به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی مرآت، وقتی از مدیریت آب در استان سمنان صحبت می‌شود، بخش قابل توجهی از توجه‌ها به تأمین منابع جدید و محدودیت‌های موجود معطوف است؛ در حالی که یک بخش مهم دیگر، کاهش مصرف در محل استفاده است.

صنعت یکی از بخش‌هایی است که بخشی از آب مصرفی آن در فرآیندهای خنک‌کاری مورد استفاده قرار می‌گیرد. برج‌های خنک‌کننده نیز به دلیل تبخیر، تخلیه آب تغلیظ‌شده و سایر تلفات، بخشی از آب را از چرخه مصرف خارج می‌کنند.

در همین زمینه، پژوهشی در استان سمنان با تمرکز بر کاهش هدررفت آب در برج‌های خنک‌کننده، امکان کاهش حداقل ۳۰ درصدی هدررفت آب نسبت به قطره‌گیرهای متداول را بررسی کرده است.

اما یک فاصله مهم میان «امکان فنی» و «صرفه‌جویی واقعی» وجود دارد؛ فاصله‌ای که برای پر کردن آن باید شرایط هر واحد صنعتی، میزان مصرف، تجهیزات و هزینه اجرای راهکارها بررسی شود.

۳۰ درصد برای همه صنایع یکسان نیست

عرفان عقیلی، کارشناس حوزه آب و بهره‌وری، در گفت‌وگو با مرآت با اشاره به وضعیت منابع آبی استان سمنان اظهار کرد: در استانی که محدودیت منابع آب جدی است، کاهش مصرف آب در صنایع می‌تواند یکی از اقدامات مؤثر در مدیریت تنش آبی باشد؛ البته به شرط آنکه صرفه‌جویی واقعی و قابل اندازه‌گیری باشد.

وی افزود: در بسیاری از سامانه‌های صنعتی، به‌ویژه برج‌های خنک‌کننده، بخشی از آب به دلیل تبخیر و بخشی نیز به دلیل تخلیه آب تغلیظ‌شده یا Blowdown از مدار خارج می‌شود و مدیریت همین بخش می‌تواند بدون کاهش تولید، مصرف آب را کاهش دهد.

عقیلی درباره امکان کاهش ۳۰ درصدی هدررفت آب در برج‌های خنک‌کننده گفت: از نظر فنی، ۳۰ درصد یک هدف قابل دستیابی در برخی واحدهاست، اما نمی‌توان آن را برای همه صنایع و همه برج‌ها به‌صورت یکسان تضمین کرد.

این کارشناس ادامه داد: میزان صرفه‌جویی به کیفیت آب ورودی، سختی و املاح، وضعیت تجهیزات، تعداد سیکل‌های تغلیظ، روش تصفیه آب و نحوه بهره‌برداری بستگی دارد.

وی بیان کرد: رسیدن به کاهش ۳۰ درصدی در مصرف یا هدررفت کل، در بعضی سامانه‌هایی که از ابتدا بهره‌وری پایینی دارند، می‌تواند امکان‌پذیر باشد؛ اما این موضوع نیازمند بررسی موردی است.

عقیلی تأکید کرد: نمی‌توان صرفاً با افزایش سیکل تغلیظ به این هدف رسید، زیرا افزایش بیش از حد املاح می‌تواند باعث رسوب‌گذاری، خوردگی و آسیب به تجهیزات شود؛ بنابراین کنترل هدایت الکتریکی، تصفیه مناسب و کنترل هوشمند تخلیه آب ضروری است.

وی درباره میزان صرفه‌جویی احتمالی در صنایع استان سمنان گفت: بدون داشتن آمار واقعی مصرف آب، تعداد برج‌های خنک‌کننده و حجم آب جبرانی صنایع استان، نمی‌توان یک عدد دقیق برای میزان صرفه‌جویی کل استان اعلام کرد.

این کارشناس افزود: ظرفیت صرفه‌جویی در واحدهایی که برج‌های خنک‌کننده با سیکل پایین، تخلیه بیش از حد، نشتی یا کنترل دستی دارند، بیشتر است.

عقیلی ادامه داد: برای محاسبه دقیق باید ابتدا مصرف آب هر واحد اندازه‌گیری شود و سپس میزان کاهش مصرف بعد از اجرای طرح مشخص شود. تجهیز خطوط آب جبرانی و تخلیه به کنتور، کنترل هدایت الکتریکی و ثبت مستمر داده‌ها از نخستین اقدامات لازم است.

وی خاطرنشان کرد: صنایعی که مصرف آب خنک‌کاری بالاتری دارند یا از برج‌های خنک‌کننده بزرگ و مدارهای باز استفاده می‌کنند، معمولاً ظرفیت بیشتری برای صرفه‌جویی دارند.

عقیلی افزود: جایگزینی سامانه‌های یک‌بارمصرف با مدارهای بازچرخانی‌شونده نیز می‌تواند بسیار مؤثر باشد، زیرا سامانه‌های یک‌بارمصرف آب بسیار بیشتری نسبت به سامانه‌های بازچرخانی مصرف می‌کنند.

این کارشناس درباره موانع اجرای چنین طرح‌هایی اظهار کرد: مهم‌ترین مشکل، فاصله بین پژوهش، اندازه‌گیری و اجرای صنعتی است. ممکن است یک فناوری در محیط آزمایشگاهی یا یک واحد صنعتی نتیجه خوبی داشته باشد، اما برای تعمیم آن به واحدهای دیگر باید کیفیت آب، تجهیزات، هزینه سرمایه‌گذاری و شرایط تولید هر کارخانه بررسی شود.

وی افزود: هزینه اولیه تجهیزات، نبود اندازه‌گیری دقیق مصرف آب، نگرانی واحد صنعتی از آسیب به تجهیزات، ضعف پایش و کنترل، نبود مشوق اقتصادی کافی و گاهی نبود ارتباط مناسب میان مراکز پژوهشی و صنایع از جمله موانع اجرای این طرح‌هاست.

عقیلی تصریح کرد: به جای الزام یکباره همه صنایع، بهتر است چند واحد صنعتی به‌عنوان پایلوت انتخاب شوند؛ مصرف آب قبل و بعد از اجرای طرح اندازه‌گیری شود و میزان صرفه‌جویی، هزینه اجرا و دوره بازگشت سرمایه مشخص شود.

وی در پایان گفت: اگر نتیجه اقتصادی و فنی مثبت بود، می‌توان الگو را به سایر واحدها تعمیم داد و کاهش ۳۰ درصدی را باید یک «هدف فنی قابل بررسی» دانست، نه عددی قطعی برای تمام صنایع.

عددی که هنوز باید در میدان سنجیده شود

نکته کلیدی در این موضوع، تفاوت میان کاهش هدررفت یک تجهیز و کاهش مصرف آب یک صنعت است. حتی اگر یک فناوری بتواند در شرایط مشخص ۳۰ درصد هدررفت یک سامانه را کاهش دهد، نمی‌توان بدون اطلاع از سهم آن سامانه در کل مصرف آب کارخانه، همین درصد را به کل مصرف صنعت تعمیم داد.

به همین دلیل، نخستین مطالبه در مسیر اجرای چنین طرح‌هایی باید داده باشد؛ داده‌ای که نشان دهد هر واحد صنعتی چه میزان آب وارد فرآیند می‌کند، چه مقدار آب جبرانی مصرف می‌شود، چه میزان تخلیه دارد و پس از اصلاح سیستم دقیقاً چه مقدار آب صرفه‌جویی شده است.

از طرف دیگر، کاهش مصرف نباید به قیمت افزایش ریسک آسیب به تجهیزات تمام شود. در برج‌های خنک‌کننده، کیفیت آب و میزان املاح مستقیماً با عملکرد تجهیزات ارتباط دارد و هر راهکاری باید همزمان سه شاخص را در نظر بگیرد: میزان صرفه‌جویی، هزینه اجرا و حفظ سلامت تجهیزات.

بنابراین شاید بهترین مسیر برای سمنان، نه اجرای گسترده و یکباره یک فناوری، بلکه انتخاب چند واحد صنعتی پرمصرف و اجرای طرح به شکل پایلوت باشد. در این صورت، می‌توان پیش از تعمیم طرح، یک پاسخ روشن برای سه سؤال به دست آورد: چه میزان آب ذخیره شد؟ اجرای طرح چقدر هزینه داشت؟ و سرمایه‌گذاری انجام‌شده چه زمانی بازمی‌گردد؟

اگر پاسخ این سه سؤال مثبت باشد، آن‌گاه عدد ۳۰ درصد می‌تواند از یک ظرفیت پژوهشی به یک شاخص قابل اتکا برای تصمیم‌گیری صنعتی تبدیل شود.

آب کمتر، بدون تولید کمتر

مدیریت مصرف آب در صنعت لزوماً به معنای کاهش تولید نیست. در بسیاری از موارد، مسئله اصلی افزایش بهره‌وری، جلوگیری از تلفات و بازگرداندن آب به چرخه مصرف است.

برای استانی مانند سمنان، چنین رویکردی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا هر مترمکعب آبی که از طریق اصلاح فرآیند و افزایش بهره‌وری در صنعت مصرف نمی‌شود، می‌تواند بخشی از فشار بر منابع محدود آب را کاهش دهد.

البته صنعت تنها بخش مصرف‌کننده آب نیست و مدیریت پایدار منابع نیازمند اصلاح الگوی مصرف در همه بخش‌هاست. با این حال، کاهش هدررفت در فرآیندهای صنعتی می‌تواند یکی از اقداماتی باشد که همزمان با حفظ فعالیت اقتصادی، امکان کاهش مصرف آب را فراهم می‌کند.

پژوهش‌های مرتبط با کاهش هدررفت آب در برج‌های خنک‌کننده، یک ظرفیت قابل بررسی برای صنایع سمنان ایجاد کرده‌اند؛ اما ارزش واقعی این ظرفیت زمانی مشخص می‌شود که در شرایط واقعی صنعت آزموده شود.

۳۰ درصد باید نقطه شروع اندازه‌گیری و آزمایش باشد، نه یک نتیجه قطعی. اگر اجرای پایلوت بتواند صرفه‌جویی واقعی، هزینه قابل قبول و دوره بازگشت اقتصادی مناسب را نشان دهد، آن زمان می‌توان درباره توسعه این راهکار در صنایع استان تصمیم گرفت.

در شرایط تنش آبی، آینده مدیریت آب فقط به یافتن منابع جدید وابسته نیست؛ بخشی از راه‌حل در این است که همان آبی که امروز در اختیار داریم، با بهره‌وری بیشتری مصرف شود.

انتهای خبر/