به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، مسئول امور پژوهشی مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر سمنان در یادداشت اختصاصی نوشت: در جهان امروز، گردشگری دیگر صرفاً یک فعالیت اقتصادی یا تفریحی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین ابزارهای دیپلماسی عمومی، تعاملات فرهنگی و قدرت نرم کشورها تبدیل شده است. بسیاری از دولت‌ها می‌کوشند با معرفی میراث فرهنگی، جاذبه‌های تاریخی، ظرفیت‌های طبیعی، آیین‌ها و سبک زندگی خود، تصویری مثبت از کشورشان در افکار عمومی جهان ایجاد کنند.

در چنین شرایطی، «دیپلماسی گردشگری» به‌عنوان یکی از کارآمدترین شاخه‌های دیپلماسی فرهنگی، می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در توسعه روابط بین‌المللی، جذب سرمایه‌گذاری، رونق اقتصادی و افزایش تعاملات میان ملت‌ها ایفا کند. جمهوری اسلامی ایران نیز به واسطه برخورداری از تمدنی چند هزار ساله، تنوع فرهنگی گسترده، آثار تاریخی کم‌نظیر و ظرفیت‌های فراوان طبیعی، از جایگاه ممتازی در این عرصه برخوردار است؛ با این حال، بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت‌ها نیازمند برنامه‌ریزی راهبردی، توسعه زیرساخت‌ها و نگاه حرفه‌ای به صنعت گردشگری است.

سمنان؛ استان ظرفیت‌ها و فرصت‌های تاریخی

در این میان، استان سمنان به‌عنوان یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور از نظر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، می‌تواند نقش برجسته‌ای در تحقق اهداف دیپلماسی گردشگری ایران ایفا کند.

موقعیت جغرافیایی ممتاز این استان در محور ارتباطی تهران ـ مشهد، قرارگیری در مسیر تاریخی جاده ابریشم، تنوع کم‌نظیر اقلیمی و برخورداری از آثار ارزشمند تاریخی و فرهنگی، مجموعه‌ای از فرصت‌های استثنایی را برای تبدیل سمنان به یکی از کانون‌های مهم گردشگری کشور فراهم کرده است.

با این حال، واقعیت آن است که بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها بدون ایجاد، تکمیل و تقویت زیرساخت‌های لازم امکان‌پذیر نخواهد بود.

جاذبه‌های متنوع؛ زیرساخت‌های ناکافی

استان سمنان سرزمین تضادهای زیبای طبیعی و تاریخی است؛ از جنگل ابر و مناطق حفاظت‌شده حیات وحش گرفته تا کویرهای بکر، از بافت‌های تاریخی شهر سمنان تا مجموعه‌های ارزشمند دامغان، بسطام و شاهرود، همگی ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند گردشگران داخلی و خارجی را جذب کنند.

اما جذب گردشگر تنها به وجود جاذبه محدود نمی‌شود. توسعه شبکه اقامتی، هتل‌ها، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، مراکز خدمات گردشگری، حمل‌ونقل مناسب، تابلوهای راهنما، مراکز اطلاع‌رسانی چندزبانه، زیرساخت‌های دیجیتال و خدمات شهری استاندارد، از جمله الزامات توسعه گردشگری و موفقیت در دیپلماسی گردشگری است.

بافت‌های تاریخی؛ هویت مغفول شهر سمنان

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های مغفول استان سمنان در حوزه گردشگری، بافت‌ها و محلات تاریخی شهر سمنان است. محلاتی همچون ناسار، زاوغان، کوشمغان، اسفنجان، شاهجوی، لتیبار و چوب‌مسجد، بخشی از هویت تاریخی شهر را تشکیل می‌دهند.

اما حفاظت از این ظرفیت‌ها تنها با مرمت چند بنای تاریخی محقق نمی‌شود. احیای بافت‌های تاریخی نیازمند سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های گردشگری، بهسازی معابر، ایجاد مسیرهای گردشگری، توسعه خدمات فرهنگی و حمایت از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی است.

تجربه شهرهای تاریخی موفق جهان نشان می‌دهد گردشگری محله‌محور زمانی به نتیجه می‌رسد که زیرساخت‌های لازم برای حضور گردشگران فراهم شده باشد.

بوم‌گردی و طبیعت‌گردی؛ فرصت‌های آماده توسعه

از سوی دیگر، توسعه دیپلماسی گردشگری مستلزم تقویت ظرفیت‌های موجود استان است. خوشبختانه در سال‌های اخیر اقدامات ارزشمندی در حوزه بوم‌گردی، گردشگری طبیعی و گردشگری فرهنگی در سمنان انجام شده است، اما این ظرفیت‌ها همچنان نیازمند حمایت، شبکه‌سازی و ارتقای کیفیت خدمات هستند.

بسیاری از اقامتگاه‌های بوم‌گردی استان می‌توانند با آموزش، استانداردسازی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به مقاصدی جذاب برای گردشگران خارجی تبدیل شوند. همچنین ظرفیت‌های ارزشمند گردشگری کویری، نجومی، روستایی و طبیعت‌گردی باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

گردشگری هوشمند؛ نیاز امروز سمنان

گردشگری هوشمند نیز یکی از الزامات اجتناب‌ناپذیر توسعه گردشگری در استان است. امروزه بخش مهمی از تصمیم‌گیری گردشگران از طریق فضای مجازی و سامانه‌های دیجیتال انجام می‌شود. بنابراین توسعه اینترنت پرسرعت در مناطق گردشگری، ایجاد سامانه جامع معرفی جاذبه‌ها، تولید محتوای چندزبانه، راه‌اندازی اپلیکیشن‌های گردشگری و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین باید در اولویت برنامه‌ریزی‌های استان قرار گیرد.

در حقیقت، دیپلماسی گردشگری در عصر جدید بدون زیرساخت‌های دیجیتال و رسانه‌ای کارآمد، امکان موفقیت نخواهد داشت.

صنایع‌دستی؛ سفیر فرهنگی سمنان

در حوزه صنایع‌دستی نیز استان سمنان از ظرفیت‌های قابل توجهی برخوردار است. نمدمالی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، سفالگری و دیگر هنرهای سنتی، بخشی از هویت فرهنگی استان هستند. اما برای تبدیل این ظرفیت‌ها به ابزار دیپلماسی فرهنگی و توسعه صادرات، باید بازارچه‌های دائمی، مراکز عرضه استاندارد، زیرساخت‌های فروش الکترونیکی و سازوکارهای حمایت از تولیدکنندگان تقویت شود.

صنایع‌دستی زمانی می‌تواند سفیر فرهنگی سمنان باشد که از چرخه تولید تا عرضه و صادرات آن، مورد حمایت قرار گیرد.

ضرورت مدیریت یکپارچه در گردشگری

نکته مهم آن است که توسعه دیپلماسی گردشگری تنها وظیفه اداره میراث فرهنگی نیست. این موضوع نیازمند مشارکت فعال شهرداری‌ها، استانداری، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی، اتاق بازرگانی، پارک علم و فناوری و سازمان‌های مردم‌نهاد است.

توسعه زیرساخت‌های گردشگری، تسهیل سرمایه‌گذاری، ارتقای کیفیت خدمات، آموزش نیروی انسانی و برندسازی گردشگری باید در قالب یک برنامه جامع و هماهنگ دنبال شود.

اولویت با تکمیل ظرفیت‌های موجود

امروز استان سمنان بیش از آنکه نیازمند شناسایی ظرفیت‌های جدید باشد، به تقویت، تکمیل و بهره‌برداری هوشمندانه از ظرفیت‌های موجود نیاز دارد. بسیاری از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی استان شناخته شده‌اند، اما هنوز نتوانسته‌اند سهم شایسته‌ای در اقتصاد گردشگری و دیپلماسی فرهنگی کشور ایفا کنند.

بنابراین اولویت نخست باید تکمیل زیرساخت‌ها، ارتقای کیفیت خدمات، افزایش ماندگاری گردشگران و تقویت برند گردشگری استان باشد.

سمنان؛ دروازه فرهنگی ایران

اگر این رویکرد در دستور کار قرار گیرد، سمنان می‌تواند با تکیه بر داشته‌های ارزشمند خود، به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری کشور و دروازه فرهنگی ایران در تعامل با جهان تبدیل شود.

تحقق این هدف نه با اقدامات مقطعی و تبلیغاتی، بلکه با سرمایه‌گذاری مستمر در زیرساخت‌ها، حمایت از ظرفیت‌های موجود، مدیریت یکپارچه و نگاه بلندمدت به توسعه گردشگری امکان‌پذیر خواهد بود. در چنین شرایطی، دیپلماسی گردشگری می‌تواند به ابزاری مؤثر برای رونق اقتصادی، افزایش اشتغال، تقویت هویت فرهنگی و ارتقای جایگاه استان سمنان در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل شود.

یادداشت: علی یزدانیان - مسئول امور پژوهشی مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر سمنان