به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، شیخ صدوق به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین محدثان شیعه، در دوره‌ای زیست که جامعه اسلامی با چالش‌های عمیق فکری و اعتقادی مواجه بود.

 در چنین شرایطی، تلاش او برای گردآوری، تنظیم و تبیین روایات، تنها یک فعالیت علمی نبود، بلکه پاسخی به نیاز زمانه در جهت ایجاد انسجام فکری و تقویت مرجعیت علمی به شمار می‌رفت.

با این حال، مسئله اصلی در شرایط کنونی، نسبت این میراث با جامعه امروز است؛ اینکه آیا بزرگداشت چنین شخصیت‌هایی توانسته است ارتباطی مؤثر با افکار عمومی برقرار کند یا همچنان در چارچوب مناسبت‌های رسمی باقی مانده است.

صداقت علمی بدون تعصب؛ نسخه شیخ صدوق برای جامعه امروز

در همین رابطه، احمد فرزانه، جامعه‌شناس درگفتگو با خبرنگار فرهنگی «مرآت»؛ با اشاره به کارکردهای میراث شیخ صدوق در جامعه امروز اظهار کرد: «مهم‌ترین کارکرد میراث شیخ صدوق، اعتدال عقلانی در دین‌ورزی است. او توانست میان نقل و عقل پیوند برقرار کند و احادیث را با رویکردی نقادانه و گزینشی ارائه دهد. این روش برای جامعه امروز که با دوگانه افراط‌گرایی و سکولاریسم مواجه است، می‌تواند یک الگوی عملی و قابل اتکا باشد.»

وی در ادامه با انتقاد از شیوه برگزاری بزرگداشت‌ها افزود: «بزرگداشت‌ها عموماً شکلی و مقطعی هستند و از زبان تشریفاتی و کلیشه‌های تکراری استفاده می‌کنند. در حالی که نسل جوان به دنبال معنا و پاسخ به پرسش‌های واقعی خود است، نه تجلیل‌های خشک و بی‌ارتباط با مسائل روز.»

این جامعه‌شناس با تأکید بر اینکه چالش اصلی در این حوزه به «نحوه روایت» بازمی‌گردد، تصریح کرد: «محتوای فکری شیخ صدوق بسیار غنی و ارزشمند است، اما در قالب‌های سخت و صرفاً آکادمیک باقی مانده است. تا زمانی که این محتوا به زبان ساده، روایت‌محور و در قالب‌های چندرسانه‌ای ارائه نشود، ارتباط مؤثری با مخاطب برقرار نخواهد شد.»

فرزانه در پاسخ به این پرسش که کدام ویژگی شیخ صدوق برای مخاطب امروز باید برجسته شود، گفت: «صداقت علمی بدون تعصب مهم‌ترین ویژگی اوست؛ عالمی که در دوره‌ای پر از اختلافات مذهبی، با رویکردی مستند و منصفانه به جمع‌آوری حدیث پرداخت و از تحمیل عقیده پرهیز داشت. این ویژگی می‌تواند برای جامعه امروز بسیار الهام‌بخش باشد.»

وی با اشاره به نقش رسانه‌ها در این زمینه اظهار کرد: «رسانه‌ها نقش کلیدی در ترجمه این میراث به زبان امروز دارند، اما تاکنون بیشتر در سطح برنامه‌های مناسبتی و معرفی‌های کلیشه‌ای باقی مانده‌اند. در حالی که ظرفیت‌هایی مانند پادکست، اینفوگرافیک و تولیدات تصویری کوتاه، کمتر مورد استفاده قرار گرفته است.»

این جامعه‌شناس در پایان، راهکارهای عملی برای پیوند میان میراث گذشته و نیازهای امروز را چنین تشریح کرد: «باید به سمت طراحی بسته‌های مسئله‌محور از آثار شیخ صدوق حرکت کنیم؛ به‌عنوان مثال، استخراج پاسخ به شبهات اعتقادی جوانان، تولید انیمیشن از روایت‌های اخلاقی و برگزاری مسابقات تولید محتوا در میان دانشجویان. این اقدامات می‌تواند به بازآفرینی این میراث در قالبی قابل فهم و جذاب کمک کند.»

بر این اساس، به نظر می‌رسد در صورت بازتعریف و روایت مؤثر، مناسبت‌هایی همچون روز شیخ صدوق می‌توانند از سطح یک یادبود تقویمی فراتر رفته و به بستری برای گفت‌وگو، تولید معنا و تقویت سرمایه اجتماعی در حوزه فرهنگ و اندیشه تبدیل شوند.

در نهایت، اهمیت این روز را باید در نسبتی جست‌وجو کرد که با زندگی امروز برقرار می‌کند؛ نسبتی که در صورت تبیین صحیح، می‌تواند میراث فکری گذشته را به عنصری زنده و اثرگذار در مسیر فرهنگ و اندیشه جامعه تبدیل کند.

انتهای خبر/