به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ در ایام جنگ ۴۰ روزه رمضان، ایران با وضعیتی بی‌سابقه از تهدیدات هم‌زمان رو‌به‌رو بود: از حملات هوایی به زیرساخت‌های انرژی گرفته تا تلاش برای ایجاد بحران‌های اپیدمیولوژیک. در آن روزها، یکی از بزرگ‌ترین ترس‌های نهاد‌های سلامت، فلج شدن مراکز تولید دارو و واکسن بود.

 اگر تولیداتی مثل سرم‌های ضد‌سم یا واکسن‌های حیاتی متوقف می‌شد، کشور نه تنها با جبهه نظامی، بلکه با یک «جبهه بیولوژیک» مخفی نیز رو‌به‌رو می‌شد که می‌توانست در میان آشوب ناشی از جنگ، تلفات انسانی را چندین برابر کند.

این گزارش، به بررسی نقش حیاتی انستیتو پاستور ایران در دوران جنگ ۴۰ روزه رمضان می‌پردازد؛ دورانی که برخلاف تصور عمومی، خط تولید واکسن و سرم‌های حیاتی نه تنها متوقف نشد، بلکه با تکیه بر اراده دانشمندان ایرانی، فراتر از شرایط بحرانی، به حیات تداوم بخشید.

اما انستیتو پاستور ایران، در آن مقطع، فراتر از یک مرکز تحقیقاتی، به یک «پایگاه دفاعی علمی» تبدیل شد. در حالی که بسیاری از صنایع حساس به دلیل شدت حملات و قطع برق و گاز، فعالیت خود را به حالت تعلیق درآوردند، پروتکل‌های اضطراری پاستور به کار گرفته شد تا چرخه تولید، با وجود محدودیت‌های شدید، با کمترین وقفه ادامه یابد.

تداوم تولید در میان غبار باروت

بر اساس اسناد و روایت‌های موجود از آن دوران، مدیریت انستیتو پاستور با یک چالش دوگانه رو‌به‌رو بود: تأمین مواد اولیه که از مسیر‌های صعب‌العبور و تحت فشار نظامی می‌گذشت، و حفظ سلامت کارکنان و دانشمندان در محیطی که خودِ مرکز نیز در معرض خطر قرار داشت. با این حال، خطوط تولید واکسن و سرم‌ها، با استراتژی‌های جایگزین، فعال ماندند. این تداوم تولید، مانع از آن شد که با ورود جراحت‌های ناشی از جنگ، کشور با کمبود واکسن‌های ضروری یا سرم‌های حیاتی برای درمان مسمومیت‌ها و بیماری‌های عفونی مواجه شود.

دیدگاه کارشناسان: علم به مثابه سپر دفاعی

در این میان، تحلیل کارشناسان نشان می‌دهد که موفقیت پاستور در آن دوران، تنها یک موفقیت اداری نبود، بلکه یک پیروزی راهبردی بود.

محسن افشاری، پژوهشگر تاریخ علوم پزشکی، در گفتگو با «تهران پرس»، می‌گوید:«بحران جنگ ۴۰ روزه رمضان، یک بحران همه‌جانبه بود. در آن مقطع، اگر انستیتو پاستور تحت فشار قرار می‌گرفت و تولیدش متوقف می‌شد، ما با یک شکست دوگانه رو‌به‌رو بودیم؛ شکست در جبهه نظامی و شکست در جبهه سلامت عمومی. تداوم تولید در آن شرایط، در واقع نوعی دفاع غیرمسلح بود که مانع از استفاده دشمن برای ایجاد بحران‌های بهداشتی در میان جمعیت آسیب‌دیده از جنگ شد.»

علی ابراهیمی، کارشناس مدیریت بحران و زیرساخت‌های صنعتی، در گفتگو با «تهران پرس»، بر این نکته تأکید دارد:«بسیاری فکر می‌کنند در زمان جنگ، تمام صنایع متوقف می‌شوند، اما پاستور نشان داد که با مدیریت هوشمندانه منابع و استفاده از سیستم‌های پشتیبان، می‌توان نقاط حساس تولید را حفظ کرد.

این موضوع از نظر مهندسی زنجیره تأمین، یک الگوی کلاسیک از تاب‌آوری در شرایط جنگی است. آنها توانستند میان نیاز به امنیت جانی کارکنان و ضرورت خروجی تولید، تعادلی برقرار کنند که در آن، خط تولید هرگز به صفر نرسید.»

چالش‌های ساختاری و میراث ماندگار

با وجود این موفقیت، مسیر پاستور در آن دوران هموار نبود. کمبود قطعات یدکی برای دستگاه‌های حساس آزمایشگاهی، نوسانات شدید جریان برق و دشواری‌های لجستیکی برای توزیع محصولات در استان‌های مرزی، از جمله چالش‌هایی بود که دانشمندان را با استرس‌های مداوم مواجه می‌کرد. با این حال، این دوران باعث شد تا ساختار‌های مدیریتی پاستور، از حالت زمان صلح به حالت مدیریت بحران تغییر ماهیت دهد که تأثیرات مثبت آن تا سال‌ها در پروتکل‌های ایران مشهود بود.

جمع‌بندی: یادمانِ اراده علمی

این گزارش نشان می‌دهد که انستیتو پاستور ایران در دوران جنگ ۴۰ روزه رمضان، تنها یک مرکز تولیدکننده نبود؛ بلکه به نمادی از خودکفایی در شرایط سخت تبدیل شد. تداوم تولید در آن دوران، پیامی روشن به دشمنان داشت: ایران حتی در میان‌ترین دقایق جنگ، توانایی حفظ سلامت ملی خود را دارد. این میراث علمی، درس بزرگی از پیوند میان «علم» و «امنیت ملی» است؛ درسی که می‌گوید در زمان‌های بحران، دانشمند و آزمایشگاه، همان‌قدر در خط مقدم هستند که سرباز و تانک.

انتهای خبر/
منبع: تهران پرس