به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی مرآت؛ تغییرات جمعیتی، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه هر جامعه به شمار می‌رود و می‌تواند مسیر آینده استان‌ها را در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خدمات عمومی تحت تأثیر قرار دهد. در سال‌های اخیر، هم‌زمان با کاهش نرخ موالید و افزایش امید به زندگی، روند سالمندی جمعیت در بسیاری از استان‌های کشور شتاب گرفته و استان سمنان نیز در میان استان‌هایی قرار دارد که با سرعت بیشتری در حال تجربه این تحول است.

آمارهای رسمی نیز این روند را تأیید می‌کند. بر اساس اعلام دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، ۱۱.۵۸ درصد جمعیت استان سمنان را افراد ۶۰ سال و بیشتر تشکیل می‌دهند و این استان از نظر سهم جمعیت سالمند، رتبه نهم کشور را به خود اختصاص داده است؛ جایگاهی که نشان می‌دهد سمنان زودتر از بسیاری از استان‌های کشور وارد مرحله سالمندی شده است.

هرچند افزایش امید به زندگی، یکی از دستاوردهای مهم نظام سلامت محسوب می‌شود، اما در کنار کاهش باروری و مهاجرت بخشی از جمعیت جوان، ترکیب سنی استان را به سمت سالخوردگی سوق داده است. کارشناسان معتقدند اگر این روند بدون برنامه‌ریزی ادامه یابد، آثار آن تنها به حوزه جمعیت محدود نخواهد شد و بخش‌هایی مانند اقتصاد، اشتغال، آموزش، خدمات درمانی، نظام بازنشستگی و حتی توسعه شهری و روستایی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

احمد فرزانه، جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت اظهار کرد: بررسی شاخص‌های جمعیتی نشان می‌دهد استان سمنان در زمره استان‌هایی قرار دارد که با شتابی بیش از متوسط کشور به سمت سالمندی جمعیت حرکت می‌کند. بر اساس آخرین گزارش‌های شورای ملی سالمندان و سازمان بهزیستی، بیش از ۱۱.۵ درصد جمعیت استان را افراد ۶۰ سال و بیشتر تشکیل می‌دهند و سمنان از نظر سهم جمعیت سالمند، رتبه نهم کشور را دارد. این در حالی است که سهم سالمندان استان در سرشماری سال ۱۳۹۵ حدود ۱۰ درصد بود و روند افزایشی آن طی سال‌های اخیر ادامه یافته است.

وی افزود: اگرچه بر اساس داده‌های سازمان ثبت احوال، در سال ۱۴۰۳ افزایش بسیار محدودی در تعداد موالید شهرستان سمنان ثبت شده، اما این افزایش برای تغییر روند کلی کاهش باروری کافی نیست. کاهش مستمر نرخ باروری، کوچک شدن بعد خانوار، افزایش سن ازدواج و افزایش امید به زندگی موجب شده هرم سنی استان به تدریج از شکل جوان به سمت ساختاری سالخورده حرکت کند.

این جامعه‌شناس ادامه داد: مسئله اصلی استان صرفاً افزایش تعداد سالمندان نیست، بلکه سرعت تغییر ساختار سنی است. تجربه کشورهای توسعه‌یافته نشان می‌دهد اگر این تحول بدون آماده‌سازی زیرساخت‌های اقتصادی، اجتماعی و درمانی رخ دهد، هزینه‌های آن در دهه‌های آینده بسیار سنگین خواهد بود.

فرزانه با بیان اینکه سالمندی جمعیت پیش از آنکه یک مسئله صرفاً جمعیتی باشد، یک مسئله توسعه‌ای است، گفت: نخستین پیامد این روند، کاهش تدریجی جمعیت در سن فعالیت اقتصادی است. با کاهش ورودی نیروی کار جوان، بسیاری از بخش‌های تولیدی، صنعتی و خدماتی استان با کمبود نیروی انسانی متخصص مواجه خواهند شد و این مسئله می‌تواند بر رشد اقتصادی و بهره‌وری اثر منفی بگذارد.

وی اضافه کرد: پیامد دیگر، افزایش نسبت وابستگی سالمندی است؛ یعنی تعداد بیشتری از افراد بازنشسته و سالمند باید از سوی جمعیت شاغل حمایت شوند. در نتیجه هزینه‌های صندوق‌های بازنشستگی، بیمه‌های درمانی و بودجه سلامت افزایش خواهد یافت.

این جامعه‌شناس تصریح کرد: در حوزه سلامت نیز الگوی بیماری‌ها تغییر می‌کند. با افزایش جمعیت سالمند، بیماری‌های غیرواگیر مانند دیابت، بیماری‌های قلبی و عروقی، سرطان، آلزایمر و اختلالات اسکلتی ـ عضلانی افزایش می‌یابد و نظام سلامت باید از درمان‌های کوتاه‌مدت به سمت مراقبت‌های طولانی‌مدت، توانبخشی، مراقبت در منزل و طب سالمندی حرکت کند.

وی با اشاره به وضعیت شهرستان‌های استان گفت: هرچند آمار تفصیلی سالانه سالمندی به تفکیک همه شهرستان‌ها هنوز منتشر نشده است، اما مطالعات جمعیتی و الگوهای مهاجرت نشان می‌دهد شهرستان‌هایی مانند مهدیشهر، دامغان و بخش‌هایی از شاهرود به دلیل کاهش موالید و مهاجرت مستمر جمعیت جوان، با سرعت بیشتری در حال تجربه سالمندی هستند.

فرزانه ادامه داد: علت این وضعیت را باید در ترکیب سه عامل جست‌وجو کرد؛ نخست کاهش نرخ باروری، دوم مهاجرت جوانان برای اشتغال و تحصیل به استان‌های بزرگ‌تر و سوم افزایش امید به زندگی. در نتیجه، سهم سالمندان در این مناطق سریع‌تر از میانگین استان افزایش می‌یابد و سیاست‌های جمعیتی باید متناسب با ویژگی‌های هر شهرستان تدوین شود.

وی درباره آینده جمعیتی استان نیز اظهار کرد: اگر روند فعلی کاهش باروری و مهاجرت جوانان ادامه یابد، استان سمنان در دهه‌های آینده با کاهش جمعیت در سن کار، افزایش سهم سالمندان، افزایش نسبت وابستگی، رشد هزینه‌های سلامت، فشار بیشتر بر صندوق‌های بازنشستگی، کاهش جمعیت دانش‌آموزی، تغییر کاربری برخی مراکز آموزشی و حتی تخلیه تدریجی برخی روستاها روبه‌رو خواهد شد.

این جامعه‌شناس افزود: با کوچک‌تر شدن خانواده‌ها، احتمال افزایش سالمندان تنها نیز بیشتر خواهد شد؛ موضوعی که توسعه خدمات مراقبت در منزل، بیمه مراقبت بلندمدت و ایجاد شهرهای دوستدار سالمند را به یک ضرورت تبدیل می‌کند.

فرزانه در پایان تأکید کرد: مدیریت سالمندی نیازمند نگاهی جامع و آینده‌نگر است. اجرای کامل سیاست‌های حمایت از خانواده و قانون جوانی جمعیت از طریق تسهیل ازدواج، تأمین مسکن، ایجاد اشتغال پایدار، حمایت از مادران شاغل و کاهش هزینه‌های فرزندآوری باید هم‌زمان با توسعه زیرساخت‌های ویژه سالمندان دنبال شود. همچنین حفظ و جذب جمعیت جوان یکی از مهم‌ترین راهبردهای استان سمنان است؛ زیرا تا زمانی که فرصت‌های شغلی پایدار، سرمایه‌گذاری و امکان ماندگاری نخبگان در استان فراهم نشود، روند مهاجرت ادامه خواهد یافت و سرعت سالمندی افزایش پیدا می‌کند.

سالمندی جمعیت، دیگر یک پیش‌بینی برای آینده نیست؛ روندی است که آثار آن از امروز در ساختار اجتماعی و اقتصادی استان سمنان قابل مشاهده است. آنچه می‌تواند این تحول را از یک چالش به فرصتی برای توسعه تبدیل کند، برنامه‌ریزی علمی، تقویت زیرساخت‌های سلامت و رفاه، حمایت از خانواده و ایجاد شرایط مناسب برای حفظ جمعیت جوان در استان است؛ تصمیم‌هایی که کیفیت زندگی نسل‌های آینده را رقم خواهد زد.

انتهای خبر/