به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»؛ همزمان با هفته دولت، ۶ طرح در حوزه آبخیزداری و بیابان‌زدایی شهرستان دامغان به بهره‌برداری می‌رسد؛ پروژه‌هایی که در حوزه‌های معلمان، دیباج، رضی‌آباد، گیوتنگه و علی‌آباد مطلب‌خان اجرا شده و هدف آنها مدیریت روان‌آب، کنترل فرسایش، تقویت نفوذ آب و مقابله با بیابان‌زایی است.

عباسعلی افضلی، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان دامغان، با اشاره به اجرای این طرح‌ها گفت: بخشی از پروژه‌های آبخیزداری با مشارکت بخش خصوصی و بهره‌برداران محلی و با طراحی و نظارت کارشناسان اداره منابع طبیعی اجرا شده است.

در میان این پروژه‌ها، احداث بندهای خاکی با سرریز سنگ و ملات در مناطق گیوتنگه و علی‌آباد مطلب‌خان قرار دارد که مجموع عملیات خاکی آنها به ۲۴ هزار و ۶۴۰ مترمکعب و حجم عملیات سنگ و ملات به ۴۳۵ مترمکعب می‌رسد. برای اجرای این پروژه‌ها بیش از ۱۵۰ میلیارد ریال از محل خودیاری بهره‌برداران هزینه شده است.

احداث بند خاکی با سرریز سنگ و ملات در حوزه رضی‌آباد نیز با استفاده از اعتبارات دولتی و خودیاری اجرا شده و آماده بهره‌برداری است. در منطقه معلمان نیز یک بند خاکی با اعتبار بیش از ۴۴ میلیارد و ۴۸۵ میلیون ریال احداث شده و پروژه مرمت و لایروبی بندهای خاکی حوزه کلین‌پشته دیباج نیز با حجم ۱۷ هزار و ۸۰۰ مترمکعب و اعتبار ۱۱ میلیارد و ۲۶۲ میلیون ریال در فهرست طرح‌های قابل افتتاح قرار دارد.

اما اهمیت این پروژه‌ها صرفاً به تعداد بندهای ساخته‌شده یا میزان اعتبار هزینه‌شده محدود نمی‌شود. دامغان در شرایطی با این طرح‌ها به استقبال هفته دولت می‌رود که خشکسالی، کاهش منابع آب زیرزمینی، فرسایش خاک و گسترش عرصه‌های بیابانی، مجموعه‌ای از چالش‌های به‌هم‌پیوسته را ایجاد کرده‌اند.

آبخیزداری؛ بخشی از راه‌حل، نه درمان بحران آب

مهدی قدم، کارشناس حوزه منابع طبیعی، در تحلیل این موضوع معتقد است بندهای خاکی و دیگر سازه‌های آبخیزداری در درجه نخست با کاهش سرعت روان‌آب، کنترل رسوب و افزایش فرصت نفوذ آب در خاک، می‌توانند شدت و خسارت سیلاب و فرسایش را کاهش دهند.

به گفته او، در مناطقی که شرایط زمین‌شناسی و هیدرولوژیکی مناسب باشد، این سازه‌ها می‌توانند به تغذیه بخشی از سفره‌های زیرزمینی و افزایش رطوبت خاک نیز کمک کنند، اما نباید انتظار داشت که احداث بندهای خاکی به‌تنهایی مشکل کمبود آب شرب یا افت مزمن آبخوان‌های دامغان را برطرف کند.

قدم تأکید می‌کند که موفقیت طرح‌های بیابان‌زدایی نیز صرفاً با کاشت نهال یا احداث سازه سنجیده نمی‌شود و حفظ پوشش گیاهی بومی، مدیریت چرا، تثبیت خاک و انتخاب گونه‌های سازگار با کم‌آبی باید همزمان دنبال شود؛ چراکه پوشش گیاهی سالم خود یکی از مهم‌ترین سازه‌های طبیعی آبخیزداری محسوب می‌شود.

این کارشناس، میزان روان‌آب، خسارت سیلاب، مقدار رسوب، تغییرات رطوبت خاک، وضعیت پوشش گیاهی و در مناطق مناسب روند تغذیه و افت آبخوان را از جمله شاخص‌هایی می‌داند که باید برای سنجش موفقیت واقعی پروژه‌ها مورد پایش قرار گیرند.

از نگاه او، صرف احداث بند یا اعلام میزان اعتبار هزینه‌شده نمی‌تواند نشان‌دهنده موفقیت یک پروژه باشد؛ بلکه باید مشخص شود پس از اجرای طرح، رفتار حوزه آبخیز و وضعیت منابع آب و خاک چه تغییری کرده است.

اولویت؛ کنترل برداشت از آبخوان

با وجود اهمیت پروژه‌های آبخیزداری، این کارشناس مقابله با برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی را در اولویت نخست قرار می‌دهد و معتقد است اگر برداشت از آبخوان بیشتر از ظرفیت تجدیدپذیر آن باشد، حتی بهترین پروژه‌های آبخیزداری نیز نمی‌توانند به‌تنهایی تعادل منابع آب زیرزمینی را برقرار کنند.

او پس از کنترل برداشت از منابع زیرزمینی، احیای پوشش گیاهی و مدیریت سرزمین را در اولویت بعدی قرار می‌دهد و توسعه سازه‌های آبخیزداری را نیز متناسب با مطالعات حوزه و در نقاط دارای توجیه فنی ضروری می‌داند.

این دیدگاه یک نکته کلیدی را پیش روی سیاست‌گذاران قرار می‌دهد؛ اینکه پروژه‌های آبخیزداری و بیابان‌زدایی نباید به مجموعه‌ای از پروژه‌های منفرد تبدیل شوند، بلکه باید در قالب یک برنامه واحد برای مدیریت آب و خاک هر حوزه تعریف شوند.

۱۲۵ هکتار از اراضی امیرآباد زیر پوشش بیابان‌زدایی

در کنار طرح‌های آبخیزداری، عملیات نهالکاری، آبیاری و مراقبت در سطح ۱۲۵ هکتار از اراضی بیابانی بخش امیرآباد دامغان نیز به پایان رسیده است.

این طرح با اعتبار ۲۳ میلیارد ریال از محل اعتبارات دولتی و با هدف مقابله با فرسایش بادی، کاهش ریزگرد و گردوغبار و تعدیل شرایط شکننده زیست‌بوم بیابانی اجرا شده است.

این بخش از اقدامات منابع طبیعی نیز زمانی می‌تواند اثرگذاری پایدار داشته باشد که با مراقبت پس از اجرای طرح، مدیریت چرا و حفاظت از پوشش گیاهی همراه شود؛ چراکه در اقلیم خشک، حفظ پوشش ایجادشده به اندازه ایجاد اولیه آن اهمیت دارد.

در نهایت، ۶ پروژه جدید دامغان را می‌توان یک گام در مسیر مدیریت منابع طبیعی شهرستان دانست، اما آزمون واقعی آنها پس از افتتاح آغاز می‌شود؛ جایی که باید مشخص شود این سازه‌ها چه میزان روان‌آب را مهار کرده‌اند، تا چه اندازه از فرسایش و خسارت سیلاب کاسته‌اند و آیا در بلندمدت تغییری در وضعیت پوشش گیاهی و منابع آب ایجاد کرده‌اند یا خیر.

به بیان دیگر، موفقیت آبخیزداری دامغان نباید با تعداد بندهای افتتاح‌شده سنجیده شود؛ بلکه باید با میزان آبی که در حوضه حفظ می‌شود، خاکی که از دست نمی‌رود و پوشش گیاهی‌ای که احیا می‌شود، ارزیابی شود.

انتهای خبر/