به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ سمنان در نقشه حمل‌ونقل کشور، استانی است که نمی‌توان نقش ارتباطی آن را نادیده گرفت؛ استانی که در مسیر یکی از پرترددترین محورهای کشور قرار گرفته و به دلیل اتصال مرکز کشور به شرق ایران، همواره یکی از مسیرهای اصلی جابه‌جایی کالا و مسافر بوده است.

قرار گرفتن در محور تهران ـ مشهد، دسترسی به شبکه راه‌آهن سراسری، نزدیکی به پایتخت، ارتباط با استان‌های شمالی، مرکزی و شرقی، وجود شهرک‌های صنعتی و ظرفیت‌هایی مانند مناطق ویژه اقتصادی گرمسار و سمنان، مجموعه‌ای از مزیت‌ها را برای توسعه اقتصاد لجستیک در اختیار این استان قرار داده است.

با این حال، بررسی وضعیت موجود نشان می‌دهد سمنان هنوز نتوانسته از این موقعیت ارتباطی به اندازه ظرفیت خود ارزش اقتصادی ایجاد کند؛ چراکه بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با جابه‌جایی کالا مانند انبارداری، توزیع، پردازش کالا و خدمات زنجیره تأمین، خارج از استان متمرکز است.

بیش از ۱۰ میلیون تن جابه‌جایی کالا؛ اما چه سهمی برای سمنان؟

بر اساس آمارهای حمل‌ونقل، سالانه بیش از ۱۰ میلیون تن کالا از مبادی استان سمنان توسط ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای جابه‌جا می‌شود؛ عددی که نشان‌دهنده ظرفیت بالای استان در حوزه حمل کالا است.

اما در اقتصاد لجستیک، صرف جابه‌جایی کالا به معنای بهره‌مندی اقتصادی نیست. ارزش اصلی زمانی ایجاد می‌شود که کالا در یک شبکه کامل شامل انبار، مرکز توزیع، خدمات پردازش، حمل‌ونقل ترکیبی، خدمات مالی و فناوری مدیریت زنجیره تأمین قرار گیرد.

به همین دلیل، پرسش اصلی درباره سمنان این نیست که چه میزان کالا از استان عبور می‌کند؛ بلکه این است که چه میزان از ارزش اقتصادی این گردش کالا در استان باقی می‌ماند؟

فاصله میان مسیر عبور و قطب لجستیکی

لجستیک در دنیای امروز فراتر از حمل‌ونقل است. کشورها و مناطقی که توانسته‌اند به قطب‌های لجستیکی تبدیل شوند، تنها به دلیل داشتن جاده و راه‌آهن موفق نشده‌اند، بلکه با ایجاد زیرساخت‌هایی مانند شهرهای لجستیکی، بندر خشک، پایانه‌های چندوجهی، انبارهای مدرن و مراکز توزیع منطقه‌ای، زنجیره ارزش ایجاد کرده‌اند.

در سمنان نیز با وجود برخورداری از زیرساخت‌های اولیه، برخی حلقه‌های مکمل هنوز به اندازه کافی توسعه پیدا نکرده‌اند.

نبود مراکز بزرگ لجستیکی، محدود بودن انبارهای مکانیزه، ضعف در حمل‌ونقل ترکیبی جاده‌ای ـ ریلی و کمبود شرکت‌های تخصصی مدیریت زنجیره تأمین، از جمله عواملی است که باعث شده بخش مهمی از ظرفیت ترانزیتی استان به درآمد پایدار تبدیل نشود.

صنعتی که به لجستیک قدرتمند نیاز دارد

استان سمنان تنها یک مسیر عبوری نیست؛ این استان دارای ظرفیت‌های قابل توجه صنعتی و تولیدی در حوزه‌هایی مانند صنایع معدنی، سیمان، گچ، فولاد، قطعه‌سازی، صنایع غذایی و کشاورزی است.

رشد این بخش‌ها بدون توسعه شبکه لجستیکی کارآمد دشوار خواهد بود؛ چراکه هزینه حمل‌ونقل، سرعت دسترسی به بازار و امکان صادرات، ارتباط مستقیمی با کیفیت زیرساخت‌های لجستیکی دارد.

توسعه این زیرساخت‌ها می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه تولید، زمینه جذب سرمایه‌گذاری جدید و ایجاد اشتغال در بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل، انبارداری، فناوری اطلاعات، خدمات بیمه‌ای و مدیریت زنجیره تأمین را فراهم کند.

 
سمنان نیازمند نقشه راه لجستیکی است

سید محمد شعنی، کارشناس اقتصاد حمل‌ونقل و لجستیک در گفت‌وگو با خبرنگار «مرآت» با اشاره به ظرفیت‌های استان سمنان اظهار کرد: قرار گرفتن در مسیر یکی از مهم‌ترین کریدورهای حمل‌ونقل کشور، یک مزیت بالقوه است، اما این مزیت زمانی به ارزش اقتصادی تبدیل می‌شود که خدمات لجستیکی و زنجیره ارزش در کنار آن شکل بگیرد.

وی افزود: در حال حاضر بخش قابل توجهی از کالاها از استان عبور می‌کنند، اما فعالیت‌هایی مانند انبارداری، تجمیع و توزیع کالا، بسته‌بندی، خدمات گمرکی، پردازش بار و مدیریت زنجیره تأمین به اندازه کافی در استان توسعه پیدا نکرده است.

این کارشناس اقتصاد حمل‌ونقل ادامه داد: سمنان از نظر موقعیت جغرافیایی، اتصال به شبکه ریلی سراسری و نزدیکی به بازار بزرگ تهران، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک مرکز لجستیکی دارد، اما توسعه این حوزه نیازمند یک برنامه جامع و هماهنگ است.

شعنی با بیان اینکه مهم‌ترین حلقه مفقوده، نبود نظام جامع توسعه لجستیک است، گفت: توسعه لجستیک نیازمند اتصال زیرساخت، سرمایه‌گذاری، فناوری، قوانین و خدمات تخصصی به یکدیگر است.

وی ایجاد شهر لجستیکی، بندر خشک، پایانه‌های ترکیبی جاده‌ای ـ ریلی و مراکز توزیع کالا را از جمله اقدامات ضروری دانست و افزود: این زیرساخت‌ها باید بر اساس مطالعات اقتصادی، نیاز صنایع و میزان واقعی تقاضای حمل بار طراحی شوند.

شعنی تأکید کرد: توسعه مراکز لجستیکی می‌تواند موجب کاهش هزینه حمل‌ونقل، افزایش رقابت‌پذیری صنایع، تسهیل صادرات و ایجاد اشتغال در حوزه‌های مختلف شود.

وی خاطرنشان کرد: تدوین سند جامع توسعه لجستیک استان با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و فعالان اقتصادی، نخستین گام برای استفاده از این ظرفیت است.

این کارشناس اقتصاد حمل‌ونقل گفت: تسهیل سرمایه‌گذاری، کاهش بروکراسی، ارائه مشوق‌های هدفمند و استفاده از مدل مشارکت عمومی ـ خصوصی می‌تواند زمینه ورود سرمایه‌گذاران به این حوزه را فراهم کند.

 
 سهم سمنان از اقتصاد عبوری چقدر است؟

با وجود ظرفیت‌های موجود، پرسش مهم این است که برنامه استان برای تبدیل موقعیت ترانزیتی به مزیت اقتصادی چیست؟

آیا ایجاد شهر لجستیکی یا بندر خشک در اولویت برنامه‌های توسعه‌ای قرار دارد؟ چه میزان سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در این حوزه جذب شده است؟ و سهم استان از ارزش افزوده ناشی از جابه‌جایی میلیون‌ها تن کالا چقدر است؟

پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند مسیر آینده اقتصاد حمل‌ونقل سمنان را مشخص کند.

آینده‌ای فراتر از عبور کالا

سمنان امروز از یک مزیت مهم برخوردار است؛ موقعیتی که می‌تواند این استان را به یکی از حلقه‌های مهم زنجیره تأمین کشور تبدیل کند.

اما تحقق این هدف نیازمند تغییر نگاه از «مسیر عبور» به «مرکز خلق ارزش» است. اگر زیرساخت‌های لجستیکی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و خدمات پشتیبان در کنار یکدیگر قرار گیرند، عبور کالا از سمنان می‌تواند به جای یک فرصت از دست‌رفته، به موتور محرک اقتصاد استان تبدیل شود.

انتهای خبر/