اقتصادی لحاظ شود.

از صادرات یک محموله تا امکان ورود صنایع دیگر

وی با اشاره به صادرات ریلی محصولات شرکت کلران به چین بیان کرد: اهمیت اقتصادی این اقدام فراتر از یک عملیات معمول حمل‌ونقل است؛ چراکه یک واحد صنعتی مستقر در استان سمنان از طریق شبکه ریلی به بازارهای دوردست و زنجیره تجارت بین‌المللی متصل می‌شود.

این کارشناس اقتصاد ریلی با اشاره به رقابت فشرده در بازارهایی مانند چین گفت: هزینه لجستیک در کنار کیفیت محصول، استمرار تأمین و زمان تحویل از مؤلفه‌های تعیین‌کننده قدرت رقابت صادرکنندگان است و اگر حمل ریلی بتواند هزینه نهایی صادرات را کاهش دهد و امکان ارسال منظم محموله‌ها را فراهم کند، قدرت رقابت قیمتی تولیدکنندگان نیز افزایش می‌یابد.

شعنی با تأکید بر اهمیت استمرار این روند خاطرنشان کرد: تجربه عملیاتی صادرات ریلی می‌تواند مسیر ورود سایر واحدهای صنعتی استان به بازارهای خارجی را هموار کند؛ اما صرف انجام یک محموله صادراتی به معنای شکل‌گیری مزیت پایدار نیست و موفقیت این الگو به استمرار صادرات، رقابتی بودن هزینه حمل، کیفیت محصول و پایداری روابط تجاری وابسته است.

زیرساخت ریلی؛ ظرفیت موجود و نیازهای تکمیلی

وی با اشاره به موقعیت جغرافیایی استان سمنان و برخورداری آن از شبکه راه‌آهن سراسری اظهار کرد: این استان به دلیل قرار گرفتن در محور ارتباطی شرق به غرب کشور، ظرفیت مناسبی برای تبدیل‌شدن به یکی از مراکز لجستیکی و صادراتی کشور دارد.

شعنی افزود: حمل‌ونقل ریلی می‌تواند محدودیت ناشی از فاصله جغرافیایی استان از بنادر جنوبی را تا حد زیادی مدیریت کند و امکان انتقال مواد اولیه از بنادر به واحدهای صنعتی و ارسال محصولات نهایی به مرزهای زمینی و بازارهای کشورهای همسایه را فراهم آورد.

این کارشناس اقتصاد ریلی با اشاره به اهمیت حمل‌ونقل ترکیبی گفت: استفاده هماهنگ از حمل‌ونقل دریایی، ریلی و جاده‌ای باعث می‌شود صنایع استان تنها به یک مسیر صادراتی وابسته نباشند و در برابر اختلالات احتمالی مسیرهای تجاری، انعطاف‌پذیری بیشتری داشته باشند.

وی در عین حال با تأکید بر ضرورت تفکیک برخورداری استان از خط ریلی و دسترسی مستقیم کارخانه‌ها به این شبکه تصریح کرد: وجود خط اصلی راه‌آهن به‌تنهایی به معنای بهره‌مندی همه صنایع از حمل‌ونقل ریلی نیست و ظرفیت واگن، لکوموتیو، ایستگاه‌های بارگیری، تجهیزات تخلیه، انبارش و امکان تشکیل قطارهای باری منظم نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

این کارشناس اقتصاد ریلی با اشاره به ظرفیت حمل محصولات معدنی و سیمانی بیان کرد: این محصولات به دلیل حجم و وزن بالا معمولاً ظرفیت مناسبی برای استفاده از حمل‌ونقل ریلی دارند؛ با این حال، برای هر صنعت باید مطالعه اقتصادی و فنی جداگانه‌ای انجام شود تا نوع محصول، شیوه بسته‌بندی، مقصد و الزامات حمل آن مشخص شود.

خطوط فرعی و تأمین واگن؛ حلقه‌های مهم زنجیره صادرات

شعنی مهم‌ترین موانع توسعه صادرات ریلی را مجموعه‌ای از عوامل زیرساختی و اجرایی دانست و گفت: نبود دسترسی مستقیم بسیاری از واحدهای صنعتی به شبکه ریلی یکی از مسائل اصلی است؛ زیرا در نبود خط فرعی، کالا باید ابتدا با کامیون به ایستگاه منتقل شود و همین موضوع بخشی از مزیت اقتصادی حمل ریلی را کاهش می‌دهد.

وی هزینه سرمایه‌گذاری برای احداث خطوط فرعی و پایانه‌های بارگیری را از دیگر موانع برشمرد و افزود: این هزینه برای بسیاری از واحدهای صنعتی، به‌ویژه بنگاه‌های متوسط، قابل‌توجه است و بدون مشارکت دولت، راه‌آهن و بخش خصوصی ممکن است توجیه اقتصادی نداشته باشد.

این کارشناس اقتصاد ریلی با اشاره به اهمیت تأمین واگن و لکوموتیو و تنظیم برنامه حرکت قطارهای باری اظهار کرد: تولیدکننده برای صادرات به برنامه مشخص نیاز دارد و نمی‌تواند تعهدات تجاری خود را صرفاً بر اساس زمان آزادشدن واگن یا امکان تشکیل قطار تنظیم کند.

شعنی هماهنگی گمرکی، تشریفات ترانزیتی، تعرفه‌های حمل، توقف‌های مرزی و تفاوت مقررات و استانداردهای ریلی کشورهای مسیر را نیز از عوامل اثرگذار بر هزینه و زمان صادرات دانست و تأکید کرد: گاهی خط ریلی وجود دارد، اما به دلیل نبود بار تجمیع‌شده، برنامه منظم یا واگن مناسب، ظرفیت آن به شکل اقتصادی مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

توسعه صادرات ریلی نیازمند همکاری سه‌جانبه است

وی با تأکید بر ضرورت تبدیل تجربه صادرات ریلی کلران به برنامه‌ای پایدار بیان کرد: دولت و مدیریت استان باید مشوق‌های سرمایه‌گذاری برای احداث خطوط فرعی، پایانه‌های بار و مراکز لجستیکی در شهرک‌های صنعتی را فراهم کنند و ظرفیت صادراتی صنایع استان نیز برای اتصال هدفمند به شبکه ریلی شناسایی شود.

این کارشناس اقتصاد ریلی ادامه داد: شرکت راه‌آهن باید برنامه منظم قطارهای باری، تأمین واگن متناسب با نوع کالا، تعرفه‌های رقابتی و تسهیلات لازم برای حمل محموله‌های صادراتی را در دستور کار قرار دهد؛ از سوی دیگر، بخش خصوصی نیز باید در زمینه احداث خطوط فرعی و تجهیزات بارگیری و تخلیه سرمایه‌گذاری کند.

شعنی تجمیع بار چند واحد صنعتی را یکی از راهکارهای کاهش هزینه حمل دانست و گفت: همکاری شهرک‌های صنعتی، معادن، شرکت‌های حمل‌ونقل و راه‌آهن می‌تواند زمینه استفاده مشترک از ظرفیت شبکه را فراهم کند تا هر واحد صنعتی مجبور نباشد به‌تنهایی برای انتقال کالا برنامه‌ریزی کند.

وی با تأکید بر ضرورت ارزیابی عملکرد طرح‌های توسعه ریلی خاطرنشان کرد: میزان بار جابه‌جاشده، هزینه حمل هر تن، زمان تحویل، تعداد واگن‌های اختصاص‌یافته و میزان رشد صادرات ریلی باید به‌عنوان شاخص‌های سنجش موفقیت مورد توجه قرار گیرند.

راه‌آهن؛ زیرساختی برای تقویت جایگاه اقتصادی سمنان

این کارشناس اقتصاد ریلی در ادامه با اشاره به آثار توسعه حمل‌ونقل ریلی بر اقتصاد استان اظهار کرد: کاهش هزینه‌های لجستیکی می‌تواند رقابت‌پذیری تولید را افزایش دهد و امکان توسعه بازار فروش و ظرفیت تولید واحدهای صنعتی را فراهم کند.

شعنی افزود: توسعه خطوط فرعی، پایانه‌های بار، مراکز انبارداری، شرکت‌های حمل‌ونقل و خدمات تعمیر و نگهداری نیز می‌تواند فرصت‌های شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند؛ ضمن اینکه دسترسی مطمئن و اقتصادی به شبکه حمل‌ونقل، یکی از معیارهای مهم سرمایه‌گذاران برای انتخاب محل استقرار واحدهای صنعتی است.

وی تأکید کرد: راه‌آهن به‌تنهایی تضمین‌کننده اشتغال و سرمایه‌گذاری نیست و این ظرفیت زمانی به رشد اقتصادی تبدیل می‌شود که با توسعه صنایع صادرات‌محور، ثبات مقررات، دسترسی به بازارهای خارجی و بهبود فضای کسب‌وکار همراه باشد.

صادرات ریلی محصولات کلران به چین را می‌توان فرصتی برای بازنگری در شیوه استفاده صنایع استان سمنان از زیرساخت‌های حمل‌ونقل دانست؛ فرصتی که در صورت استمرار و فراهم‌شدن الزامات فنی و اقتصادی، می‌تواند به سایر واحدهای تولیدی نیز تسری پیدا کند.

در روزهای گذشته نیز ارسال محموله ۴۶۰ تنی کلرات سدیم کلران به مقصد ترکیه از طریق خط فرعی شهرک صنعتی سمنان، نخستین تجربه صادرات از این مسیر اعلام شده بود. این محموله با پنج واگن و پس از انجام تشریفات گمرکی و ترانزیتی به شبکه ریلی کشور متصل شد؛ رویدادی که نشان می‌دهد زیرساخت تازه ایجادشده وارد مرحله استفاده تجاری شده است.

با این حال، مسئله اصلی تنها وجود شبکه راه‌آهن نیست؛ بلکه میزان دسترسی واقعی صنایع به خطوط فرعی، تأمین واگن، تعرفه رقابتی، برنامه منظم حمل و هماهنگی مسیرهای صادراتی تعیین می‌کند که این ظرفیت تا چه اندازه به مزیت اقتصادی تبدیل شود.

اکنون پرسش مهم پیش‌روی مدیریت صنعتی و حمل‌ونقل استان این است که آیا می‌توان تجربه کلران را به برنامه‌ای فراگیر برای اتصال صنایع سمنان به بازارهای صادراتی تبدیل کرد؟ پاسخ به این پرسش، به میزان هماهنگی دولت، راه‌آهن و بخش خصوصی و تبدیل ظرفیت موجود به یک جریان مستمر حمل‌ونقل و تجارت وابسته است.

انتهای خبر/