به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت» بحران آب در غرب استان سمنان دیگر یک مسئله فصلی نیست؛ کاهش منابع زیرزمینی، افت آبدهی چاه‌ها و افزایش نیاز بخش‌های مختلف، تأمین آب پایدار را به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های گرمسار و آرادان تبدیل کرده است.

در چنین شرایطی، خط انتقال آب سد نمرود به غرب استان یکی از مهم‌ترین طرح‌های تأمین آب منطقه محسوب می‌شود؛ پروژه‌ای که با تکمیل ۱۹ کیلومتر باقی‌مانده می‌تواند بخشی از وابستگی شهرهای غرب استان به منابع زیرزمینی را کاهش دهد.

بر اساس اعلام مسئولان، ۱۲ میلیون مترمکعب آب از سد نمرود برای این طرح تخصیص یافته و در کنار آن، تأمین ۱۵۰ لیتر بر ثانیه از چاه‌های واقع در استان تهران نیز پیش‌بینی شده است؛ اما کاهش شدید آبدهی این چاه‌ها نشان می‌دهد منابع زیرزمینی دیگر نمی‌توانند با گذشته بار تأمین آب منطقه را بر دوش بکشند.

مسئله اما فقط اجرای یک خط انتقال نیست؛ پرسش اصلی این است که آیا این پروژه می‌تواند بحران آب غرب سمنان را به شکل پایدار مدیریت کند یا صرفاً فرصتی برای عبور از شرایط فعلی ایجاد خواهد کرد؟

 انتقال آب لازم است، اما کافی نیست

مقداد معلمی، کارشناس حوزه آب، در گفت‌وگو با «مرآت» با تأکید بر اهمیت خط انتقال سد نمرود، تکمیل این پروژه را اقدامی اساسی برای تأمین آب شرب پایدار گرمسار و آرادان می‌داند، اما معتقد است نباید اجرای آن را به معنای حل کامل مسئله آب منطقه تلقی کرد.

به گفته معلمی، اهمیت اصلی این پروژه تنها در حجم آب انتقالی خلاصه نمی‌شود، بلکه تغییر سبد تأمین آب شرب از منابع زیرزمینی تحت فشار به یک منبع سطحی قابل مدیریت، ارزش مهم‌تر آن است. به اعتقاد این کارشناس، در صورت اجرای صحیح، پروژه می‌تواند وابستگی شهرها به چاه‌ها را کاهش داده و در دوره‌های اوج مصرف، فشار بر منابع زیرزمینی را کمتر کند.

وی درباره تخصیص ۱۲ میلیون مترمکعب آب نیز معتقد است این عدد باید در مقیاس مصرف واقعی منطقه ارزیابی شود. بر اساس فرض کارشناسی مطرح‌شده، اگر نیاز شرب حدود ۴۰۰ لیتر بر ثانیه باشد، مصرف سالانه به حدود ۱۲.۶ میلیون مترمکعب می‌رسد؛ بنابراین ۱۲ میلیون مترمکعب تقریباً در محدوده نیاز یک سال آب شرب با چنین دبی قرار می‌گیرد، اما نمی‌توان آن را پاسخگوی کل نیاز آبی غرب استان دانست؛ چرا که صنعت، کشاورزی و نیازهای زیست‌محیطی نیز سهم خود را دارند.

معلمی با اشاره به کاهش آبدهی چاه‌های پیش‌بینی‌شده نیز وضعیت منابع زیرزمینی منطقه را هشداردهنده توصیف می‌کند و می‌گوید برای اعلام دقیق اینکه آبخوان‌ها وارد مرحله بحرانی شده‌اند، باید شاخص‌هایی مانند افت سطح ایستابی، کسری مخزن تجمعی، میزان تغذیه سالانه و روند چندساله برداشت بررسی شود.

از نگاه او، حتی بدون این محاسبات نیز یک پیام روشن وجود دارد و آن اینکه ادامه تأمین کسری آب از طریق حفر و برداشت بیشتر از چاه‌ها نمی‌تواند یک راهبرد پایدار باشد و چاه‌های موجود باید بیشتر نقش منبع پشتیبان در شرایط اضطراری را داشته باشند.

این کارشناس انتقال آب سد نمرود را بخشی از راه‌حل پایدار می‌داند، نه تمام آن؛ چرا که پایداری طرح به میزان آورد سد، تغییرات اقلیمی، حجم تخصیص و مهم‌تر از همه مدیریت مصرف وابسته است.

معلمی تأکید دارد اگر آب جدید وارد شبکه شود اما همزمان برداشت از آبخوان ادامه پیدا کند و مصرف نیز افزایش یابد، بحران تنها به آینده منتقل خواهد شد. بنابراین باید آب سد نمرود جایگزین بخشی از برداشت از آبخوان شود، نه اینکه به منابع قبلی اضافه شود.

وی مهم‌ترین اقدام همزمان با اجرای پروژه را مدیریت تقاضا و کاهش برداشت از منابع زیرزمینی می‌داند و بر کنترل برداشت از آبخوان‌ها، کاهش مصرف آب کشاورزی، اصلاح الگوی کشت، کاهش هدررفت شبکه آب شرب و برنامه‌ریزی برای استفاده از روان‌آب‌ها و سیلاب‌های فصلی تأکید دارد.

خط انتقال آب؛ پایان بحران یا آغاز یک مدیریت تازه؟

آنچه از مجموع این داده‌ها و تحلیل کارشناسی به دست می‌آید، این است که خط انتقال آب سد نمرود برای غرب سمنان یک پروژه ضروری است، اما نباید آن را با «حل بحران آب» یکسان دانست.

۱۲ میلیون مترمکعب آب می‌تواند بخشی مهم از نیاز شرب منطقه را پوشش دهد، اما در برابر مجموعه نیازهای شرب، کشاورزی و صنعتی، یک راه‌حل جامع محسوب نمی‌شود. از سوی دیگر، کاهش آبدهی چاه‌ها نشان می‌دهد ادامه تکیه بر منابع زیرزمینی نیز نمی‌تواند پاسخگوی آینده باشد.

بنابراین اهمیت ۱۹ کیلومتر باقی‌مانده بیش از آنکه صرفاً در طول خط انتقال باشد، در فرصتی است که برای بازتنظیم منابع آب غرب استان ایجاد می‌کند.

اگر آب انتقالی جایگزین بخشی از برداشت از سفره‌های زیرزمینی شود، می‌توان امیدوار بود فشار بر آبخوان‌ها کاهش یابد؛ اما اگر افزایش عرضه به افزایش مصرف منجر شود، بحران تنها برای مدتی عقب خواهد افتاد.

غرب سمنان امروز به آب نیاز دارد، اما مسئله اصلی فردای این منطقه فقط رسیدن آب نیست؛ ماندگار شدن آب است.

تکمیل خط انتقال سد نمرود می‌تواند یک گام مهم برای تأمین آب پایدار گرمسار و آرادان باشد، اما موفقیت واقعی آن زمانی رقم می‌خورد که همزمان با اجرای پروژه، مدیریت مصرف، کنترل برداشت از منابع زیرزمینی و اصلاح الگوی مصرف نیز جدی گرفته شود.

انتهای خبر/