ارثیه بی‌سند نمدمالان سمنان در تصاحب میراث

مجتمع نمدمالی سمنان در سال‌های گذشته محل فعالیت جمعی از نمدمالان قدیمی شهر بوده است. این هنرمندان پیش از انتقال به این مجموعه، در محدوده میدان تیرانداز (میدان شریعتی فعلی) فعالیت می‌کردند.

 با ایجاد میدان در آن محدوده و تغییر کاربری منطقه، زمینی در بیرون از شهر برای استقرار این هنرمندان خریداری شد و ساختمان‌هایی برای ادامه فعالیت آنان ساخته شد تا نمدمالان بتوانند کارگاه‌های خود را در محیطی متمرکز و مناسب ادامه دهند.

نمدمالی یکی از هنرهای سنتی شناخته‌شده سمنان است و در دهه‌های گذشته این شهر به عنوان یکی از مراکز مهم تولید نمد در کشور شناخته می‌شد.

بسیاری از هنرمندان فعال در این مجموعه سال‌ها در همین کارگاه‌ها به تولید محصولات نمدی مشغول بودند و بخش مهمی از تولیدات صنایع‌دستی منطقه در همین محل شکل می‌گرفت. با گذشت زمان و کاهش تعداد فعالان این حرفه، بخشی از این مجموعه نیز کارکرد گذشته خود را از دست داد.

در عین حال، گفته می‌شود در زمان واگذاری محل فعالیت به هنرمندان، اسناد مالکیت رسمی برای آنان صادر نشده است. به همین دلیل اکنون برخی از وراث این هنرمندان با استناد به سابقه فعالیت طولانی‌مدت در این مجموعه، موضوع حقوق مرتبط با حق کسب و پیشه را مطرح می‌کنند.

 این در حالی است که سند رسمی ملک به نام اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان ثبت شده است. همین مسئله در ماه‌های اخیر موجب شکل‌گیری برخی اعتراض‌ها و طرح مطالباتی از سوی افراد مرتبط با این مجموعه شده است.

موقعیت راهبردی مجتمع نمدمالی

مجتمع نمدمالی سمنان از نظر موقعیت جغرافیایی نیز در یکی از مسیرهای مهم ارتباطی قرار گرفته است. این مجموعه در نزدیکی مسیر جاده حسن‌آباد و دلازیان قرار دارد و در مسیر دسترسی به تپه‌های باستانی میرک واقع شده است؛ محوطه‌ای با قدمت بسیار که از آثار مهم باستان‌شناسی منطقه به شمار می‌رود و قدمت آن به ده‌ها هزار سال پیش بازمی‌گردد. قرار گرفتن تابلوهای راهنمای این محوطه تاریخی در نزدیکی این مسیر نیز نشان‌دهنده اهمیت گردشگری این محور است.

با توجه به وسعت زمین و موقعیت قرارگیری آن در مسیر رفت‌وآمد گردشگران، برخی فعالان حوزه گردشگری و صنایع‌دستی معتقدند این مجموعه می‌تواند به عنوان یک ظرفیت اقتصادی و فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد.

به اعتقاد آنان، امکان تبدیل این مکان به یک مجموعه فرهنگی ـ گردشگری یا بازارچه دائمی صنایع‌دستی وجود دارد؛ مجموعه‌ای که علاوه بر حفظ پیشینه نمدمالی سمنان، به عرضه محصولات هنری و سنتی استان نیز کمک کند.

بازارچه‌ای در بن‌بست؛ جانمایی غلط صنایع‌دستی سمنان

از سوی دیگر، بازارچه صنایع‌دستی که قرار است در کنار اتاق بازرگانی سمنان تکمیل شود، در حال حاضر در یکی از نقاط کم‌تردد شهر قرار دارد. 

 اگر بازارچه صنایع‌دستی در مسیرهای اصلی عبور مسافران یا در حاشیه کمربندی شهر احداث شود، شانس موفقیت اقتصادی بیشتری خواهد داشت؛ زیرا مسافران و گردشگران به شکل طبیعی از این مسیرها عبور می‌کنند و احتمال توقف و بازدید از بازارچه افزایش می‌یابد.

می‌توان با همکاری اتاق بازرگانی، بخش خصوصی و اداره کل میراث فرهنگی، گزینه‌های دیگری را نیز برای توسعه بازارچه صنایع‌دستی بررسی کرد. برای نمونه ایجاد مجموعه‌ای در محدوده کمربندی شهر یا در مسیرهای پرتردد گردشگری می‌تواند به رونق فروش صنایع‌دستی کمک کند.

استفاده از ظرفیت بافت تاریخی

در کنار این پیشنهادها، موضوع استفاده از خانه‌های تاریخی سمنان نیز مطرح شده است. شهر سمنان دارای تعداد قابل توجهی خانه تاریخی و بناهای ارزشمند در بافت قدیمی شهر است که بخشی از آن‌ها نیازمند احیا و بهره‌برداری فرهنگی هستند.

 تجربه شهرهایی مانند یزد نشان داده است که تبدیل خانه‌های تاریخی به کارگاه‌ها و بازارچه‌های صنایع‌دستی می‌تواند هم به احیای بافت تاریخی کمک کند و هم به ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای هنرمندان محلی منجر شود.

در چنین الگویی، علاوه بر عرضه صنایع‌دستی، گردشگران نیز امکان آشنایی نزدیک با شیوه تولید آثار هنری سنتی را پیدا می‌کنند و این موضوع می‌تواند به تقویت هویت فرهنگی شهر کمک کند.

نمدمالی حافظه تاریخی صنایع‌دستی سمنان است

یک فعال میراث فرهنگی سمنان در گفتگو با خبرنگار فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت» با اشاره به پیشینه مجتمع نمدمالی گفت: این مجموعه تنها یک ملک اداری یا کارگاهی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی صنایع‌دستی سمنان محسوب می‌شود.

ماشاالله عمید همچنین تصریح کرد: نمدمالی در گذشته یکی از شاخص‌ترین هنرهای سنتی این منطقه بود و بسیاری از خانواده‌ها از طریق همین حرفه امرار معاش می‌کردند.

به گفته وی، با توجه به موقعیت جغرافیایی این مجموعه و قرار گرفتن آن در مسیر گردشگری دلازیان و تپه‌های باستانی میرک، می‌توان از این ظرفیت برای ایجاد یک مجموعه فرهنگی ـ گردشگری استفاده کرد. در چنین حالتی هم پیشینه نمدمالی حفظ می‌شود و هم فضایی برای فعالیت هنرمندان صنایع‌دستی فراهم خواهد شد.

ضرورت برنامه‌ریزی برای دارایی‌های میراث فرهنگی

موضوع فروش یا بهره‌برداری از املاک متعلق به نهادهای فرهنگی همواره از جمله مباحث مهم در مدیریت منابع این دستگاه‌ها بوده است. کارشناسان معتقدند دارایی‌هایی که در اختیار نهادهای میراث فرهنگی قرار دارند، علاوه بر ارزش اقتصادی، دارای اهمیت تاریخی و هویتی نیز هستند و تصمیم‌گیری درباره آن‌ها نیازمند بررسی دقیق و نگاه بلندمدت است.

 بهره‌برداری اقتصادی از این املاک می‌تواند از طریق روش‌هایی مانند مشارکت با بخش خصوصی، اجاره بلندمدت یا ایجاد کاربری‌های فرهنگی و گردشگری نیز انجام شود؛ رویکردی که علاوه بر حفظ دارایی، امکان ایجاد درآمد پایدار برای توسعه فعالیت‌های فرهنگی و صنایع‌دستی را فراهم می‌کند.

انتهای خبر/