به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، حمید احسانی صبح امروز در جمع اصحاب رسانه با بیان اینکه استان سمنان استانی خشک و گرم با منابع آبی محدود است، گفت: از مجموع حدود ۷۳۰ میلیون مترمکعب برداشت آب در استان، حدود ۸۲ درصد در بخش کشاورزی، ۱۳ درصد در بخش شرب و مابقی در بخش صنعت مصرف می‌شود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با اشاره به وابستگی بالای استان به منابع آب زیرزمینی افزود: سالانه حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب کسری مخزن در آبخوان‌های استان ایجاد می‌شود و کسری تجمعی مخزن در ۳۰ سال اخیر به بیش از سه میلیارد مترمکعب رسیده است.

تداوم خشکسالی در سمنان

وی با بیان اینکه بارش‌های امسال در مقایسه با سال گذشته از نظر میانگین استانی وضعیت بهتری داشته است، تصریح کرد: با وجود این، میزان بارش‌ها هنوز به میانگین بلندمدت نرسیده و استان همچنان در شرایط خشکسالی قرار دارد.

احسانی همچنین افزود: بارش در برخی مناطق کوهستانی و سردسیر موجب افزایش میانگین استانی شده، اما در نقاط جمعیتی مهم مانند سمنان، گرمسار و دامغان، میزان بارش حتی نسبت به سال گذشته کاهش داشته است.

به گفته این مقام مسئول، همچنین حجم آب سد دامغان در اثر بارندگی‌های امسال تنها حدود یک میلیون مترمکعب افزایش یافته و تغییر محسوسی نسبت به سال گذشته نداشته است.

افت بیش از ۲۰ متری آبخوان دشت سمنان

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با اشاره به افت سطح آب زیرزمینی در دشت‌های مختلف استان گفت: طی ۳۱ سال گذشته، افت تجمعی سطح آب زیرزمینی در دشت سمنان بیش از ۲۰ متر، در دشت دامغان حدود ۱۴.۵ متر، در شاهرود ۱۸ متر و در میامی جنوبی ۲۴ متر بوده است.

وی افزود: برداشت مستمر از منابع زیرزمینی موجب کاهش کمی و کیفی آب چاه‌ها، افزایش عمق چاه‌ها، کف‌شکنی و افزایش عمق پمپ‌ها شده است؛ اما یکی از پیامدهای مهم و کمتر دیده‌شده این روند، فرونشست زمین است.

فرونشست؛ تهدیدی برای شهرها و زیرساخت‌ها

وی با بیان اینکه بر اساس نقشه‌های سازمان زمین‌شناسی، دشت‌های سمنان و دامغان در محدوده‌های بحرانی و دارای فرونشست بسیار زیاد قرار دارند، گفت: گرمسار و آرادان نیز با فرونشست قابل‌توجه مواجه‌اند و وضعیت شاهرود در محدوده فرونشست متوسط قرار دارد.

احسانی با بیان اینکه همه نقاط جمعیتی استان، از جمله شهرهای سمنان، دامغان، گرمسار و شاهرود، به‌نوعی در معرض خطر فرونشست زمین قرار دارند، تأکید کرد: وجود شکاف‌ها در جنوب سمنان و جنوب دامغان به معنای نبود فرونشست در محدوده‌های شهری نیست، بلکه این پدیده ممکن است زیرساخت‌های شهری را نیز تهدید کند.

وی هشدار داد: فرونشست علاوه بر از بین بردن ظرفیت آبخوان‌ها، می‌تواند به خطوط انتقال آب، راه‌آهن، باند فرودگاه، ساختمان‌ها و دیگر زیرساخت‌ها آسیب وارد کند. با خالی‌شدن آب میان حفره‌های لایه‌های زمین، این لایه‌ها فشرده شده و آبخوان به‌تدریج ظرفیت ذخیره و تغذیه مجدد خود را از دست می‌دهد.

شناسایی و انسداد ۸۰ چاه غیرمجاز در استان سمنان

وی درباره اقدامات انجام‌شده برای کنترل برداشت از منابع آب زیرزمینی گفت: در استان سمنان چاه غیرمجاز فعال و در حال بهره‌برداری شناسایی‌شده وجود ندارد؛ با این حال، سال گذشته حدود ۸۰ حلقه چاه غیرمجاز شناسایی و مسدود شد.

احسانی در ادامه افزود: بخش مهمی از برنامه‌های وزارت نیرو شامل جلوگیری از اضافه‌برداشت از چاه‌های مجاز، اصلاح و تعدیل پروانه‌های بهره‌برداری، نصب کنتورهای هوشمند و تقویت گشت و بازرسی است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان اعلام کرد: حدود ۸۲ تا ۸۳ درصد چاه‌های کشاورزی استان به تجهیزات کنترل هوشمند مجهز شده‌اند و بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه، همه چاه‌های کشاورزی، صنعتی، دستگاه‌های دولتی و سایر بهره‌برداران باید به این تجهیزات مجهز شوند.

اصلاح پروانه چاه‌های کشاورزی اجتناب‌ناپذیر است

وی با اشاره به اجرای طرح اصلاح و تعدیل پروانه چاه‌های کشاورزی گفت: بسیاری از پروانه‌ها در دهه‌های گذشته و در شرایطی صادر شده‌اند که توان آبدهی سفره‌ها بیشتر بوده است، اما امروز ظرفیت آبخوان‌ها کاهش یافته و این پروانه‌ها دیگر با توان واقعی منابع آب تناسب ندارند.

این مقام مسئول در ادامه عنوان کرد: بر اساس دستورالعمل جدید، میزان آبدهی چاه‌ها با توجه به میانگین عملکرد پنج سال اخیر و همچنین افت هر منطقه تعیین می‌شود. هدف این طرح، جلوگیری از افزایش کسری مخزن و کنترل روند افت آبخوان‌هاست.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با بیان اینکه اجرای این طرح برای برخی کشاورزان دشوار است، تصریح کرد: اصلاح پروانه‌ها برای مدیریت بحران آب زیرزمینی اجتناب‌ناپذیر است. اگر این روند مدیریت نشود، نه‌تنها کشاورزی، بلکه منابع آب شرب، زیرساخت‌ها و سکونتگاه‌های استان نیز آسیب خواهند دید.

بیش از ۷۰ درصد آب شرب سمنان از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود

وی با بیان اینکه در شهر سمنان بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد آب شرب از منابع آب زیرزمینی تأمین می‌شود، اظهار کرد: حتی با اجرای طرح‌های جدید، همچنان برای تأمین آب شرب به این منابع نیاز خواهیم داشت؛ بنابراین مدیریت آبخوان‌ها برای حفظ امنیت آبی استان ضروری است.

احسانی بر ضرورت حمایت از کشاورزان تأکید کرد و افزود: مدیریت منابع آب نباید تنها به کاهش سهم آب کشاورزان محدود شود، بلکه باید همزمان توسعه روش‌های آبیاری نوین، اصلاح الگوی کشت و اصلاح بذر نیز دنبال شود تا کشاورزان با مصرف آب کمتر، درآمد خود را حفظ کنند.

 صرفه‌جویی، دیگر انتخاب نیست

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با تأکید بر اینکه اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف بدون همراهی ذی‌نفعان ممکن نیست، گفت استان سمنان باید در چارچوب برنامه هفتم توسعه ۱۷۱ میلیون مترمکعب از برداشت آب زیرزمینی خود را کاهش دهد؛ در غیر این صورت، آینده دشت‌های استان با خطر جدی مواجه خواهد شد.

وی با اشاره به فشار سنگین وارد بر منابع آب زیرزمینی استان گفت: بخشی از چرایی کندی اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف به این برمی‌گردد که همه بخش‌ها باید در این مسیر همراه شوند؛ به‌ویژه در حوزه کشاورزی که بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب استان است، همراهی و اصلاح رفتار مصرفی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

احسانی با اشاره به تجمع اخیر برخی کشاورزان در امور آب دامغان اظهار کرد: کشاورزان بخش زحمت‌کش جامعه هستند و ما هیچ‌گاه منکر حق و جایگاه آنان نیستیم، اما کمک به کشاورز به معنای سهل‌گیری در نظارت، چشم‌پوشی از اضافه‌برداشت یا درخواست آب بیشتر نیست. این نوع «کمک» در واقع کمک به تخریب دشت و تبدیل آن به زمین لم‌یزرع است.

کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی برداشت آب زیرزمینی در برنامه هفتم

وی با بیان اینکه دولت و قانونگذار در برنامه هفتم توسعه هدف مشخصی برای کاهش برداشت از آب‌های زیرزمینی تعیین کرده‌اند، افزود: در سطح کشور، کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی مصرف آب زیرزمینی هدف‌گذاری شده و سهم استان سمنان از این تکلیف، ۱۷۱ میلیون مترمکعب است. بر این اساس، برداشت آب زیرزمینی استان باید از حدود ۴۷۰ میلیون مترمکعب به نزدیک ۳۰۰ میلیون مترمکعب برسد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با تأکید بر اینکه این ارقام فقط عدد نیستند، بلکه مستقیماً به آینده زیست و تولید در استان گره خورده‌اند، تصریح کرد: عمده مصرف آب استان در بخش کشاورزی است و بیش از ۸۰ درصد آب مصرفی در همین بخش استفاده می‌شود. 

وی با اشاره به سهم بخش شرب و صنعت در مصرف آب استان گفت: حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد آب استان در بخش شرب و حدود ۳ تا ۴ درصد در بخش صنعت و خدمات مصرف می‌شود. با این حال، از نظر اقتصادی، صنعت بهره‌ورترین بخش در مصرف آب است و بیشترین ارزش افزوده را به ازای هر مترمکعب آب ایجاد می‌کند.

کاهش ۳۵ درصدی سرانه مصرف آب شرب

احسانی به تکلیف ملی در حوزه شرب اشاره کرد و گفت: بر اساس برنامه هفتم، میانگین سرانه مصرف آب شرب کشور باید از ۱۹۵ لیتر در روز به ۱۳۵ لیتر کاهش یابد؛ یعنی بیش از ۶۰ لیتر، معادل حدود ۳۵ درصد، از مصرف سرانه کم شود.

وی با بیان اینکه صرفه‌جویی دیگر یک توصیه اخلاقی یا انتخاب داوطلبانه نیست، افزود: امروز مدیریت مصرف یک ضرورت و اجبار است. اگر این مسیر جدی گرفته نشود، فرونشست زمین و تشدید بحران آب زیرزمینی، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به استان وارد خواهد کرد.

تدوین سند راهبردی تأمین آب شرب شهرستان‌ها

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مدیریت مصرف شرب گفت: برای هر شهرستان سند راهبردی بخش شرب تدوین شده و بر اساس آن، اقدامات کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت مشخص شده است.

 به گفته این مقام مسئول، در یکی دو سال اخیر، به جز موارد ناشی از حوادث، قطعی آب شرب در استان رخ نداده و مشکلات بیشتر در حد افت فشار بوده است.

احسانی در ادامه عنوان کرد: در شهر گرمسار نیز که با بحران جدی تأمین آب مواجه بود، بیش از ۱۳ حلقه چاه در سال گذشته تا پیش از آغاز تابستان حفر و وارد مدار شد تا کمیت آب شرب تأمین شود.

شناسایی چاه‌های دارای اضافه‌برداشت با تجهیزات هوشمند

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با اشاره به به‌کارگیری ابزارهای نوین نظارتی در بخش کشاورزی گفت: حدود ۸۰ درصد چاه‌های کشاورزی استان به تجهیزات هوشمند مجهز شده‌اند و اکنون امکان شناسایی دقیق چاه‌های دارای اضافه‌برداشت وجود دارد.

وی تأکید کرد: اعتراض و پیگیری قانونی حق بهره‌برداران است، اما عبور موقت از تخلفات و موکول کردن تصمیم‌ها به سال بعد، مدیریت منابع آب را به خطر می‌اندازد. اگر امروز اقدام نکنیم، فردا برای جبران خسارت‌ها دیر خواهد بود.

احسانی با اشاره به برخی پرسش‌ها درباره حفر چاه برای تأمین آب مجموعه‌های ورزشی اظهار کرد: وظیفه شرکت آب منطقه‌ای در این زمینه، صدور مجوز است و اجرای طرح، تأمین اعتبار و مسائل فنی آن باید از سوی دستگاه متولی پیگیری شود.

وی افزود: برای ورزشگاه تختی، پس از سال‌ها مجوز حفر چاه صادر شده است؛ چراکه این ورزشگاه با وجود وسعت زیاد و برنامه‌ریزی برای داشتن چمن طبیعی، فاقد چاه بود. این مجوز چند ماه پیش و در حوالی ماه رمضان صادر شد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان درباره وضعیت آب ورزشگاه ولایت نیز بیان کرد: در مورد وجود یا نبود چاه در این مجموعه، اکنون حضور ذهن ندارم؛ اما اگر اقدامی برای استفاده از آب چاه و نصب تجهیزات انجام شده باشد، نظارت بر نحوه مصرف و رعایت الزامات قانونی باید از سوی دستگاه مربوط انجام شود.

احسانی با تأکید بر ضرورت رعایت الزامات بهداشتی در مصارف شرب گفت: شرکت آب منطقه‌ای در مجوزهای صادرشده برای مصارف شرب، همواره بر دریافت تأییدیه دانشگاه علوم پزشکی تأکید می‌کند. حتی در مجوزهای مربوط به مجتمع‌های مختلف نیز تصریح می‌شود که استفاده از منابع آب برای شرب باید با تأیید دانشگاه علوم پزشکی انجام شود.

کاهش بارش در بالادست فیروزکوه

وی در ادامه، خشکسالی را یکی از عوامل اصلی بروز مشکلات آبی در سال‌های اخیر دانست و گفت: در سال‌هایی که حوزه بالادست آب مناسبی داشت، با چنین چالش‌هایی مواجه نبودیم؛ اما خشکسالی در سال‌های اخیر نمود بیشتری پیدا کرده است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان افزود: با وجود بارش‌های مناسب در بخش‌های مختلف استان تهران، در شهرستان فیروزکوه که در بالادست حوزه آبریز استان سمنان قرار دارد، میزان بارش حدود ۳۵ درصد کاهش یافته است. این میزان کاهش، عدد قابل توجهی است و تأثیر مستقیمی بر منابع آبی پایین‌دست دارد.

احسانی ادامه داد: از نظر تخصصی، بارش زمانی برای رودخانه‌ها ارزش بیشتری دارد که به شکل برف باشد؛ در سال‌های اخیر کاهش بارش برف نیز محسوس بوده و همین موضوع، وضعیت منابع آب را دشوارتر کرده است.

 تصرف اراضی و برداشت‌های غیرمجاز

وی، توسعه بی‌رویه در بالادست را دومین عامل مهم در تشدید مشکلات منابع آب برشمرد و گفت: در برخی مناطق، اراضی ملی تصرف و کوه‌ها تراشیده شده و پس از تبدیل زمین‌ها به باغ، درختکاری انجام شده است؛ در حالی که هنگام انجام این اقدامات، نظارت و جلوگیری لازم صورت نگرفته است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان تصریح کرد: وقتی درختان به سن بالاتری می‌رسند، نیاز آبی آن‌ها افزایش می‌یابد و برخی بهره‌برداران با نصب پمپ در رودخانه، به‌صورت شبانه اقدام به برداشت آب می‌کنند. نمی‌توان تنها از وزارت نیرو انتظار داشت که در مرحله پایانی با این تخلفات برخورد کند؛ این مسئله به همکاری جمعی دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.

احسانی با اشاره به تصرف‌های گسترده در برخی مناطق بالادست گرمسار اظهار کرد: در مواردی، هکتارها زمین تصرف شده، باغ احداث و درخت کاشته شده است؛ بنابراین برخورد با برداشت‌های غیرمجاز آب باید همزمان با جلوگیری از توسعه غیرقانونی و تغییر کاربری اراضی انجام شود.

هماهنگی میان دو استان برای مدیریت منابع آب

وی از برگزاری جلسات مشترک میان مسئولان استان‌های تهران و سمنان خبر داد و گفت: در این زمینه، جلسه‌ای با حضور استانداران تهران و سمنان برگزار شد و در ادامه نیز جلسه‌ای با حضور معاونان عمرانی دو استان و دستگاه‌های مرتبط از جمله جهاد کشاورزی و بخش آب تشکیل شد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان افزود: این پیگیری‌ها با هدف هماهنگی برای برخورد با موارد نقض قانون و مدیریت توسعه‌های غیرمجاز در بالادست انجام می‌شود؛ چراکه اجرای قانون نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف است.

احسانی همچنین از همکاری شرکت آب منطقه‌ای تهران در تأمین آب شرب گرمسار قدردانی کرد و گفت: امسال در حوزه تأمین آب شرب گرمسار با مشکل جدی مواجه نشدیم؛ اما از پایان اردیبهشت‌ماه و با کاهش ناگهانی آب رودخانه، کیفیت آب در این شهرستان به‌شدت افت کرد و به حدود ۶ هزار و ۷۰۰ تا ۷ هزار واحد رسید.

وی ادامه داد: با هماهنگی‌های انجام‌شده، تأمین آب شرب از خط انتقال در دستور کار قرار گرفت تا نیاز شرب شهروندان مدیریت شود.

مدیریت مصرف با اقدامات جزیره‌ای ممکن نیست

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان در پایان با تأکید بر ضرورت نگاه یکپارچه به مدیریت منابع آب گفت: مدیریت مصرف آب به‌صورت جزیره‌ای امکان‌پذیر نیست و باید همه دستگاه‌ها در این زمینه هماهنگ عمل کنند.

احسانی افزود: در حالی که هدف‌گذاری شده است سرانه مصرف آب از ۱۹۵ لیتر به ۱۳۵ لیتر در روز کاهش یابد، برخی تجهیزات و الگوهای مصرف، از جمله کولرهای آبی، مصرف قابل توجهی دارند؛ بنابراین تحقق این هدف نیازمند اصلاح همزمان الگوی مصرف، تجهیزات و سیاست‌های مرتبط است.

انتهای خبر/