به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، ایران در تاریخ معاصر خود روزهای دشوار کم ندیده است؛ روزهایی که تهدید، امنیت و تمامیت سرزمینی کشور را نشانه گرفته و جامعه را در برابر یک پرسش بزرگ قرار داده است: در لحظه‌ای که کشور در معرض خطر قرار می‌گیرد، سهم مردم در دفاع از وطن چیست؟

پاسخ این پرسش را نمی‌توان فقط در خط مقدم جست‌وجو کرد. دفاع، گاهی در سنگر اتفاق می‌افتد و گاهی در خانه‌ها، محله‌ها و میان مردمی که با پشتیبانی، همدلی و حفظ آرامش، اجازه نمی‌دهند فشار بحران، پیوندهای اجتماعی را از هم بگسلد.

سمنان؛ بخشی از روایت دفاع مردمی

استان سمنان نیز بخشی از همین روایت ملی است؛ استانی که سهم مردم آن در دفاع از کشور، تنها به یک خاطره تاریخی محدود نمی‌شود. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مسئولان استانی، رزمندگان سمنان در دوران دفاع مقدس در ۵۵ عملیات حضور داشتند و بیش از ۵۵ درصد شهدای استان در آن دوران از قشر بسیجی و مردمی بودند.

گزارش‌های تاریخی همچنین از اعزام بیش از ۴۲ هزار رزمنده از استان سمنان به جبهه‌های دفاع مقدس و تقدیم حدود سه هزار شهید از این استان حکایت دارد؛ ارقامی که در کنار جمعیت آن روزهای استان، تصویری از گستردگی حضور سمنانی‌ها در دفاع از کشور ارائه می‌کند.

این حضور البته فقط در خط مقدم خلاصه نمی‌شد. پشت جبهه نیز خانواده‌ها، گروه‌های مردمی و نیروهای پشتیبان، بخشی از بار جنگ را بر دوش داشتند؛ از تأمین نیازهای جبهه‌ها تا همراهی با خانواده‌های رزمندگان و تحمل دشواری‌های سال‌های جنگ.

به این ترتیب، روایت سمنان را می‌توان بخشی از روایت بزرگ‌تری دانست که در آن دفاع از وطن، از یک وظیفه فردی یا سازمانی فراتر رفت و به یک مسئولیت اجتماعی تبدیل شد.

دفاعی که در زندگی مردم ادامه پیدا می‌کند

دفاع مقدس یکی از روشن‌ترین نمونه‌های این همراهی بود؛ دورانی که مردم در کنار رزمندگان ایستادند و پشتیبانی از جبهه‌ها، حمایت از خانواده‌ها و تحمل دشواری‌های جنگ، بخشی از زندگی روزمره جامعه شد.

این روایت اما به سال‌های جنگ محدود نماند. در بحران‌ها و تهدیدهای بعدی نیز هر بار که امنیت و تمامیت سرزمینی ایران در معرض خطر قرار گرفته، مردم به شکل‌های مختلف با مسئله دفاع از کشور روبه‌رو شده‌اند؛ از پشتیبانی و امدادرسانی گرفته تا حفظ آرامش، کمک به یکدیگر و مقابله با فضای ناامیدی.

در جنگ‌های اخیر نیز مفهوم دفاع مردمی فقط در حضور مستقیم در میدان خلاصه نمی‌شود. جامعه در کنار نیروهای مدافع، می‌تواند با حفظ انسجام، مسئولیت‌پذیری و آرامش، بخشی از ظرفیت عبور کشور از بحران باشد.

حسین ذاکری در گفت‌وگو با خبرنگار مرآت، حضور و همراهی مردم در مقاطع مختلف تاریخی را یکی از عوامل مهم در حفظ انسجام اجتماعی و عبور کشور از بحران‌ها دانست و اظهار کرد: تجربه‌های تاریخی ایران نشان می‌دهد هر زمان مردم احساس کرده‌اند اصل استقلال، امنیت و تمامیت سرزمینی کشور در معرض تهدید قرار گرفته، مشارکت و همراهی آنان توان جامعه برای تحمل فشارها و عبور از شرایط دشوار را افزایش داده است.

وی افزود: دفاع از کشور فقط یک موضوع نظامی نیست و پشتوانه اصلی دفاع، سرمایه اجتماعی و احساس مسئولیت عمومی نسبت به سرنوشت سرزمین است.

ذاکری با بیان اینکه دفاع مردمی نباید صرفاً به حضور در میدان جنگ محدود شود، تصریح کرد: پشتیبانی از نیروهای مدافع، کمک به حفظ آرامش، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، همکاری در شرایط بحرانی، حمایت از خانواده‌ها و جلوگیری از گسترش التهاب و ناامیدی، همگی می‌توانند بخشی از دفاع مردمی باشند.

وی ادامه داد: جامعه‌ای که در شرایط تهدید بتواند زندگی عادی و انسجام خود را حفظ کند، ظرفیت بیشتری برای مقابله با بحران خواهد داشت.

ذاکری با اشاره به تداوم همراهی مردم در دوره اخیر گفت: این استمرار، فارغ از شکل و شیوه بروز آن، می‌تواند نشانه‌ای از اهمیت مفهوم وطن و تعلق به سرزمین برای بخش‌هایی از جامعه باشد و نشان دهد دفاع از ایران برای مردم صرفاً یک مفهوم انتزاعی نیست و در شرایط حساس می‌تواند به رفتار اجتماعی و احساس مسئولیت نسبت به آینده کشور تبدیل شود.

وی افزود: همدلی مردم در شرایط تهدید خارجی، زمانی که با حفظ آرامش و مسئولیت‌پذیری همراه باشد، می‌تواند تاب‌آوری ملی را افزایش دهد. دشمن در کنار فشارهای نظامی و اقتصادی ممکن است تلاش کند شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر کند؛ بنابراین حفظ ارتباط اجتماعی، اعتماد عمومی و پرهیز از رفتارهایی که جامعه را دچار التهاب می‌کند، بخشی از قدرت یک کشور در مواجهه با بحران است.

ذاکری درباره آنچه باید از این دوره برای نسل‌های آینده باقی بماند، بیان کرد: مردم ایران در دفاع از کشور فقط به مفهوم میدان نبرد محدود نشدند؛ بلکه در زندگی اجتماعی خود نیز مسئولیت حفظ ایران، آرامش جامعه و امید به آینده را بر عهده گرفتند.

وی افزود: روایت ماندگار این دوره باید نشان دهد «وطن» زمانی به یک قدرت واقعی تبدیل می‌شود که مردم آن، در لحظه‌های دشوار، سرنوشت کشور را متعلق به خود بدانند.

از سمنان تا ایران؛ روایت یک مسئولیت

آنچه از این روایت به دست می‌آید، این است که دفاع از ایران مفهومی تک‌بعدی نیست. میدان دفاع می‌تواند خط مقدم باشد، اما می‌تواند در رفتار اجتماعی مردم نیز شکل بگیرد؛ جایی که حفظ آرامش، کمک به دیگری و مسئولیت‌پذیری، به بخشی از وظیفه عمومی تبدیل می‌شود.

تجربه سمنان در دفاع مقدس نیز همین واقعیت را نشان می‌دهد. حضور ده‌ها هزار رزمنده از این استان، مشارکت نیروهای مردمی و تقدیم هزاران شهید، تنها بخشی از تاریخ دفاعی سمنان است؛ تاریخی که نشان می‌دهد فاصله میان «مردم» و «دفاع از وطن» در روزهای سخت، بسیار کمتر از فاصله میان میدان جنگ و زندگی روزمره بوده است.

این الگو در روایت جنگ‌ها و بحران‌های بعدی نیز قابل بررسی است. شکل حضور مردم تغییر کرده، اما اصل همراهی اجتماعی همچنان یکی از عناصر مهم در تاب‌آوری جامعه در شرایط دشوار است.

تداوم همراهی مردم در دوره اخیر نیز در همین چارچوب قابل بررسی است. استمرار این همراهی در ۲۱۱ شب، فارغ از شکل و شیوه بروز آن، در این گزارش تنها به‌عنوان یک نمونه از استمرار رفتار اجتماعی در یک دوره حساس مطرح می‌شود، نه محور اصلی روایت.

محور اصلی، رشته‌ای است که این روزها را به تجربه‌های تاریخی ایران پیوند می‌دهد؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد دفاع از وطن، در بزنگاه‌های مختلف، می‌تواند از یک وظیفه نظامی فراتر برود و به مسئولیتی اجتماعی تبدیل شود.

از سمنان تا دیگر نقاط ایران، از پشت جبهه‌های دفاع مقدس تا بحران‌های امروز، این روایت یک پیام مشترک دارد: وطن زمانی به یک قدرت اجتماعی تبدیل می‌شود که مردم، سرنوشت خود را از سرنوشت کشور جدا ندانند.

روایت دفاع از ایران را نمی‌توان فقط در تصاویر میدان‌های جنگ جست‌وجو کرد. بخش مهمی از این روایت در رفتار مردمی شکل گرفته که در روزهای دشوار، کشور را تنها نگذاشته‌اند.

سمنان نیز در این روایت، سهمی روشن دارد؛ استانی که حضور رزمندگان و مردم آن در دفاع مقدس، بخشی از تاریخ دفاع از ایران را شکل داده است و امروز می‌توان این تجربه را در قاب بزرگ‌ترِ مفهوم دفاع مردمی بازخوانی کرد.

دفاع مردمی یعنی وقتی پای ایران در میان است، مسئولیت از یک نهاد یا یک گروه فراتر می‌رود و در اشکال مختلف به یک مسئولیت اجتماعی تبدیل می‌شود؛ مسئولیتی که خود را در همدلی، پشتیبانی، آرامش و ایستادگی نشان می‌دهد.

یک ملت، یک وطن؛ و روایتی که از سمنان تا سراسر ایران، بخش بزرگی از آن را مردم نوشته‌اند.

انتهای خبر/