به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی مرآت، سند راهبردی تأمین آب شرب همه شهرستان‌های استان سمنان تدوین شده است؛ سندی که قرار است نیازهای آبی شهرستان‌ها و راهکارهای تأمین آب در کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت را مشخص کند.

تدوین این سند در شرایطی انجام شده که مسئله آب در سمنان دیگر به روزهای اوج مصرف تابستان محدود نیست. استان ششمین سال خشکسالی را پشت سر می‌گذارد و بارش‌ها همچنان پایین‌تر از میانگین بلندمدت گزارش می‌شود. از سوی دیگر، بخش قابل‌توجهی از آب موردنیاز استان از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود؛ منابعی که طی سال‌های گذشته تحت فشار برداشت قرار داشته‌اند.

بر اساس اعلام شرکت آب منطقه‌ای سمنان، بیش از ۷۵ درصد نیاز آبی استان از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود و حدود ۸۲ درصد مصرف آب نیز در بخش کشاورزی است. سطح آب زیرزمینی آبخوان سمنان طی ۳۱ سال حدود ۲۰ متر کاهش یافته و کسری سالانه مخازن آب زیرزمینی استان حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب اعلام شده است.

در چنین شرایطی، مسئله اصلی فقط پیدا کردن منبع جدید برای تأمین آب شرب نیست؛ بلکه این است که آیا سند جدید می‌تواند میان تأمین آب، حفاظت از منابع و کنترل مصرف تعادل ایجاد کند یا نه.

آب شرب در سایه بحران آبخوان

عرفان عقیلی، کارشناس حوزه آب، در گفتگو با خبرنگار مرآت، با اشاره به تدوین سند راهبردی تأمین آب شرب شهرستان‌های استان سمنان اظهار کرد: مسئله اصلی استان دیگر صرفاً کمبود آب در روزهای گرم سال نیست، بلکه پایداری تأمین آب در شرایط تداوم خشکسالی و افت منابع زیرزمینی است.

وی افزود: افت حدود ۲۰ متری سطح آب زیرزمینی آبخوان سمنان طی ۳۱ سال و تداوم کسری منابع نشان می‌دهد ظرفیت طبیعی تأمین آب در حال محدود شدن است. از این منظر، تدوین سند راهبردی می‌تواند نقطه شروع مناسبی باشد، اما ارزش واقعی آن در مرحله اجرا مشخص خواهد شد.

این کارشناس حوزه آب ادامه داد: اگر اجرای سند صرفاً به حفر چاه‌های بیشتر و انتقال آب محدود شود، ریشه مسئله حل نخواهد شد؛ زیرا برداشت بیشتر از منابع زیرزمینی بدون توجه به ظرفیت پایدار آبخوان، تنها می‌تواند بحران را به آینده منتقل کند.

عقیلی تأکید کرد: مهم‌ترین معیار باید ایجاد تعادل میان منابع قابل‌اتکا و روند توسعه استان باشد. توسعه شهری، صنعتی و جمعیتی نمی‌تواند مستقل از ظرفیت واقعی منابع آب پیش برود و هر طرح جدید باید مشخص کند آب موردنیاز آن از کجا و با چه میزان پایداری تأمین خواهد شد.

وی تصریح کرد: منابع زیرزمینی همچنان یکی از پایه‌های تأمین آب خواهند بود، اما نمی‌توان افزایش دائمی ظرفیت تأمین را بر پایه برداشت بیشتر از چاه‌ها بنا کرد. سمنان به یک سبد متنوع منابع آب نیاز دارد؛ از استفاده مدیریت‌شده از منابع سطحی و انتقال آب با ارزیابی پایداری گرفته تا بازچرخانی پساب، استفاده از آب تصفیه‌شده در مصارف غیرشرب، کاهش هدررفت شبکه و مدیریت مصرف.

عقیلی بیان کرد: هدف، حذف چاه‌ها نیست؛ بلکه باید برداشت از منابع زیرزمینی از حالت جبرانی خارج و با ظرفیت پایدار آبخوان هماهنگ شود.

وی درباره شهرستان‌محور شدن سند نیز گفت: این رویکرد زمانی تفاوت واقعی ایجاد می‌کند که برای هر شهرستان، علاوه بر تعریف پروژه، منبع مالی، دستگاه مسئول، زمان‌بندی و شاخص ارزیابی مشخص باشد؛ در غیر این صورت، شهرستانی شدن برنامه‌ها صرفاً تغییر شکل یک سند خواهد بود.

این کارشناس پیشنهاد کرد: اجرای سند با شاخص‌های مشخص و قابل‌سنجش دنبال شود؛ از جمله میزان افت سطح آبخوان‌ها، کسری سالانه منابع، وابستگی به چاه‌های جدید، هدررفت شبکه، میزان بازچرخانی پساب، تحقق ظرفیت پروژه‌ها و تعداد روزهای افت فشار یا قطعی آب.

وی در پایان خاطرنشان کرد: زمانی می‌توان از تغییر رویکرد مدیریت آب سخن گفت که اهداف سند از متن اداری به شاخص‌های قابل‌اندازه‌گیری تبدیل شوند.

آزمون واقعی سند روی زمین است

تدوین سند راهبردی تأمین آب شرب، در شرایط فعلی سمنان می‌تواند چارچوبی برای خروج از تصمیم‌های مقطعی باشد؛ اما خود سند، آب تولید نمی‌کند. ارزش آن زمانی مشخص می‌شود که برنامه‌های پیش‌بینی‌شده به پروژه‌هایی با اعتبار، زمان‌بندی و مسئول مشخص تبدیل شوند.

شرکت آب منطقه‌ای سمنان پیش‌تر اعلام کرده بود که با برخی اقدامات مدیریتی، متوسط افت سالانه سطح آب زیرزمینی از حدود ۷۰ سانتی‌متر به ۵۳ تا ۵۴ سانتی‌متر کاهش یافته است؛ با این حال، پایین بودن تغذیه سفره‌های زیرزمینی همچنان یک چالش جدی است.

در کنار آن، استفاده از پساب و توسعه بازچرخانی آب نیز در برنامه‌های مدیریت منابع آب استان قرار گرفته است؛ رویکردی که در صورت اجرای واقعی می‌تواند بخشی از فشار بر منابع زیرزمینی را کاهش دهد.

از این منظر، عبور از یک تابستان بدون قطعی گسترده آب، به‌تنهایی نمی‌تواند معیار موفقیت برنامه تأمین آب باشد. ممکن است با اقدامات اضطراری بتوان نیاز شرب را در کوتاه‌مدت پاسخ داد، اما اگر افت آبخوان ادامه پیدا کند، مسئله اصلی همچنان پابرجاست.

بنابراین، اجرای سند باید با یک پرسش ساده اما مهم سنجیده شود: آیا در سال‌های آینده، آب شرب سمنان با اتکا به منابع پایدارتر و فشار کمتر بر آبخوان تأمین خواهد شد؟

سند راهبردی تأمین آب شرب سمنان زمانی اهمیت واقعی پیدا می‌کند که همزمان سه مسیر را دنبال کند: تأمین پایدار آب شرب، کاهش فشار بر منابع زیرزمینی و مدیریت تقاضا.

اکنون نقطه مهم، مرحله پس از تدوین سند است؛ جایی که باید برای هر پروژه، اعتبار، مسئول، زمان اجرا و شاخص ارزیابی مشخص باشد و نتیجه عملکرد نیز برای افکار عمومی قابل‌سنجش شود.

تدوین سند پایان کار نیست؛ آزمون واقعی از جایی آغاز می‌شود که باید نتیجه آن روی زمین دیده شود.

انتهای خبر/